Olejek brzozowy – olejek eteryczny pozyskiwany z kory brzozy cukrowej (Betula lenta) lub z pączków liściowych brzozy brodawkowatej (Betula pendula) lub brzozy omszonej (Betula pubescens). Brzoza brodawkowata jest też nazywana brzozą zwisłą, brzeziną lub brzozą białą. W Polsce jest pospolita. Występuje i jest uprawiana w wielu krajach świata.
Olejki pozyskuje się metodami destylacji z parą wodną. Olejek z kory brzozowej jest podobny do olejku wintergrinowego, lecz tańszy. Ma smak i zapach salicylanu metylu. Był popularną substancją zapachową, stosowaną np. do aromatyzowania past do zębów. Obecnie częściej jest stosowany syntetyczny salicylan metylu. Olejek z pączków jest gęstą cieczą o łagodnym, balsamicznym zapachu. Głównym składnikiem jest betulol (wolny lub pod postacią estrów). Jest stosowany w niektórych kompozycjach perfumeryjnych.
Otrzymywanie i właściwości olejków brzozowych thumb|150px|left |Salicylan metylu Brzoza cukrowa (inaczej: wiśniowa, słodka, czarna) jest drzewem powszechnie występującym w południowej Kanadzie i północnej części Stanów Zjednoczonych. Osiąga wysokość 15–20 m. Olejek jest pozyskiwany z kory (czasami również z gałęzi), gdzie jest związany pod postacią glikozydów. Surowiec rozdrabnia się, a następnie poddaje się maceracji(ok. 50°, ok. 12 h). Do maceracji jest używana woda podestylacyjna – wodna warstwa kondensatu z procesu destylacji olejku z parą wodną. Zawiera ona znaczne ilości olejku (jest mleczną zawiesiną), który jest w ten sposób zawracany do procesu. Po maceracji przeprowadza się destylację z parą wodną (ok. 5–10 h). Olejek jest cięższy od fazy wodnej. Nie skręca płaszczyzny polaryzacji światła.
Olejek brzozowy z pączków uzyskuje się metodą destylacji bezpośrednio po zerwaniu pączków liściowych. Faza olejkowa kondensatu jest lżejsza od fazy wodnej. Oba olejki mają różny skład, właściwości fizyczne i zapach.
+ Porównanie trzech rodzajów olejków brzozowycha, b – dane z dwóch różnych źródeł Właściwość Olejek brzozowy z kory Olejek brzozowy z pączków Olejek brzozowy z pączkówpozbawiony stearoptenu Surowiec kora brzozy cukrowej pączki liściowe brzozy brodawkowatejlub brzozy omszonej pączki liściowe brzozy brodawkowatejlub brzozy omszonej Metoda pozyskiwania olejku Maceracja rozdrobnionego surowca w wodzie podestylacyjnej (ok. 50°, ok. 12 h), a następnie destylacja z parą wodną Destylacja (z parą wodną?) Destylacja (z parą wodną?),a następnie usuwanie stearoptenu Wydajność 0,1–0,23% 3,5–8% Główne składniki salicylan metylu, parafina C30H62, ester C14H24OH betulol (ok. 70%), w tym ok. 45% w stanie wolnym, estry betulolu, parafina (stearopten) Zapach salicylowy łagodny, balsamiczny Temperatura wrzenia(760 mmHg) 218–221 °C Gęstość, d15/15 a. 1,118–1,189b. 1,177–1,182 0,962–0,979 0,9756 Skręcalność αD/20 nieczynny −2° do −15° od −6°20′ Współczynnik załamania światła, nD/20 a. 1,5360–1,5376b. 1,5350–1,5370 1,5015–1,5045 1,50092 Liczba estrowa 356–365 35–37 56,9 Liczba estrowa po acetylowaniu 140–183 185 Zawartość estrów (jako linalol) a. 97–99%b. nie mniej niż 98,5% Rozpuszczalność w alkoholu a. 1 obj. / 5–8 obj. 70° alkoholub. 1 obj. / 6,6–7,5 obj. 70° alkoholu lub więcej(czasami lekkie zmętnienie) 1 obj. / 1–2 obj. 80° i 0,25 obj. 90° alkoholu z 90° alkoholem miesza sięw każdym stosunku
Zastosowania Biologiczna aktywność olejku brzozowego z kory wiąże się z dużą zawartością salicylanu metylowego (łac. Methylium salicylicum). Jest to główny składnik wielu olejków eterycznych (np. olejki z golterii rozesłanej, korzenia pierwiosnka lub z fiołka trójbarwnego). Różne estry kwasu salicylowego (salicylany) są stosowane np. w postaci maści i roztworów. Ich wcieranie w skórę powoduje przekrwienie chorych tkanek i zniesienie bólu. Estry wchłonięte przez skórę przenikają do krwi. Są wydalane z moczem w postaci rozłożonej. Salicylan metylowy i inne estry kwasu salicylowego działają bakteriobójczo, a produkty ich rozkładu – bakteriostatycznie, co jest wykorzystywane w leczeniu zakażeń jelit i dróg moczowych. .
Przypisy
Brzozowy