Wsiesław Briaczysławicz, Wsiesław CzarodziejW polskiej literaturze imię zapisywane było również jako Wszesław: J. Banaszkiewicz, Polskie dzieje bajeczne mistrza Wincentego Kadłubka, Wrocław 2002, s. 281; Wszesław Połocki: F. Karpiński, Judyta, królowa polska. Trajedya, Lipsk 1836, s. 64; Wszesław połocki: J. Szujski, Dzieje Polski podług ostatnich badań, T. 1, Piastowie, Lwów 1862, s. 80; J. Bartoszewicz, Historja pierwotna Polski,, T. 3, Warszawa 1879, s. 53. (st.rus.. ВсѣславLatopis nowogrodzki pierwszy) – syn Briaczysława Iziasławicza, książę połocki, wielki książę kijowski. Urodził się około 1029 roku, zmarł 14 kwietnia 1101 roku. Był jedynym przedstawicielem Rurykowiczów połockich, który panował w Wielkim Księstwie Kijowskim.
Przydomek thumb|Wsiesław wraz z dwoma synami przeprawia się przez Dniepr w 1067 roku mały|Wsiesław na tronie kijowskim Wsiesław Briaczysławicz urodził się jako syna Briaczysława Iziasławicza około 1029 roku. Imię jego matki jest nieznane. Powieść minionych lat podaje szczegóły urodzenia Wsiesława:
Wierzono, że w związku z nietypowymi okolicznościami narodzin i posiadanym przez księcia „amuletem”, Wsiesław miał magiczną moc. W nauce są rozbieżności co do znaczenia słowa ӕзвено. Słowo to jest interpretowane różnie: kołtun, znak, czepek, w którym się urodził. Użycie czasownika „nosi” w czasie teraźniejszym dowodzi, że tekst był pisany za życia Wsiesława.
Już za życia Wsiesława układano o nim legendy. Ówcześni poddani wierzyli, że książę ma dar proroczy, może przemienić się w wilka, w sokoła, w tura o złotych rogach. Autor Słowa o pułku Igora opisywał:
W niektórych baśniach wschodniosłowiańskich pojawia się Wołch Wsiesławicz – mądry władca, śmiały woj, syn księżniczki i okrutnego Węża, zwycięzca nad królem indyjskim. Historycy uważają, że za wzór bohatera wzięty został Wsiesław Czarodziej. Według badaczy epoki pamięć o Wsiesławie zachowała się w bylinach o Ilji MuromcuУ. Арлоў, 1029. Нарадзіўся князь Усяслаў Чарадзей, w: У. Арлоў, Г. Сагановіч, Дзесяць вякоў беларускай гісторыі, Менск, 1997..
Walki z sąsiednimi księstwami W początkowym okresie panowania w Księstwie połockim Wsiesław zachował lojalność w stosunku do Wielkiego Księstwa Kijowskiego. W 1060 roku wraz z trzema synami Jarosława Mądrego – Iziasławem, Światosławem i Wsiewołodem – wziął udział w wyprawie przeciwko TorkomВ год 6568 (1060), w: Повесть временных лет..
Powieść minionych lat podała, że Wsiesław rozpoczął wojny z sąsiadami około 1065 roku. Prawdopodobnie przyczyną zmiany polityki Połocka było dążenie do usamodzielnienia się w regionie. Wsiesław wykorzystał spory dynastyczne potomków Jarosława Mądrego i, jak napisał Latopis Pskowski, próbował zdobyć Psków, ale po długim oblężeniu zrezygnowałВ л'вто 6573, w: Псковские летописи..
W 1066 roku, według Latopisu Nowogrodzkiego, Wsiesław splądrował Nowogród Wielki: uprowadził kobiety i dzieci, także zdjął i wywiózł dzwony z soboru Mądrości Bożej w NowogrodzieВъ лѣто 6574 (1066), w: Новгородская первая летопись старшего извода.. Historycy uważają, że zabrane z chramu artefakty miały upiększać nowo wybudowany sobór Mądrości Bożej w Połocku. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w archeologii: prowadzone w Połocku wykopaliska dowodzą, że w latach 1056-1066 powstały dwie budowle obronne: zamek i sobór Mądrości Bożej (Sofia Połocka). Podboje Wsiesława na północy wywołały reakcję potomków Jarosława Mądrego. W zimie 1067 roku Iziasław, Światosław i Wsiewołod wyruszyli na Księstwo Połockie. Po drodze do stolicy Wsiesława złupili Mińsk.
Wsiesław po przegranej bitwie zdołał uciec znad Niemigi i schronił się prawdopodobnie w Połocku. Żadne ze źródeł nie podawało, że sojusznicy dotarli do stolicy księstwa: kilka miesięcy później, według Powieści minionych lat, bracia stacjonowali już pod Smoleńskiem nad rzeką Rszą. 10 lipca 1067 roku Iziasław, Światosław i Wsiewołod złożyli przysięgę, że nie zrobią Wsiesławowi krzywdy, jeśli ten przybędzie do nich. Wsiesław, ufając ich dobrym intencjom, spełnił prośbę, lecz, mimo gwarantowanego bezpieczeństwa, został schwytany i przewieziony do Kijowa, gdzie na rozkaz Iziasława został zamurowany w wieży wraz z dwojgiem synówВ год 6575 (1067), w: Повесть временных лет..
Panowanie w Kijowie i powrót do Połocka W 1068 roku Ruś Kijowską najechali Połowcy. Decydującą bitwę rozegrano nad rzeką Altą, w której Jarosławicze ponieśli klęskę, następnie schronili się w Kijowie i Czernihowie. Rezultat wojny wywołał w Kijowie powstanie przeciwko Iziasławowi, na skutek którego 15 września 1068 roku kijowianie wyzwolili Wsiesława Czarodzieja i przekazali mu rządy nad księstwem. Iziasław znalazł schronienie na dworze bratanka swojej żony – Bolesława ŚmiałegoВ год 6576 (1068), w: Повесть временных лет..
Wsiesław panował w Kijowie przez siedem miesięcy: na wieść, że Iziasław zdobył wsparcie militarne ze strony Bolesława Śmiałego i postanowił odzyskać tron, opuścił Kijów i uciekł do Połocka. Jednak stamtąd został wygnany, a na tron Iziasław wyniósł swojego syna, Mścisława Iziasławicza, który wkrótce zmarł. Namiestnikiem Iziasława w Połocku został jego drugi syn – Świętopełk IziasławiczВ год 6577 (1069), w: Повесть временных лет..
Wsiesław powrócił na tron połocki w 1071 roku, kiedy ponownie doszło do wojny Jarosławiczów z PołowcamiВ год 6579 (1071), w: Повесть временных лет.. W okresie 1071–1084 Rurykowicze kijowscy niejednokrotnie próbowali zająć Połock i pozbawić władzy Wsiesława. W 1073 roku Światosław, według Powieści minionych lat, podburzył swojego brata, Wsiewołoda, przeciwko Iziasławowi. Dążeniem Światosława było objęcie władzy w Kijowie. W celu zdobycia poparcia Wsiewołoda – Światosław insynuował, że Wsiesław i Iziasław podejmują próby wystąpienia przeciwko nim. Autor Powieści minionych lat przypisywał Światosławowi wypowiedź, z której wynikało, że Iziasław i Wsiesław Połocki prawdopodobnie zawarli sojusz:
Latopisy przemilczały dalszy etap intrygi z udziałem Wsiesława. W 1078 roku Księstwo Połockie najechał Włodzimierz Monomach, syn Wsiewołoda. Połock został spalony. Wsiesław Czarodziej nie zdołał obronić granic państwa: księstwo utraciło terytorium na południu od linii, łączącej miasta Łukoml i ŁohojskВ год 6604 (1096). Поучение, w: Повесть временных лет.. Prawdopodobnie w okresie 1078-1101 w Księstwie Połockim panował pokójА. Ю. Карпов, Всеслав Полоцкий, w: Люди Древней Руси. IX-XIII вв., roczniki nie wspominają o żadnych wojnach, ani najazdach.
Powieść minionych lat podała dokładną datę i godzinę śmierci Wsiesława: 14 kwietnia 1101 roku o dziewiątej ranoВ год 6609 (1101), w: Повесть временных лет..
Przypisy
Bibliografia
Bartoszewicz J., Historja pierwotna Polski,, T. 3, Warszawa 1879. Karpiński F., Judyta, królowa polska. Trajedya, Lipsk 1836. Szujski J., Dzieje Polski podług ostatnich badań, T. 1, Piastowie, Lwów 1862. Арлоў У., Сагановіч Г., Дзесяць вякоў беларускай гісторыі, Менск, 1997. . [dostęp: 14 stycznia 2010]. Люди Древней Руси. IX-XIII вв.. [dostęp: 14 stycznia 2010]. Новгородская первая летопись старшего извода. [dostęp: 14 stycznia 2010]. Повесть временных лет. [dostęp: 14 stycznia 2010]. Псковские летописи. [dostęp: 14 stycznia 2010]. Слово о полку Игореве. [dostęp: 14 stycznia 2010].
Kategoria:Książęta połoccy Kategoria:Ludzie związani z Kijowem Kategoria:Władcy Rusi Kijowskiej Kategoria:Urodzeni w XI wieku Kategoria:Zmarli w 1101