Tyberiada (, ; , Tabarijja) – miasto położone w Dystrykcie Północnym w Izraelu. Według danych z 2010 Tyberiada miała 41 300 mieszkańców.
Tyberiada jest lokalnym ośrodkiem usługowo-przemysłowym, a także węzłem komunikacyjnym, w którym zbiegają się dwie drogi krajowe. Miasto stanowi centrum administracyjne regionu. Jest to znane uzdrowisko i ośrodek turystyczny położony na zachodnim brzegu Jeziora Tyberiadzkiego, w Dolnej Galilei. Jest to najniżej położone miasto w Izraelu.
Tyberiada jest jednym z czterech świętych miast judaizmu – obok Jerozolimy, Safedu i Hebronu.
Położenie thumb|upright|left|Widok na Tyberiadę z lotu ptaka Tyberiada (przy współrzędnych ) leży w środkowej części Dystryktu Północnego.
Miasto położone jest we wschodniej części Dolnej Galilei na północy Izraela. Leży na północy depresji Rowu Jordanu, na wysokości 200 m p.p.m. na zachodnim brzegu Jeziora Tyberiadzkiego, i jest oddalone około 42 kilometry od Morza Śródziemnego.
Powierzchnia miasta wynosi 10,671 km². Rozciągłość zabudowań miejskich w kierunku południkowym wynosi ok. 3,4 km, a w kierunku równoleżnikowym ok. 3,3 kmDane z wikimapia.org..
W otoczeniu miasta znajduje się miasteczko Migdal, kibuce Lawi i Ginnosar, moszawy Ha-Zore’im, Micpa, Kefar Chittim i Arbel, oraz wsie komunalne Porijja Newe Owed i Giwat Awni.
Środowisko naturalne W tej okolicy brzegi Jeziora Tyberiadzkiego są bardzo strome i miasto rozciąga się na zboczach wzgórza Tel Ma’on (250 m n.p.m.). Pierwotnie wzgórze wznosiło się nad historyczną Tyberiadą, jednak współczesne nowe dzielnice mieszkaniowe zajmują zbocza i wierzchołek Tel Ma’on. Różnica wysokości pomiędzy najniżej i najwyżej położoną częścią miasta wynosi prawie 500 metrów. Miasto jest zbudowane na trzech poziomach. Na najniższym poziomie, na samym brzegu jeziora znajduje się najstarsza część Tyberiady, obecnie wykorzystywana w celach turystycznych i handlowych. Drugi poziom znajduje się na wysokości około 100 m p.p.m., i jest on zajmowany przez starsze mieszkaniowe dzielnice miasta. Trzeci pod względem wysokości poziom wznosi się na szczyt wzgórza, na którym wybudowano najmłodsze współczesne osiedla mieszkaniowe.
Geologia Położenie Tyberiady w Rowie Jordanu, który jest najbardziej na północ wysuniętą częścią Rowu Abisyńskiego należącego do Wielkich Rowów Afrykańskich sprawia, że miasto i okolica jest obszarem o dużej aktywności sejsmicznej. Miasto było wielokrotnie niszczone przez trzęsienia ziemi – w latach 30, 33, 115, 306, 363, 419, 447, 631, 1033, 1182, 1202, 1546, 1759, 1837, 1927 i 1943. Trzęsienia ziemi są wynikiem rozładowywania naprężeń nagromadzonych w skorupie ziemskiej, w wyniku przejściowego zablokowania ruchu płyty arabskiej i płyty afrykańskiej poruszających się wzdłuż linii uskoku Rowu Jordanu. W wyniku takich ruchów powstał cały rów, a jedno z większych zagłębień wypełniło Jezioro Tyberiadzkie. O dużej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej świadczą również tutejsze źródła termalne.
Gleba Okoliczne grunty zbudowane są w większości ze skał bazaltowych i magmowych pochodzenia wulkanicznego.
Wody Największym zbiornikiem wodnym w okolicy Tyberiady jest Jezioro Tyberiadzkie, nazywane Jeziorem Genezaret albo Jeziorem Galilejskim, czasami Morzem Galilejskim. We współczesnym języku hebrajskim jest znane pod swoją biblijną nazwą: Morze Kinneret (hebr. ים כנרת, Jam Kinneret). Jezioro ma obwód około 53 km, długość 21 km i szerokość 13 km. Całkowita powierzchnia jeziora wynosi 166 km², maksymalna głębokość 43 m. Jest to najniżej położone jezioro słodkowodne na Ziemi (209 m p.p.m.). Jezioro Tyberiadzkie jest zasilane przez rzekę Jordan.
Przyroda Wody Jeziora Tyberiadzkiego cechują się dużym bogactwem gatunkowym ryb. Na skalę handlową odławia się tutaj sardynki i tilapia, które są lepiej znane pod nazwą ryby św. Piotra. Na brzegach wśród szuwarów trzciny pospolitej i lasecznicy trzcinowatej żyją licznie: mewy, perkozy, pelikany i inne gatunki ptactwa. O czystości wody najlepiej świadczy obfitość występowania żółwi, raków rzecznych i innych skorupiaków. Spośród makrofitów zanurzonych największą rolę odgrywa wywłócznik kłosowy i jezierza morska. Okoliczne zbocza przez połowę roku są nagie i przypominają step, jednak wiosną rozkwitają podzwrotnikową roślinnością. Jedynie na południe od Tyberiady znajduje się las, nazwany Lasem Szwajcarskim. Na okolicznych łąkach rozkwitają oleandry. W okolicy znajdują się liczne plantacje bananów, awokado i innych owoców.
Klimat Tyberiada ma klimat śródziemnomorski, który charakteryzuje się gorącymi i wilgotnymi latami oraz chłodnymi i deszczowymi zimami. Wiosna rozpoczyna się w marcu, a w drugiej połowie maja rozpoczyna się lato. Średnia temperatura latem wynosi 36 °C, a zimą 18 °C (średnia z lat 1988–2000). Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 450 mm. Opady bywają tak intensywne, że czasami są przyczyną lokalnych powodzi. Niskie położenie i otoczenie wysokich wzgórz powodują, że okolica charakteryzuje się nagłymi i gwałtownymi burzami. Opady śniegu są rzadkością w Tyberiadzie.
Historia thumb|Zachowana mozaika podłogowa z synagogi w Tyberiadzie, VI-XI wiek thumb|Pozostałości bramy krzyżowców w Tyberiadzie thumb|Mury miejskie oraz Krzywa Wieża w Tyberiadzie thumb|Widok na Tyberiadę, 1862 thumb|Pomnik ofiar pogromu z 1938 r. Tyberiada została założona w latach 17–22 przez króla Heroda Antypasa, który uczynił z niej stolicę swojego królestwa w Galilei. Większość jego mieszkańców stanowili Żydzi. Nazwa miasta Tiberias została nadana na cześć cesarza Tyberiusza. Istnieje legenda, że Tyberiada powstała na miejscu starej żydowskiej osady RakatZobacz: Księga Jozuego 19:35: „Miastami warownymi były: Hassiddim, Ser, Chammat, Rakkat, Kinneret.” Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.. Dyskusja nad pochodzeniem Tyberiady od miasta Rakkat znajduje się w TalmudzieTalmud Babiloński, Tractate Megillah 5b.. O Tyberiadzie wspomina także żydowski historyk Józef Flawiusz.
W okresie panowania rzymskiego miasto było nazywane Tyberiada (gr. Τιβεριάδα, Tiveriáda). Nowy Testament wspomina o mieście jako o Tyberiadzie położonej nad Jeziorem Tyberiadzkim, nad którym swoją działalność koncentrował Jezus Chrystus. W owym czasie miasto znajdowało się pod silnymi wpływami hellenistycznymi i wielu religijnych Żydów odmawiało zamieszkania w nim. Herod Antypas osiedlił w mieście wielu obcokrajowców i wybudował na wzgórzu swój pałac. Prestiż Tyberiady był tak wielki, że Morze Kinneret zaczęto nazywać Jeziorem Tyberiadzkim. Po śmierci Agryppy I w 44 r. kontrolę nad miastem przejął rzymski prokurator. W 61 Herod Agryppa II wcielił miasto do swojego królestwa. Podczas wojny żydowsko-rzymskiej w l. 66-73 Tyberiadę zajęły wojska żydowskie, które zburzyły pałac Heroda. W trakcie działań wojennych Rzymianie zrównali większość żydowskich miast z ziemią. Dzięki umiejętnej polityce Józefa Flawiusza, Tyberiada została oszczędzona, i po wojnie przyjęła licznych żydowskich uchodźców. Gdy po 135 wypędzono Żydów z Jerozolimy, Tyberiada i sąsiednie miasto Seforis stały się głównymi ośrodkami życia żydowskiego. W Tyberiadzie osiedlił się rabin Jochanan bar Nafcha, a w 150 przeniósł się tutaj Sanhedryn (najwyższa żydowska instytucja religijna i sądownicza). Na potrzeby rosnącej populacji żydowskiej w mieście powstało trzynaście synagog. Około 200 r. rabin Juda ha-Nasi przeprowadził ostateczną redakcję Miszny, a masoreci ustalili tekst Talmudu Jerozolimskiego.
W 614 r. w Tyberiadzie doszło do żydowskiego powstania przeciwko cesarzowi Herakliuszowi, które pomogło Persom w ich wojnie z Bizantyjczykami (602–628). Wymordowano wówczas w Tyberiadzie wielu chrześcijan, a kościoły zburzono. W nagrodę Persowie pozwolili 70 żydowskim rodzinom z Tyberiady przenieść się do Jerozolimy i rozpocząć odbudowę żydowskiej społeczności w mieście. Gdy w 628 r. Bizantyńczycy zajęli Tyberiadę, doszło do rzezi Żydów.
W 636 r. Tyberiadę zajęła arabska armia kalifa Umar ibn al-Chattab, jednego z twórców potęgi imperium arabsko-muzułmańskiego. Kalifowie z dynastii Ummajjadów wybudowali na północ od Tyberiady jeden ze swoich licznych pałaców (znajdował się on na nadbrzeżu przy Khirbet al-Minja). W 749 r. duże prace budowlane objęły całe miasto. Od początku VIII wieku do końca X wieku Tyberiada rozkwitała jako ośrodek żydowskiego życia duchowego. Żydowscy uczeni usystematyzowali tutaj pisownię hebrajskiego języka (działała tu jedna z trzech grup masoretów) oraz stworzyli liczne dzieła, które na długie lata wyznaczyły tory rozwoju judaizmu. Jednym z członków tutejszej wspólnoty był rabin Aaron ben Mosze ben Aszer, który pracował nad doskonaleniem tradycji ustnej (zwanej Tiberian Hebrew) i Kodeksem z Aleppo. Arabski podróżnik i geograf Al-Muqaddasi odwiedził w 985 Tyberiadę i opisał ją jako:
W 1033 r. Tyberiadę zniszczyło trzęsienie ziemi. Miasto zostało jednak szybko odbudowane.
Podczas I wyprawy krzyżowej w 1099 r. Tyberiadę zdobyli Frankowie. Miasto weszło w skład Królestwa Jerozolimskiego i zostało stolicą Księstwa Galilei (z czasem region zaczęto nazywać Księstwem Tyberiady). Opuszczono wówczas pierwotne miejsce położenia miasta i przesunięto je na północ, w miejsce obecnej lokalizacji. Krzyżowcy wybudowali liczne nowe budowle, między innymi Kościół Św. Piotra, który był wielokrotnie przebudowywany i przetrwał do współczesnych czasów. W 1187 Saladyn wysłał swojego syna Al-Afdal ibn Salah ad-dina do hrabiego Trypolisu Rajmunda III z żądaniem bezpiecznego przepuszczenia wojsk przez Galileę. Rajmund III wyraził zgodę na przemarsz 20-tysięcznej armii Saladyna przez swoje ziemie, pod warunkiem że Saraceni przejdą przez nie w nocy. Jego pozwolenie zlekceważył mistrz templariuszy – Gérard de Ridefort, który rzucił się na 20 tysięcy Saracenów z 20 templariuszami i 10 szpitalnikami w bitwie u źródeł Cresson. Następnie Saladyn podszedł pod Tyberiadę i po sześciu dniach oblężenia zdobył miasto. 4 lipca 1187 pokonał wojska krzyżowców w bitwie pod Hittin, w pobliżu Tyberiady. Na początku XII wieku społeczność żydowska w Tyberiadzie liczyła około pięćdziesięciu rodzin. Mówiło się, że można tam było znaleźć najlepsze hebrajskie manuskrypty. Gdy w 1204 w Egipcie zmarł czołowy żydowski uczony filozof i lekarz tego okresu, rabin Mojżesz Majmonides, jego ciało przewieziono i pochowano w Tyberiadzie. Miejsce jego pochówku jest ważnym celem wielu żydowskich pielgrzymek.
W 1516 r. Tyberiada wraz z całą Palestyną przeszła pod panowanie Imperium Osmańskiego. Sułtan Sulejman Wspaniały zachęcał Żydów zamieszkałych w jego państwie do osiedlania się w Palestynie. W 1558 pochodząca z Portugalii marrana Doña Gracia otrzymała długoterminową dzierżawę regionu Tyberiady, w zamian za zapewnienie znacznego zwiększenia rocznych wpływów z podatków. Z pomocą sułtana odbudowała ona miasto i umożliwiła żydowskich uchodźcom (Sefardyjczycy) osiedlenie się tutaj. Jej celem było utworzenie z Tyberiady nowego centrum żydowskiej nauki i handlu. Zapoczątkowało to okres rozkwitu miasta. W 1561 dzierżawę Tyberiady przejął bratanek Doñi Gracii, Józef Nasi. Za zgodą sułtana, razem z Józefem ben Adruth odbudował on mury miejskie i podłożył podwaliny pod hodowlę jedwabnika morwowego i produkcję jedwabiu. Plany przewidywały rozwój wymiany handlowej z Państwem Kościelnym, zostały jednak udaremnione przez wojnę Imperium Osmańskiego z Republiką Wenecką.