thumb|Budowa kwiatu trójlista jajowatego thumb|Owoce i nasiona trójlista odgiętego Trójlist (Trillium L.) – rodzaj wieloletnich, ziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny melantkowatych, obejmujący 45 gatunków, występujących w Azji (od Afganistanu do Dalekiego Wschodu) oraz w Ameryce Północnej. Charakterystyczną cechą morfologiczną tych roślin jest występowanie poszczególnych elementów ich budowy w trójkach. Wiele gatunków trójlistów znajduje zastosowanie jako rośliny lecznicze i ozdobne.
Zasięg geograficzny Rośliny z rodzaju trójlist występują naturalnie na obszarze klimatu umiarkowanego, na dwóch kontynentach: w Azji (7 gatunków) i w Ameryce Północnej (38 gatunków), przy czym żaden gatunek nie występuje na obu kontynentach.
Na półkuli wschodniej rośliny te występują na obszarze od Afganistanu, przez północną część subkontynentu indyjskiego (Himalaje, Nepal i Pakistan), Mjanmę i Chiny do dalekiego wschodu Rosji (Kraj Kamczacki, Kraj Chabarowski, Kraj Nadmorski i obwód sachaliński), Japonii, Korei i Tajwanu.
Na półkuli zachodniej przedstawiciele rodzaju występują w całej Ameryce Północnej, z wyjątkiem północnych obszarów subarktycznych i Meksyku. Największe zróżnicowanie rodzaju stwierdza się we wschodnich Stanach Zjednoczonych (w Georgii, Alabamie, Północnej i Południowej Karolinie, Tennessee, Wirginii i Kentucky), w których to występuje ponad 10 gatunków trójlistów. Jedynie cztery gatunki zaliczane do tego rodzaju cechują się szerokim zasięgiem, obejmującym ponad 25 stanów USA i prowincji Kanady: trójlist zwisły, trójlist wyprostowany, trójlist wielkokwiatowy i trójlist falisty.
Morfologia Pokrój Rośliny zielne o wysokości nie przekraczającej 50 cm.
Łodyga Pęd podziemny stanowi kłącze, nierozgałęzione lub słabo rozgałęzione monopodialnie, wydłużone do spłaszczonego i skróconego, wierzchołkowo zwężające się lub ścięte, z dużym pąkiem szczytowym, licznymi katafilami oraz obrączkowanymi, kurczliwymi korzeniami przybyszowymi. Kwiatostan wyrasta z pąku szczytowego lub pachwiny katafili na wzniesionym i prostym głąbiku (płożącym i S-kształtnym u trójlista położonego i Trillium reliquum lub podziemnym u trójlista długoogonkowego).
Liście Z morfologicznego punktu widzenia rośliny z rodzaju trójlist nie tworzą liści właściwych. Jedynymi liśćmi tworzonymi przez roślinę są wspomniane wcześniej katafile oraz trzy przysadki, wyrastające w okółku na głąbiku. Przysadki są jednolicie zielone lub nakrapiane, ogonkowe lub siedzące, jajowate lub odwrotnie jajowate do eliptycznych. Ich użyłkowanie składa się z 3 do 5 nerwów głównych i jest dłoniasto-siatkowate.
Kwiaty Kwiaty obupłciowe, sześciopręcikowe, szypułkowe (podrodzaj Trillium) lub siedzące (podrodzaj Phyllantherum). Okwiat podwójny, złożony z trzech zielonych, kasztanowatych lub zielonych z kasztanowatymi plamkami, podługowatych, jajowatych lub lancetowatych działek kielicha oraz zwykle trzech płatków korony, wzniesionych, rozchylonych lub odchylonych, czerwonych, liliowych, różowych, białych, żółtych, zielonych lub wielokolorowych, jajowatych, odwrotnie jajowatych lub równowąskich, niekiedy postrzępionych. Pręciki położone w dwóch okółkach po trzy, wzniesione, odchylone do wewnątrz lub skierowane w różnych kierunkach. Nitki pręcików przeważnie krótkie, zgrubiałe u nasady. Główki pręcików dwukomorowe, równej długości lub dłuższe od nitek. Zalążnia górna, proksymalnie trójkomorowa i trój do sześcioklapowa, dystalnie tworząca trzy rozchylone, skręcone lub wzniesione, niekiedy złączone, równowąskie do szydłowatych znamiona, siedzące lub osadzone na krótkich szyjkach.
Owoce Dwojakiego rodzaju – zbliżone do jagód lub torebek. W pierwszym przypadku są mięsiste i soczyste, dojrzewając stają się zwykle czerwone. W drugim owoce są mączyste i w stanie dojrzałym zwykle zielonkawe lub biało-żółte. Niepękające lub rzadziej pękające wzdłuż szwów, zawierające liczne nasiona. Nasiona eliptyczne, o długości 2–4 mm. Na ich powierzchni obecny jest biały lub żółtawy, duży i oleisty elajosom.
Gatunki podobne Pseudotrillium rivale, różniący się od przedstawicieli rodzaju trójlist obecnością drobnych plamek na płatkach korony kwiatu oraz krótkoogonkowymi, sercowatymi u nasady przysadkami ze srebrnawym użyłkowaniem.
Biologia
Rozwój Byliny, geofity ryzomowe. Rośliny wytwarzające nektar (np. trójlist wielkokwiatowy) zapylane są przez błonkoskrzydłe, przede wszystkim pszczoły, trzmiele i prawdopodobnie osy. Gatunki nie wytwarzające nektaru (np. trójlist wyprostowany) emitują zapach padliny, przywabiający muchówki i chrząszcze. Z uwagi na obecność elajosomu nasiona tych roślin są rozprzestrzeniane przede wszystkim przez mrówki, np. Aphaenogaster smythiesi, Myrmica ruginodis, Aphaenogaster rudis i Formica neogagates. Na owocach gatunków jagodowych często żerują drobne ssaki i ptaki. Nasiona tych roślin bardzo wolno kiełkują. W pierwszym roku siewki tworzą jedynie korzenie, liść zarodkowy wyrasta dopiero po około 18 miesiącach. Przez pierwsze dziesięć lat życia rośliny tworzą jedynie jedną przysadkę.
Anatomia Cewki, o drabiniastym jamkowaniu, obecne są jedynie w korzeniach. Wiązki przewodzące w głąbiku, szypułce i ogonkach liściowych ułożone są w 3 cylindrach. Układ waskularny przysadek jest dłoniasto-siatkowaty i składa się z 3-5 wiązek pierwszego rzędu, które rozchodzą się promieniście ku obwodowi blaszki i połączone są ze sobą siatkowatą nerwacją dalszego rzędu. Doosiowo położone komórki epidermy przysadek są bardzo duże, mają równe osie i antyklinalne ściany. Aparat szparkowy występuje jedynie na odosiowej płaszczyźnie przysadek i jest położony równolegle do głównej wiązki przewodzącej. Komórki szparkowe otoczone są czterema komórkami przyszparkowymi. W kwiatach roślin tego rodzaju nie tworzy się tkanka odcinająca, w wyniku czego wszystkie organy kwiatu pozostają zrośnięte z dnem kwiatowym do czasu dojrzenia owocu.
Cechy fitochemiczne Niektóre gatunki trójlistów zawierają saponiny i antocyjany. Owoce, nasiona i kłącza tych roślin są uważane za trujące.
Genetyka Liczba chromosomów homologicznych u roślin zaliczanych do tego rodzaju wynosi x = 5. Rośliny te są funkcjonalnymi diploidami, jednak ich liczba diploidalna 2n może wynosić także 3x, 4x i 6x.
Ekologia Trójlisty zasiedlają różne typy siedlisk. Większość gatunków zaliczanych do podrodzaju Trillium występuje w lasach liściastych zrzucających liście na zimę, zdominowanych przez dęby, klony lub buki. Z kolei gatunki zaliczane do podrodzaju Phyllanterum preferują zacienione i wilgotne stanowiska na brzegach rzek, narażone na okresowe zalewania, zdominowane przez wiecznie zielone magnolie i dęby. Niektóre gatunki, np. trójlist falisty i trójlist Govana, zasiedlają lasy iglaste lub mieszane, a trójlist długoogonkowy suche i kamieniste łąki.
Systematyka Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016 roku) Rodzaj zaliczany jest do podrodziny Parideae w rodzinie melantkowatych (Melanthiaceae), należącej do rzędu liliowców (Liliales) zaliczanych do jednoliściennych (monocots).
Pozycja w innych systemach W systemie Cronquista z 1982 roku rodzaj zaliczony był do rodziny liliowatych w rzędzie liliowców. W systemie Takhtajana z roku 1997 (oraz 2008), a także w systemie Kubitzkiego (1998) rodzaj zaliczony został do rodziny trójlistowatych (Trilliaceae) w monotypowym rzędzie trójlistowców (Trilliales). W Systema Naturae z roku 2000, a także w systemach APG trójlist zaliczony został do rodziny melantkowatych w rzędzie liliowców.
Gatunki zgodnie z podziałem rodzaju na podrodzaje i sekcje thumb|Szypułkowy kwiat trójlista zwisłego(podrodzaj Trillium, sekcja Trillium) thumb|Szypułkowy kwiat trójlista jajowatego(podrodzaj Trillium, sekcja Ovatum) podrodzaj Trillium – kwiaty szypułkowe (występują w Azji i w Ameryce Północnej) sekcja Delostylis – szyjki słupków zrośnięte Trillium catesbaei Elliott – trójlist wstydliwy Trillium nivale Riddell – trójlist śnieżny Trillium persistens W.H.Duncan Trillium pusillum Michx. – trójlist drobny sekcja Undulatum – szyjki słupków wolne, liście ogonkowe Trillium undulatum Willd. – trójlist falisty sekcja Trillium (Erectum) – szyjki słupków wolne, liście siedzące, zalążnia czerwona, purpurowa, czarna lub biała Trillium cernuum L. – trójlist zwisły Trillium erectum L. – trójlist wyprostowany Trillium flexipes Raf. – trójlist zgiętopędowy Trillium rugelii Rendle – trójlist Rugela Trillium simile Gleason Trillium sulcatum T.S.Patrick – trójlist bruzdkowany Trillium vaseyi Harb. – trójlist Vaseya sekcja Grandiflorum – szyjki słupków wolne, liście siedzące, zalążnia zielona, korona kwiatu lejkowata Trillium grandiflorum (Michx.) Salisb. – trójlist wielkokwiatowy sekcja Ovatum – szyjki słupków wolne, liście siedzące, zalążnia zielona, korona kwiatu nielejkowata Trillium ovatum Pursh – trójlist jajowaty przynależność do grup nieznana lub nieustalona Trillium apetalon Makino – trójlist bezpłatkowy Trillium camschatcense Ker Gawl. – trójlist kamczacki Trillium channellii Fukuda Trillium govanianum Wall. ex D.Don – trójlist Govana Trillium smallii Maxim. – trójlist Smalla Trillium taiwanense S.S.Ying Trillium tschonoskii Maxim. – trójlist Tschonowskiego thumb|Siedzący kwiat Trillium ludovicianum(podrodzaj Phyllantherum) thumb|Siedzący kwiat trójlista siedzącego(podrodzaj Phyllantherum) podrodzaj Phyllantherum – kwiaty siedzące (występują jedynie w Ameryce Północnej) Trillium albidum J.D.Freeman – trójlist białawy Trillium angustipetalum (Torr.) J.D.Freeman – trójlist wąskopłatkowy Trillium chloropetalum (Torr.) Howell – trójlist zielonopłatkowy Trillium cuneatum Raf. – trójlist klinowaty Trillium decipiens J.D.Freeman Trillium decumbens Harb. – trójlist położony Trillium discolor Hook. Trillium foetidissimum J.D.Freeman Trillium gracile J.D.Freeman Trillium kurabayashii J.D.Freeman – trójlist wczesny Trillium lancifolium Raf. Trillium ludovicianum Harb. Trillium luteum (Muhl.) Harb. – trójlist żółty Trillium maculatum Raf. Trillium oostingii Gaddy Trillium parviflorum V.G.Soukup – trójlist drobnokwiatowy Trillium petiolatum Pursh – trójlist długoogonkowy, trójlist ogonkowy Trillium recurvatum L.C.Beck – trójlist odgięty Trillium reliquum J.D.Freeman Trillium sessile L. – trójlist siedzący Trillium stamineum Harb. – trójlist skręcony Trillium underwoodii Small – trójlist Underwooda Trillium viride L.C.Beck – trójlist zielony Trillium viridescens Nutt. – trójlist zielonkawy
Mieszańce Trillium ×crockerianum Halda – T. ovatum × Pseudotrillium rivale Trillium ×hagae Miyabe & Tatew. – T. camschatcense × T. tschonoskii Trillium ×komarovii H.Nakai & Koji Ito – T. camschatcense × ? Trillium ×miyabeanum Tatew. ex J.Samej. – T. apetalon × T. tschonoskii Trillium ×yezoense Tatew. ex J.Samej. – T. apetalon × T. camschatcense
Nazewnictwo thumb|Trzykrotność organów trójlista jajowatego Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od łacińskich słów trilix – potrójny i lilium – lilia, odnosząc się do występowania u tych roślin, zaliczanych niegdyś do rodziny liliowatych, potrójnych organów.