Gorzów Śląski (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – miasto w województwie opolskim, w powiecie oleskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gorzów Śląski, nad Prosną. Historycznie leży na Górnym Śląsku.
Gorzów Śląski uzyskał lokację miejską w 1274 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 32–33.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. częstochowskiego.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 2420 mieszkańców. Miasto zamieszkuje również mniejszość niemiecka.
Położenie Miasto położone jest w północno-wschodniej części województwa opolskiego, w powiecie oleskim, na pograniczu z województwem łódzkim. Od północy graniczy z gminami łódzkimi Łubnice i Skomlin, od południa z gminą Olesno, od wschodu z gminami: Praszka, Rudniki, Radłów, a od strony zachodniej z gminami: Kluczbork i Byczyna.
Nazwa mały|lewo|Niemiecka nazwa Landsberg oraz polska Gorzowo wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w BerliniePruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”..
W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość zanotowana jest jako Landisberg. Kronika wymienia również jako osobne miejscowości obecne części lub dzielnice, które zostały w procesach urbanizacyjnych wchłonięte przez miasto: Lesznicz obecnie Leśnik, Gorczow obecne Szczotki, Zarziche, oraz Wenczkowicze obecne WięckowiceLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889..
Pierwsze wzmianki pochodzą z 1241; 1294 jako „Landesberch stat unde hus”. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Gortzoba. W dziele Matthäusa Meriana Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae z 1650 roku miasto wymienione jest pod nazwą GorzowaMatthäus Merian, ”Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae”, Frankfurt am Main 1650.. W 1750 roku polska nazwa „Gorzowo” oraz niemiecka Landsberg wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców ŚląskaWznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750..
W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod nazwą niemiecką Landsberg oraz polską Gorzow. Statystyczny opis Prus z roku 1837 notuje „Landsberg (poln. Gorzow)”. Polską nazwę Gorzów oraz niemiecką Landsberg w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef LompaJózef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 29..
Topograficzny podręcznik Górnego Śląska z 1865 roku notuje miejscowość pod trzema nazwami polską Gorzów, niemiecką Landsberg oraz łacińską Landsbergia. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX wymienia dwie nazwy miejscowości – Landsberg oraz GorzówParchwice w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego” Tom VII, s. 862..
Zlatynizowana polska nazwa miejscowości umieszczona była kiedyś w herbie miejskim: „Auf alten Stadtwappen findet man die Inschrift: civitatis gorzoviensis”.
Historia mały|lewo|Kościół rzymskokatolicki Trójcy Świętej mały|lewo|Kościół ewangelicko-augsburski Krzyża Jezusowego
Topograficzny podręcznik Górnego Śląska z 1865 roku notuje, że w mieście używanymi przez mieszkańców językami jest polski oraz niemiecki („Es wird polnisch und deutsch gesprochen”). W plebiscycie górnośląskim, 20 marca 1921, 90,5% głosujących opowiedziało się za pozostaniem miasta w granicach Niemiec, zaś 9,5% za przyłączeniem do Polski. 20 stycznia 1945 miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie, następnie wcielone do Polski.
Demografia thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Gorzowa Śląskiego w 2014 roku
Zabytki mały|Budynek poczty Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: dwór, ul. Złota 1, z poł. XVIII w. nadleśnictwo, ul. Byczyńska 9, d. Zawadzkiego zajazd, ul. Byczyńska 12, d. Zawadzkiego 10 domy, Rynek 1, 2, 9, 10, 11, 18, 19 (domy nr 9-19 nie istnieją).
Inne zabytki: cmentarz żydowski kościół katolicki pw. Świętej Trójcy z końca XIX wieku, należący do diecezji opolskiej kościół ewangelicki Krzyża Jezusowego z l. 1855–1857
Transport mały|lewo|Przebieg projektowanej obwodnicy mały|Wspólny odcinek dróg krajowych 42 i 45 Przez Gorzów Śląski przebiega wspólny odcinek dwóch dróg krajowych oraz jedna droga wojewódzka: droga krajowa nr 45 Złoczew – Wieluń – Gorzów Śląski – Opole – Racibórz droga krajowa nr 42 Namysłów – Kluczbork – Gorzów Śląski – Praszka – Radomsko – Starachowice droga wojewódzka nr 487 Byczyna – Gorzów Śląski – Olesno
W latach 2019–2022 wybudowano obwodnicę Gorzowa Śląskiego w ciągu DK45, która jest częścią obwodnicy Praszki. Omija ona miasto od północy z ograniczoną ilością skrzyżowań w formie rond. Obwodnica otwarta została 25 kwietnia 2023 roku.
Przez Gorzów Śląski prowadziła linia kolejowa Praszka – Olesno.
Ludzie związani z Gorzowem Śląskim
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Historia Żydów w Gorzowie Śląskim na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku Kategoria:Miasta w województwie opolskim