thumb|Bieg maratoński Bieg maratoński (maraton) – bieg na dystansie 42 195 m.
Pochodzenie nazwy Nazwa pochodzi od miejscowości Maraton w Grecji. Według Herodota po zwycięskiej dla Greków bitwie z Persami pod Maratonem w 490 r. p.n.e., armia perska zaokrętowała i wypłynęła w kierunku bezbronnych Aten. Widząc to, Grecy udali się co sił w nogach do miasta, przybywając praktycznie równocześnie z okrętami perskimiHerodot Dzieje, księga 6, 116.
Bieg ten stał się podstawą romantycznych historii, według których posłaniec Filippides pobiegł do Aten, by opowiedzieć o zwycięstwie i poinformować Ateńczyków, że płynie ku nim flota perska. Po przekazaniu tej wiadomości padł martwy. W 1879 r. brytyjski poeta Robert Browning napisał na kanwie tej historii znany wiersz Filippides (ang. Pheidippides).
Michel Bréal, francuski filolog, zainspirowany historią marszu zasugerował Pierre'owi de Coubertinowi, by włączył bieg na dystansie odpowiadającym odległości z Maratonu do Aten do programu pierwszych nowożytnych igrzysk olimpijskich w Atenach.
Dyscyplina olimpijska i długość trasy +Dystans maratonów olimpijskich Rok olimpiady Dystans(km) Dystans(mile) 1896 40,0 24,85 1900 40,26 25,02 1904 40,0 24,85 1906 41,86 26,01 1908 42,195 26,22 1912 40,2 24,98 1920 42,75 26,56 od 1924 42,195 26,22
W pierwszych igrzyskach bieg maratoński był rozgrywany na dystansie 40 km. W rzeczywistości dystans między Maratonem a Atenami wynosi 37 km, jednak postanowiono tę liczbę zaokrąglić. Na igrzyskach w 1908 roku w Londynie planowano maraton na 25 mil. Po odmierzeniu wstecz 25 mil z miejsca finiszu (White City Stadium) brakowało 1 mili aby ustanowić miejsce startu przy wschodnim tarasie Zamku w Windsorze (tak aby rodzina królewska mogła obserwować bieg). Do tej odległości dodano niecałe jedno okrążenie na stadionie z finiszem przy Loży Królewskiej, co spowodowało wydłużenie trasy o kolejne 385 jardów. Ostatecznie trasa miała długość 25 mil + 1 mila + 385 jardów = 42 195 metrów. W maju 1921 roku World Athletics ustanowiło tę odległość jako standardową dla maratonu. Bieg maratoński mężczyzn tradycyjnie kończy każde igrzyska olimpijskie. Maraton kobiet został włączony do programu igrzysk olimpijskich dopiero w 1984 roku w Los Angeles.
Masowy bieg uliczny Od przeszło 100 lat na ulicach największych miast świata rozgrywane są masowe biegi uliczne m.in. na dystansie maratońskim. W przeciwieństwie do igrzysk olimpijskich i mistrzostw świata, w maratonach ulicznych najczęściej udział może wziąć każdy. W największych imprezach (Londyn, Nowy Jork, Boston, Chicago, Wiedeń, Berlin) uczestniczy przeszło 30 tys. biegaczy zawodowców i amatorów. Najstarszy polski maraton organizowany jest w Dębnie. Dużą frekwencją jak na polskie warunki (około 5000 uczestników) cieszą się maratony: Poznań Maraton, Cracovia Maraton i Maraton Warszawski.
Najstarszym maratonem nowożytnym jest maraton w Bostonie (pierwsza edycja tego maratonu odbyła się 19 kwietnia 1897 roku), a w Europie – w Koszycach.
Największe maratony odbywają się: w Europie – w Berlinie (ponad 41 tys. uczestników) oraz w Londynie, a w Polsce – w Warszawie (w 2013 r. 8673 uczestników).
Najbardziej prestiżowe maratony na świecie zaliczane są do grupy Abbott World Marathon Majors. Utworzyło ją 6 maratonów, rozgrywanych odpowiednio w Nowym Jorku, Bostonie, Chicago, Tokio, Berlinie i Londynie. Ponieważ liczba chętnych do tego, by móc w nich biec, jest zwykle znacznie większa niż liczba miejsc założona przez organizatorów, ci ustalają swoje limity miejsc dla określonych grup (płeć, wiek, niepełnosprawność, czasem osobna pula dla sponsorów). W celu zakwalifikowania należy albo wykazać się odpowiednio dobrymi wynikami w innych imprezach, albo liczyć na łut szczęścia w losowaniu. Uczestnicy, którzy ukończą World Marathon Majors, zostają odznaczeni medalem Six Star Finisher oraz otrzymują specjalny certyfikat. W 2025 r. do grupy tej dołączył siódmy maraton, organizowany w Sydney.
Na większości maratonów obowiązuje limit czasowy pokonania dystansu wynoszący zwykle od 5 do 6,5 godziny. Każda osoba, która ukończy maraton, otrzymuje pamiątkowy medal i dołącza do grona „Maratończyków”.
Obecnie maratony rozgrywane są praktycznie na całym świecie nawet w miejscach tak ekstremalnych jak pustynia (Sahara-Marathon w Tunezji) czy biegun (Antarktika-Marathon). Są też Ice-Maraton (po jeziorze Bajkał przy temp. -30 °C) czy Great Wall Marathon (po Wielkim Murze Chińskim).
Do ciekawych maratonów należą Istambul Euro-Asia Marathon, rozgrywany jednocześnie na dwóch kontynentach (trasa prowadzi przez most nad cieśniną Bosfor łączący Europę i Azję) oraz Two Oceans Marathon w Kapsztadzie, którego trasa wiedzie brzegami dwóch oceanów.
Większe maratony w Europie Lista największych maratonów w Europie (min. 5000 uczestników którzy ukończyli bieg w 2016 roku): Rosja – Moskwa Francja – Paryż, Pauillac, Nicea–Cannes, La Rochelle Holandia – Rotterdam, Amsterdam Włochy – Rzym, Florencja Grecja – Ateny Niemcy – Berlin, Hamburg, Frankfurt nad Menem, Kolonia Czechy – Praga Austria – Wiedeń Szwecja – Sztokholm Wielka Brytania – Londyn, Brighton, Manchester Irlandia – Dublin Hiszpania – Barcelona, Walencja, Sewilla, Madryt Dania – Kopenhaga Polska – Maraton Warszawski, Poznań Maraton, Cracovia Maraton
Maratony w Polsce Pierwszy w Polsce bieg maratoński zorganizowano 1924 na trasie Rembertów-Zegrze i z powrotem; trasa przebiegała w niekorzystnych warunkach zarówno atmosferycznych (deszcz, wiatr) jak i technicznych (nierówna szosa); zwycięzcą został Stefan Szelestowski wynikiem 3:13:10,5, wyprzedzając o blisko godzinę następnego rywala. thumb|Stefan Szelestowski na mecie pierwszego w Polsce biegu maratońskiego (1924) thumb|Orlen Warsaw Marathon (2014) Nazwa maratonuMiejsce imprezyPierwsza edycjaMaraton DębnoDębno 1969Maraton WarszawskiWarszawa 1979Maraton ToruńskiToruń 1983Poznań MaratonPoznań 2000Cracovia MaratonKraków 2002Maraton ŁódźŁódź 2004Silesia MarathonChorzów/Katowice/Mysłowice/Siemianowice Śląskie 2009Maraton LubelskiLublin 2013Gdańsk MaratonGdańsk 2015Nocny Maraton SzczecińskiSzczecin 2015
Rekordziści Oficjalne międzynarodowe rekordy w biegu maratońskim są certyfikowane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Federacji LekkoatletycznychMarathon All Time IAAF . Ze względu na nieporównywalność warunków, wyniki muszą być weryfikowane, a trasa biegu podlega pewnym restrykcjom: meta położona na wysokości nie większej niż 42 m poniżej wysokości położenia startu, odległość w linii prostej od startu do mety nie większa niż 21 097 m.
Mężczyźni Czas Zawodnik Państwo Data MiejsceŚwiata 1:59:30 Sabastian Sawe 26 kwietnia 2026 Londyn Europy 2:03:36 Bashir Abdi 24 października 2021 Rotterdam Polski 2:07:39 Henryk Szost 4 marca 2012 Ōtsu
Kobiety Czas Zawodnik Państwo Data Miejsce Świata 2:09:56 Ruth Chepngetich 13 października 2024 Chicago 2:15:41 Tigst Assefa 26 kwietnia 2026 Londyn Europy 2:13:44 mx Sifan Hassan 8 października 2023 Chicago Polski 2:24:59 Aleksandra Lisowska 21 września 2025 Berlin
Najlepszy maratoński wynik uzyskany przez Polkę, to 2:24:18 Wandy Panfil w Bostonie 15.04.1991, jednak trasa nie spełniała wymagań IAAF - za duży spadek, jak i odległość między startem i metą.
Pierwsza kobieta, Roberta „Bobbi” Gibb pokonała dystans maratoński w 1966 roku, jednak nie została oficjalnie sklasyfikowana jako uczestniczka maratonu bostońskiego. Pierwszą kobietą, która została „oficjalnie” zgłoszona do udziału w maratonie (Boston) i ukończyła maraton była Kathrine Switzer w 1967 roku. Uzyskała czas: 4 godz. 20 min.
Polscy finaliści olimpijscy (1–8) Mężczyźni 7. Jan Huruk 2:14:32 (1992)
Polscy finaliści mistrzostw świata (1–8) Mężczyźni 4. Jan Huruk 2:15:47 (1991)
Kobiety 1. Wanda Panfil 2:29:53 (1991) 4. Małgorzata Sobańska 2:31:10 (1995) 6. Kamila Gradus 2:32:09 (1991)
Polacy w dziesiątkach światowych tabel rocznych Mężczyźni 1977 – 6. Kazimierz Orzeł, 2:13:43,8 1987 – 8. Bogusław Psujek, 2:10.26 1990 – 6. Antoni Niemczak, 2:09.41
Kobiety 1989 – 3. Wanda Panfil, 2:27:05 1990 – 3. Wanda Panfil, 2:26:31 1990 – 8. Renata Kokowska, 2:28:50 1990 – 10. Kamila Gradus, 2:28:56 1991 – 1. Wanda Panfil, 2:24:18 1991 – 6. Kamila Gradus, 2:26:55 1991 – 9. Renata Kokowska, 2:27:36 1993 – 8. Renata Kokowska, 2:26:20 1995 – 6. Kamila Gradus, 2:27:29 1995 – 8. Małgorzata Sobańska, 2:27:43 1996 – 10. Renata Kokowska, 2:27:41
Polacy w rankingu Track and Field News Mężczyźni 1975: 10. Jerzy Gros 1990: 8. Antoni Niemczak 1991: 3. Jan Huruk 1992: 5. Jan Huruk
Kobiety 1989: 5. Wanda Panfil 1990: 2. Wanda Panfil 1990: 7. Renata Kokowska 1991: 1. Wanda Panfil 1991: 10. Renata Kokowska 1995: 4. Małgorzata Sobańska
Zobacz też Ultramaraton Półmaraton
Przypisy
Linki zewnętrzne Baza maratonów w Polsce
Marathon-Info
Kategoria:Greckie wynalazki