Andrzej Rudolf Zaucha (ur. 12 stycznia 1949 w Krakowie, zm. 10 października 1991 tamże) – polski piosenkarz R&B i jazzowo-popowy, perkusista i altowy saksofonista, kompozytor, aktor teatralny, musicalowy i filmowy, artysta kabaretowy, z wykształcenia technik zecer. Był muzycznym samoukiem i miłośnikiem sportu, a jego znakiem rozpoznawczym stał się niski wzrost i charakterystyczny wąs typu Zappa.

Dokonał licznych nagrań płytowych do filmów i seriali (m.in. Przybysze z Matplanety i Gumisie), i dla archiwum Polskiego Radia. Wylansował przeboje: „Byłaś serca biciem”, „Baw się lalkami”, „C’est la vie – Paryż z pocztówki”, „Siódmy rok”, „Magia to ja”, „Wymyśliłem ciebie”, „Smakować świat”, „Jak na lotni”, „Bądź moim natchnieniem”, „O cudzie w tancbudzie”, „Czarny Alibaba” (z repertuaru Heleny Majdaniec), „Rozmowa z Jędrkiem” i „Baby, ach te baby” (z repertuaru Eugeniusza Bodo.

Współpracował z wieloma muzykami jazzowymi, m.in. z Januszem Muniakiem, Zbigniewem Seifertem, Tomaszem Stańką, Jarosławem Śmietaną, Michałem Urbaniakiem i Janem Ptaszynem Wróblewskim, a także z zespołami jazzu tradycyjnego: Beale Street Band, Playing Family i Old Metropolitan Band. Współpracował także z formacjami rockowymi: Grupą Doctora Q, Kwadratem i Kasą Chorych. Nagrał muzyczne duety z innymi wykonawcami, m.in. z Ewą Bem, Krystyną Prońko, Krystyną Giżowską, Adrianną Biedrzyńską, Marylą Rodowcz, Łucją Prus, Hanną Banaszak, Danutą Rinn, Mietkiem Szcześniakiem, Beatą Kozidrak, Lorą Szafran, Ryszardem Rynkowskim, Andrzejem Sikorowskim i Alicją Majewską.

10 października 1991 został śmiertelnie postrzelony po wyjściu z Teatru STU w Krakowie.

Życiorys Rodzina i edukacja Urodził się 12 stycznia 1949 w Krakowie, dorastał na krakowskich Pychowicach. Był synem Romana (1922–1989) i Matyldy Zauchów. Brat matki grał na trąbce, ojciec grał na perkusji i śpiewał w zespołach podczas przyjęć okolicznościowych, a matka prowadziła sklep. Ojciec był uzależniony od hazardu i alkoholu, co doprowadziło do jego rozwodu z żoną, gdy ich syn miał sześć lat.

W wieku ośmiu lat zadebiutował publicznie, zastępując ojca na perkusji w jego zespole. W kolejnych latach wiele razy występował zamiast ojca na koncertach. W szkole podstawowej grał w zespołach wykonujących muzykę taneczną. Był ministrantem, śpiewał w kościele i grał na klarnecie. Uczył się w VIII Liceum Ogólnokształcącym w Krakowie, ale przerwał naukę w klasie maturalnej, po czym ukończył dwuletnią szkołę zawodową w specjalności zecera.

Kariera sportowa Jako dziecko grał w piłkę nożną w Klubie Kolejarza i wyczynowo pływał. W szkole średniej trenował kajakarstwo, startował na dystansach 300 m, 500 m i 1000 m. W tej dyscyplinie wywalczył trzy medale mistrzowskie: na mistrzostwach Polski juniorów w 1963 prowadzona przez niego „czwórka” wywalczyła brązowy medal, w kolejnym roku zdobył złote medale mistrzostw Polski juniorów w „jedynce” i „czwórce”. Rozważano powołanie go do reprezentacji Polski na Letnie Igrzyska Olimpijskie 1964 w Tokio, ale porzucił plany sportowe na rzecz grania na perkusji w zespole Czarty.

Kariera artystyczna mały|Zaucha Był muzycznym samoukiem. Grał jako perkusista w amatorskim zespole Czarty, prowadzonym przez Janusza Gajca. Był także solistą grupy Telstar, również założonej przez Gajca. W 1966 po raz pierwszy zaśpiewał w klubach studenckich. Zachwycony twórczością Raya Charlesa, zmienił styl śpiewania. Podczas jednego z występów w klubie „Polfy” zwrócił na siebie uwagę Mariana Pawlika i Benedykta Radeckiego, a w 1969 został wokalistą ich jazz-rockowego zespolu Dżamble. Z grupą zadebiutował występem na Balu Architekta w Teatrze Kolejarza, następnie wystąpił z nią m.in. na festiwalu Jazz nad Odrą w 1969 we Wrocławiu, a w 1971 wydał album pt. Wołanie o słońce nad światem, na którym znalazła się m.in. „Naga rzeka”, pierwsza piosenka skomponowana przez Zauchę. Po rozpadzie formacji w 1971 przyjął propozycję Jana Kantego Pawluśkiewicza i w następnym roku został wokalistą jego zespołu Anawa. Z grupą wystąpił podczas wydarzeń artystycznych towarzyszącym Letnim Igrzyskom Olimpijskim w Monachium (1972) i nagrał longplaya (1973) z piosenkami: „Abyś czuł”, „Ta wiara”, „Linoskoczek”, „Stwardnieje ci łza” i „Nie przerywajcie zabawy”. Niedługo po nagraniu płyty odszedł z Anawy, bo Zaucha chciał skoncentrować się na karierze instrumentalisty. Grał i śpiewał w zespole jazzowym Old Metropolitan Band, z którym koncertował po Polsce i wystąpił z serią koncertów w Hanowerze; rozstał się z zespołem w 1984.

W latach 1973–1979 śpiewał i grał także w zespołach rozrywkowych za granicą, m.in. w klubach muzyczno-rozrywkowych i pubach w Niemczech Zachodnich, Austrii, Szwajcarii i Holandii. Od 1976 grał na saksofonie tenorowym. Z końcem 1978 reaktywował zespół Dżamble, z którym nagrał kilka piosenek, w tym nową wersję utworu „Szczęście nosi twoje imię”.

Karierę solową rozpoczął w 1980 od zagrania w śpiewogrze Pozłacany warkocz Katarzyny Gärtner. Nagrał piosenki „Kochaj człowieka”, „Szlaufik blues” i „Ballada o rannym wstawaniu” z bluesowym zespołem Kasa Chorych. W 1983 wydał swój pierwszy album solowy pt. Wszystkie stworzenia duże i małe, który promował tytułowym przebojem (nagranym w duecie z Ewą Bem). W 1984 nagrał z Adrianną Biedrzyńską utwór „Cieplej” na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Marka Nowickiego Miłość z listy przebojów (1995), w którym także zagrał. W 1985 wystąpił podczas koncertu Piosenka jest dobra na wszystko na 22. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. Od tego czasu rokrocznie gościł na opolskich festiwalach. W 1985 występował w spektaklu Wiesława Dymnego i Jana Kantego Pawluśkiewicza Kur zapiał (reż. Krzysztof Jasiński) w Teatrze STU, który zszedł z afisza po 13 wystawieniach. W 1987 wydał drugi solowy album pt. Stare, nowe, najnowsze, na którym umieścił popularne piosenki: „Myśmy byli sobie pisani”, „Bądź moim natchnieniem” i „C’est la vie – Paryż z pocztówki”. Zagrał epizodyczne role w filmach: Misja specjalna (1987) Janusza Rzeszewskiego i Trzy dni bez wyroku (1991) Wojciecha Wójcika. W 1988 za utwór „Byłaś serca biciem” otrzymał wyróżnienie w koncercie Od Opola do Opola na 25. KFPP w Opolu.

W 1989 obchodził jubileusz 20-lecia pracy scenicznej jako wokalista. Z tej okazji planowano jego koncert podczas Dni Krakowa. Również w 1989 występował w kameralnej wersji spektaklu Kur zapiał w Teatrze STU, a na 26. KFPP w Opolu otrzymał wyróżnienie w koncercie Premiery za utwór „O cudzie w tancbudzie” i nagrodę prezydenta miasta Opola za osiągnięcia w wykonawstwie piosenek. Oprócz tego wydał album, zatytułowany po prostu Andrzej Zaucha, który nagrał z big-bandem Wiesława Pieregorólki. W tym samym roku zapowiedział wydanie nagranej już płyty z piosenkami kompozytora Jerzego Dobrzyńskiego i tekściarza Zbigniewa Książka. 28 grudnia 1989 zagrał koncert w Filharmonii Krakowskiej, a w wieczór sylwestrowy – koncert w Sztokholmie.

Na początku lat 90. współtworzył z Andrzejem Sikorowskim i Krzysztofem Piaseckim zespół estradowy Sami, z którym prezentował program kabaretowo-muzyczny podczas trasy koncertowej po Polsce. W 1990 i 1991 grał tytułową rolę w musicalu Janusza Grzywacza i Włodzimierza Jasińskiego Pan Twardowski (reż. Krzysztof Jasiński). Również w 1990 nagrał piosenkę czołówkową do polskiej wersji językowej Gumisiów i wziął udział w nagraniu kolęd w Teatrze STU. Na 1991 miał zaplanowaną serię koncertów dla Polonii w USA ze świątecznym programem „Leć kolędo, leć”.

Zamach i śmierć W 1989 poznał aktorkę Zuzannę Leśniak, z którą się zaprzyjaźnił, a w opinii znajomych mogli stanowić parę. Leśniak miała czuć się samotna, zaniedbana i nieszczęśliwa w małżeństwie z reżyserem Yves’em Goulais, lecz choć prawdopodobnie nie była zdecydowana na rozwód i ponowne zamążpójście, to nie ukrywała relacji z Zauchą, ale unikała deklaracji, z kim chce być. Zaucha w tym czasie zmagał się z depresją związanej ze śmiercią żony i – jak sam twierdził – planował wziąć ślub z Leśniak. Goulais uznał, że tolerowanie jawnego romansu żony godzi w jego honor i że najlepszym rozwiązaniem jest zabicie Zauchy. Reżyser na kilka dni przed zamachem postawił artyście ultimatum, że albo ten wyprowadzi się z Krakowa, albo go zabije. thumb|Grób Andrzeja i Elżbiety Zauchów 10 października 1991 po występie w spektaklu Pan Twardowski w Teatrze STU w Krakowie Zaucha i Leśniak udali się do samochodu zaparkowanego na parkingu przy ul. Włóczków. Zaucha w wyniku zamachu dokonanego przez Goulaisa został raniony strzałami z broni palnej. Zazdrosny reżyser oddał dziewięć strzałów z nielegalnie przywiezionego do Polski karabinka sportowego kaliber o obciętej lufie i kolbie; śmiertelny strzał oddał, gdy Zaucha wysiadał z samochodu, próbując do niego podejść. Zaucha w wyniku postrzału zginął na miejscu, a pocisk, przez który zmarł, trafił z rykoszetu w Leśniak, śmiertelnie ją raniąc. Ciężko ranna aktorka zmarła na Oddziale Klinicznym Chirurgii Klatki Piersiowej Szpitala im. Jana Pawła II.

Zaucha został pochowany 16 października 1991 obok swojej żony na cmentarzu Batowickim w Krakowie (kwatera A5A-7-8), w pogrzebie wzięło udział kilka tysięcy osób. Historia morderstwa pary stała się kanwą książki Janusza Wiśniewskiego I odpuść nam… wydanej w 2015.

Życie prywatne mały|Zaucha z żoną, Elżbietą Był żonaty z Elżbietą Witkowską, którą poznał w 1966 i która zmarła 31 sierpnia 1989 wskutek udaru mózgu w wieku 39 lat. Mieli córkę, Agnieszkę (ur. 1974).

Dyskografia Albumy studyjne Wołanie o słońce nad światem (1971) – z zespołem Dżamble Anawa (1973) – z zespołem Anawa Wszystkie stworzenia duże i małe (1983) Stare, nowe, najnowsze (1987) Andrzej Zaucha (1989) Kolędy w teatrze STU (1991) – wspólnie z Haliną Frąckowiak i Alicją Majewską Ostatnia płyta, Selles Records (1992)

Kompilacje Andrzej Zaucha (1991) Drzazgi (1992) Złota kolekcja – Czarny Alibaba (1999) The Best – Byłaś serca biciem (2004) Złota kolekcja - Nieobecność, C'est la vie; vol.1,2 (2013) To Co Zostało, PR Katowice (2017) Dwa kroki w chmurach (2023)

Single „Wieczór nad rzeką zdarzeń”/„Dom złej dziewczyny” (1980) „Spocznij Kapturku – zaraz cię zjem, czyli marzenia głodnego wilka”/„Wszystkie stworzenia duże i małe” (1983)

Filmografia Obsada 1980: Pozłacany warkocz 1985: Miłość z listy przebojów – Piotr Ujma (śpiew), członek obsady muzycznej 1986: Siedmiomilowe buty – narrator (głos) 1987: Misja specjalna – piosenkarz 1989: Włos – narrator (głos) 1989: Smoczek żarłoczek – mężczyzna z dziecięcym wózkiem, Narrator (głos) 1991: Trzy dni bez wyroku – fałszerz

Źródło:

Wykonanie piosenek 1984–1985: Przybysze z Matplanety – czołówka, tyłówka 1985: Zielone radości 1988: Och! Pampalini!!! 1990: Gumisie – czołówka (polski dubbing)

Źródło:

Upamiętnienie W 1992 po śmierci Zauchy wydano jego czwarty album pt. Ostatnia płyta z muzyką Jerzego Dobrzyńskiego i słowami Zbigniewa Książka.

W 1993 premierę miał film dokumentalny Pan na Księżycu poświęcony życiu i karierze Zauchy, a także książka Małgorzaty i Tomasza Bogdanowiczów pt. Andrzej Zaucha – krótki, szczęśliwy żywot.

W 1995 w Teatrze Bückleina w Krakowie odbył się koncert pt. Nieobecność nie usprawiedliwiona z piosenkami Zauchy. W 2006 podczas 42. Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie odbył się koncert piosenek Zauchy.

Od 2009 odbywa się doroczny festiwal „Serca Bicie” dedykowany pamięci Zauchy.

Reni Jusis nagrała swoją, klubową wersję przeboju Zauchy „Byłaś serca biciem” na album pt. Zakręcona (1998). Elektroniczną wersję utworu nagrał również zespół Ballady i Romanse na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Córki dancingu (2016). Kuba Badach wydał w 2009 album pt. Tribute to Andrzej Zaucha. Obecny, na którym nagrał swoje interpretacje przebojów artysty.

14 czerwca 2015 została odsłonięta pamiątkowa gwiazda Zauchy w Alei Gwiazd Polskiej Piosenki w Opolu. W 2022 odsłonięto mural z wizerunkiem Zauchy umieszczony na budynku przy ul. Partyzantów w Gdańsku.