Gheorghe Hagi (wym. ; ur. 5 lutego 1965 w Săcele) – rumuński trener piłkarski i piłkarz, występujący na pozycji środkowego pomocnika lub napastnika.
Zajmuje drugie miejsce w klasyfikacji na piłkarza, który rozegrał najwięcej meczów w reprezentacji Rumunii (125), w latach 90. był jej kapitanem i liderem środka pola. Brał z nią udział w trzech turniejach o mistrzostwo świata (1990, 1994 i 1998) oraz trzech o mistrzostwo Europy (1984, 1996 i 2000). W 1994, kiedy drużyna narodowa dotarła do ćwierćfinału Mundialu (najlepszy wynik w historii), Hagi zajął czwarte miejsce w plebiscycie na najlepszego piłkarza świata France Football.
Był zawodnikiem m.in. Steauy Bukareszt i Galatasaray SK. Z tymi dwoma klubami dotarł do finałów dwu najważniejszych europejskich rozgrywek: o Puchar Europejskich Mistrzów Krajowych (porażka) i Puchar UEFA (zwycięstwo). Z oboma wygrał także Superpuchar Europy. Ponadto grał w lidze hiszpańskiej (Real Madryt i FC Barcelona) i włoskiej (Brescia Calcio).
W rankingu World Soccer na najlepszego piłkarza świata w XX wieku zajął 25. miejsceEnglandFootballOnline: World Soccer 100 Players of the Century (Dostęp 14 października 2011). Był sześciokrotnie (rekord) wybierany na najlepszego piłkarza roku w Rumunii. Często nazywany jest najlepszym piłkarzem rumuńskim w całym XX wiekuGandul.info: Hagi, pe locul 35 în topul celor mai buni fotbalişti ai secolului (Dostęp 14 października 2011).
Młodość
Urodził się w małej miejscowości Săcele, niedaleko Konstancy. Jego ojciec Inaci był robotnikiem w miejscowej fabryce, a matka najmowała się do prac domowych. Jest ich najmłodszym dzieckiem. Ma dwie starsze siostry, Sultanę i Elenę. Grę w piłkę nożną zaczynał na ulicy i na plażach Morza Czarnego. W młodości – jak wyznał dziennikarzowi World Soccera – najbardziej podziwiał Johana Cruijffa i Anghela Iordănescu (Dostęp 19 lipca 2011).
W wieku piętnastu lat przeniósł się na stałe do Konstancy, gdzie został dostrzeżony przez skautów miejscowego Farulu. Szybko trafił do reprezentacji Rumunii juniorów. W czasie rocznego obozu szkoleniowego poznał dwu starszych graczy, z którymi później – jako dorosły piłkarz – brał udział w mistrzostwach świata: Gavrila Balinta i Mariusa Lăcătușa.
W czasie gry w Farulu i Steaule Bukareszt nie zaniedbywał nauki. Po ukończeniu szkoły średniej w wieku osiemnastu lat rozpoczął studia ekonomiczne. Dyplom otrzymał w 1989RB. Gheorghe Hagi. „Gazeta Wyborcza”, nr 140, 17 czerwca 1998, s. 39..
Kariera klubowa 1982–1990: Konstanca i Bukareszt thumb|left|Steaua Bukareszt przed finałem PEMK 1989. Hagi drugi od lewej w górnym rzędzie. Jest wychowankiem zespołu Farul Konstanca, w którego seniorskiej drużynie zadebiutował w wieku siedemnastu lat. Już rok później przeniósł się do grającego w ekstraklasie Sportulu Studențesc. Trzy sezony spędzone w tym klubie zaowocowały wicemistrzostwem kraju (1985–1986) oraz dwoma koronami króla strzelców ligi (1984–1985 i 1985–1986). Łącznie w 107 meczach, rozegranych w barwach Sportulu, Hagi strzelił 58 bramek.
Dobra forma i wysoka skuteczność dwudziestodwuletniego zawodnika została dostrzeżona przez działaczy Steauy Bukareszt, która właśnie wtedy wywalczyła pierwszy w historii Puchar Europejskich Mistrzów Krajowych. Steaua pozyskała Hagiego z pomocą dyktatora Nicolae Ceaușescu, który nakazał Sportulowi oddanie piłkarza do popieranego przez siebie wojskowego klubuGheorghe Hagi. W: K.Radnedge. FIFA Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej. France 1998, tłum. T. Gorazdowski, RTW 1998, s. 57.. Hagi dołączył do zespołu, prowadzonego wówczas przez 37-letniego Anghela Iordănescu, w którym grali m.in. Marius Lăcătuș, Gavril Balint, Victor Pițurcă i Dan Petrescu. Po raz pierwszy w barwach Steauy wystąpił w wygranym 1:0 meczu z Dynamem Kijów o Superpuchar Europy. Zdobył w nim zwycięską bramkę.
W ciągu czterech kolejnych sezonów trzykrotnie wygrywał z tym klubem rozgrywki ligowe oraz – w sezonie 1988–1989 – awansował do finału Pucharu Europejskich Mistrzów Krajowych. Inaczej niż trzy lata wcześniej Steaua przegrała w najważniejszym meczu, 0:4 z A.C. Milanem.
1990–1996: Real Madryt, Brescia Calcio i FC Barcelona Kiedy w Rumunii upadł komunizm, Hagi – po rozegraniu 200 meczów i strzeleniu ponad 100 goli – jako pierwszy piłkarz rumuńskiOK. RUMUNIA. Król Karpat za granicą. „Gazeta Wyborcza”, dodatek piłkarski, nr 130, 7 czerwca 1994, s. 2. wyjechał do klubu zagranicznego. Miał oferty z AC Milanu i Panathinaikosu Ateny, jednak wybrał możliwość gry w Realu Madryt. Miał tam zastąpić Martína Vázqueza, sprzedanego do Torino FC, jednak już na początku oświadczył, że nie po to przebył pół Europy, aby kogoś zastępowaćH. Górecki. Piłka w kryzysie. „Encyklopedia FUJI. World Cup 1994”, Katowice 1994, s. 134.. Pierwszy sezon – 1990–1991 – spędził więc głównie na ławce rezerwowych. Real grał zresztą w tym okresie nieskutecznie; rozgrywki skończył na trzecim miejscu w tabeli, z Pucharu Mistrzów odpadł już w ćwierćfinale po porażce ze Spartakiem Moskwa, a trenerzy zmieniali się co kilka miesięcy. Wyżej od Hagiego ceniono wówczas Emilia Butragueña i Hugona Sáncheza. W kolejnych rozgrywkach, mimo sprowadzenia przez klub Roberta Prosinečkiego, Rumun zdołał wywalczyć miejsce w pierwszej jedenastce; w 35 spotkaniach strzelił 12 goli. Nowy trener, Leo Beenhakker, doprowadził Real z Hagim w składzie do wicemistrzostwa kraju i półfinału Pucharu UEFA. Kiedy jednak w następnym sezonie do Realu przyszedł Chilijczyk Iván Zamorano, Rumun postanowił odejść z klubu z obawy przed ponownym odesłaniem na ławkę rezerwowych z powodu limitu obcokrajowców.
Wybrał ofertę Brescii Calcio, gdzie trenerem był jego rodak Mircea Lucescu, a razem z nim grali Rumuni: Ioan Sabău, Dorin Mateuţ i Florin Răducioiu. Jednak już w pierwszym sezonie klub spadł do Serie B. Kolejny – 1993–1994 – Hagi spędził więc w drugiej lidze, ale dobry wynik zespołu (awans do Serie A) oraz udany występ reprezentacji Rumunii na Mundialu 1994, sprawiły, że latem 1994 Rumunem zainteresowała się FC Barcelona. Miał tam zastąpić Michaela Laudrupa, który odszedł do Realu Madryt. Jednak, podobnie jak to było na początku przygody z Realem, w drużynie prowadzonej przez Johana Cruyffa, Hagi był głównie rezerwowym; rywalizację o grę w środku polu przegrywał z Guillermo Amorem i Pepem Guardiolą. W ciągu dwu lat wystąpił tylko w 35 spotkaniach ligowych, a największymi osiągnięciami z tego okresu są przegrany z Atlético Madryt finał Pucharu Króla oraz półfinał Pucharu UEFA, w który lepszy okazał się Bayern Monachium.
1996–2001: Galatasaray SK Niepowodzenia z występów w Primera División i Serie A Hagi zrekompensował sobie pod koniec piłkarskiej kariery w Galatasaray SK, dokąd trafił w wieku trzydziestu jeden lat. Z zespołem, trenowanym przez Fatiha Terima, w którym grali m.in. mistrz świata Cláudio Taffarel, Hakan Şükür oraz rodak i przyjaciel Hagiego, Gheorghe Popescu, Rumun zdobył czterokrotnie mistrzostwo Turcji oraz – pierwsze w historii klubu z tego kraju – trofeum europejskie: Puchar UEFA 1999/2000. W drodze do tego triumfu Galatasaray pokonał m.in. Arsenal F.C., Leeds United, RCD Mallorca, Borussię Dortmund i FC Bolonię, a trzydziestopięcioletni Hagi, który był kapitanem drużyny, strzelił dwa gole. Kilka tygodni później poprowadził zespół do zwycięstwa z Realem Madryt (2:1) w meczu o Superpuchar Europy.
Piłkarską karierę zakończył niedługo potem w kwietniu 2001. Na jego pożegnalny mecz, rozegrany na Stadionie im. Lii Manoliu, przyjechali m.in. Michel Platini, Emilio Butragueño, Ronald Koeman, Hugo Sánchez, Johan Cruyff i Rui Costa. Na trybunach zasiadło blisko 70 tysięcy ludziOK. Adieu Hagi. „Gazeta Wyborcza”, dodatek „Sport”, nr 98, 26 kwietnia 2001, s. 39..
Kariera reprezentacyjna thumb|Gheorghe Hagi, wrzesień 2010 W reprezentacji Rumunii zadebiutował w wieku osiemnastu lat, w towarzyskim spotkaniu z Norwegią (0:0), 10 sierpnia 1983. Rok później znalazł się w kadrze, powołanej przez selekcjonera Mirceę Lucescu, na Euro 1984. Na mistrzostwach wystąpił w dwu grach grupowych, przeciwko Hiszpanii (1:1) i RFN (1:2). W ostatnim meczu, który obserwował z ławki rezerwowych, Rumuni przegrali z Portugalią, przez co zakończyli swój udział w turnieju na fazie grupowej.
Pewne miejsce w pierwszej jedenastce kadry miał sześć lat później podczas Mundialu 1990, gdzie reprezentacja, prowadzona już przez Emerica Jeneia, dotarła do 1/8 finału. Pokolenie graczy, które zagrało po raz pierwszy we Włoszech, zostało nazwane „złotą generacją”; byli to piłkarze urodzeni w drugiej połowie lat 60., na czele z Hagim, Florinem Răducioiu, Gheorghem Popescu i Ioanem Lupescu. Cztery lata później na Mundialu 1994, wzmocnieni Danem Petrescu, Ilie Dumitrescu i Miodragiem Belodedici, awansowali aż do ćwierćfinału, co do dzisiaj jest najlepszym wynikiem w historii rumuńskiej kadry. Podopieczni Anghela Iordănescu pokonali aktualnych wicemistrzów świata Argentyńczyków (3:2), gospodarzy turnieju Amerykanów (1:0) i zwycięzców eliminacji południowoamerykańskich Kolumbijczyków (4:1); ulegli dopiero Szwedom po rzutach karnych (2:2, k. 4:5). Hagi, który był kapitanem zespołu, wystąpił we wszystkich meczach, strzelił trzy bramki, a po zakończeniu turnieju został wybrany do najlepszej jedenastki mistrzostw. Zdaniem wielu komentatorów właśnie na tym Mundialu Hagi był w swojej szczytowej formie; jak pisał dziennikarz „jego gol strzelony Kolumbii z 35 metrów był najpiękniejszy w turnieju, a w 1/8 finału sam wygrał mecz z Argentyną”K.G. Gheorghe Hagi. W: „Piłka w grze”, dodatek do „Rzeczpospolitej” przed MŚ 2006, część 15, 13 lutego 2006, s. 11.. Wysoka dyspozycja Rumuna zaowocowała jego transferem do FC Barcelony oraz czwartym miejscem w plebiscycie o Złotą Piłkę 1994 France Football. Rekordziści reprezentacji RumuniiNajwięcej meczówNajwięcej goliDorinel Munteanu131Gheorghe Hagi35Gheorghe Hagi124Adrian Mutu33Gheorghe Popescu115Iuliu Bodola30
Z reprezentacją brał jeszcze udział w Euro 1996 (faza grupowa), Mundialu 1998 (1/8 finału) i Euro 2000 (ćwierćfinał). Był jedynym piłkarzem rumuńskim, który grał we wszystkich wielkich turniejach od 1984. Jest także rekordzistą reprezentacji pod względem zdobytych goli; w ciągu siedemnastu lat (125 meczów) strzelił ich 35. W 1997 pobił – ustanowiony jeszcze w okresie międzywojennym – rekord strzelecki Iuliu Bodoli (30 goli)Encyklopedia piłkarska FUJI. Mistrzostwa Świata 1998, s. 151..
Oprócz wysokiej skuteczności znany był z trudnego charakteru. Jak pisano: „Z Diego Maradoną łączyła Hagiego również rogata piłkarska dusza. Kłócił się z sędziami, faulował złośliwie rywali – za co często dostawał kartki”. W latach 90. jego pozycja była tak mocna, że miał wpływ na losy selekcjonera kadry. Kiedy trener Victor Pițurcă rozpoczął w eliminacjach do Euro 2000 proces odsuwania od reprezentacji graczy z pokolenia, które dotarło do ćwierćfinału Mundialu 1994, i zastępowania ich młodszymi, Hagi stanął na czele grupy buntowników. Przedstawił kierownictwu federacji ultimatum; odejdzie albo Pițurcă albo on zakończy karierę reprezentacyjną. Niedługo potem szkoleniowiec – mimo wywalczenia awansu do mistrzostw – został zwolnionyBiblioteczka Piłki Nożnej. Finaliści EURO 2000, s. 14-15..
Po raz ostatni Hagi wystąpił w drużynie narodowej w meczu ćwierćfinałowym Euro 2000 z Włochami (0:2), 24 czerwca 2000. Nowy selekcjoner Ladislau Bölöni próbował go namówić na powrót do kadry i udział w eliminacjach do Mundialu 2002Chcę Hagiego, „Gazeta Wyborcza”, nr 179, 2 sierpnia 2000, s. 23., ale zawodnik podtrzymał swoją decyzję o zakończeniu kariery reprezentacyjnej.
Kariera szkoleniowa Mecze reprezentacji Rumunii pod wodzą Gheorghe Hagiego (2001)DataPrzeciwnikZ-R-PWynikStadionRozgrywki20015 września 2001Z2–0Stadion im. Ferenca Puskása, BudapesztEl. do Mundialu 20026 października 2001R1–1Stadion Ghencea, BukaresztEl. do Mundialu 200210 listopada 2001P1–2Stadion Stožice, LublanaEl. do Mundialu 2002 (baraże)14 listopada 2001R1–1Stadion Ghencea, BukaresztEl. do Mundialu 2002 (baraże)