Pieśń słoneczna, także Pochwała stworzenia – liryczny kantyk religijny z XIII wieku, najstarszy zabytek poezji w języku włoskim (volgare), modlitwa autorstwa św. Franciszka z Asyżu.
Autorstwo i okoliczności powstania Franciszek z Asyżu napisał Pochwałę stworzenia w ludowym języku włoskim. Odstąpił w ten sposób od tradycji, która wymagała, aby teksty modlitw były pisane po łacinie, ponieważ chciał się zwrócić przede wszystkim do swoich rodaków, czyli Umbryjczyków. Kantyk był jedną z pierwszych laud, napisanych w języku ludowym. Biedaczyna skomponował także melodię, lecz jej zapis się nie zachował.
Pieśń słoneczna powstawała prawdopodobnie w trzech etapach. Pierwsza część powstała między zimą 1224 a wiosną 1225 roku, gdy Franciszek przebywał w chatce przylegającej do kościoła San Damiano. Drugą zwrotkę napisał podczas konfliktu, który wybuchł między biskupem Asyżu Gwidonem a burmistrzem Oportolo Bernardim. Ostatnia strofa powstała w roku 1226, na kilka miesięcy przed śmiercią Franciszka.
Treść i interpretacja Na początku autor podkreśla relację między człowiekiem a Bogiem, zaznaczając dystans jaki ich dzieli. Następnie oddaje Bogu chwałę i cześć poprzez ciała niebieskie (słońce, księżyc i gwiazdy) oraz żywioły ziemskie (ogień, woda, ziemia i powietrze). Nie wspomina w nim o żadnym żywym stworzeniu, np. o zwierzętach, które bardzo kochał. W dwóch kolejnych strofach Franciszek uwydatnia wartości pokoju, przebaczenia i braku lęku przed śmiercią. W końcowej zwrotce zachęca do błogosławienia Boga i służenia mu z pokorą.
Mimo, że Biedaczyna nie angażował się w polemiki z heretykami, to Pieśń słoneczna była odpowiedzią na ruch katarów. Franciszek podkreśla, że świat nie jest miejscem złym, ale dziełem dobroci Stworzyciela, które uważa za piękne. Według Henry’ego Thode’a, napisanie Pochwały stworzenia miało stanowić zwrot w XIII wieku i zapoczątkować włoski renesans. Był on spowodowany siłą duchową założyciela Zakonu Braci Mniejszych. Brak wzmianek o zwierzętach w Pieśni tłumaczony był ryzykiem powiązania z panteizmem.
Cytaty biblijne W tekście Pieśni słonecznej znalazł się szereg cytatów biblijnych, zarówno ze Starego jak i z Nowego Testamantu. W wersecie 1. znajduje się wyliczenie przynależnych Bogu aktów czy sposobów oddania czci zaczerpnięte z Apokalipsy św. Jana – cytat z rozdz. 4 wersety 9 i 11. W wersecie 3. kantyku zacytowana została starotestamentalna Księga Tobiasza − rozdz. 8 werset 5. W kolejnych wersetach franciszkowego tekstu znajdują się na przemian cytaty z Księgi Daniela i Księgi Psalmów. I tak są to odpowiednio: werset 5. Kantyku − Ps 148,3; werset 6 − Dn 3,64−65 i Ps 103,13−14; werset 7 − Ps 148,4−5; werset 8 − Dn 3,66 i Ps 77,14; werset 9 − Dn 3,74 i Ps 103,13-14. W wersetach 10. i 11. znajdują się odwołania do Ewangelii Mateusza − Mt 6,12 oraz Mt 5,10. W 13. wersecie kantyku ponownie pojawiają się zapożyczenia z Apokalipsy − Ap 2,11 oraz 20,6. Ostatnie odniesienie biblijne znajduje się w końcowym wersecie 14. i jest to cytat z Księgi Daniela − Dn 3,85.
Tekst i tłumaczenie thumb|Brat Wiatr, mozaika w Rzymie, Kuria generalna franciszkanów thumb|Brat Ogień, płaskorzeźba w Rzymie, Kuria generalna franciszkanów thumb|Siostra Woda, mozaika w Rzymie, Kuria generalna franciszkanów thumb|Pieśń słoneczna, mozaika we Frankfurcie, Liebfrauenkirche, 1979
Oryginalny tekst
Tłumaczenie polskie Bardziej wierne, nowoczesne tłumaczenie Pieśni słonecznej jest dostępne na stronie programu Caritas Laudato Si.
Kodykologia Oryginalne strony Kodeksu 338 ze zbiorów historycznych Biblioteki Miejskiej w Asyżu, pochodzącego z Sacro Convento z tekstem Pieśni słonecznej:
Upamiętnienie W 2015 roku papież Franciszek napisał encyklikę Laudato si', której tytuł jest fragmentem Pieśni słonecznej. Encyklika ta jest jego listem skierowanym do wszystkich ludzi dobrej woli, wzywającym ich do troski o Ziemię – nasz wspólny dom – oraz o ubogich, którzy najbardziej cierpią z powodu niszczenia środowiska naturalnego przez rabunkową gospodarkę. Orędzie to stało się manifestem ekologii integralnej, skupionej zarówno na przyrodzie, jak i na ludziach.
W 2019 roku Caritas Polska stworzył program grantowy Caritas Laudato Si, który popularyzuje ideę ekologii integralnej, przedstawionej przez papieża Franciszka w jego encyklice.
W 2021 roku Światowy Ruch Katolików na rzecz Środowiska, który powstał tuż przed opublikowaniem encykliki Laudato si''', zmienił nazwę na Laudato Si' Movement (LSM). Rok później ukazał się film dokumentalny The Letter: A Message for Our Earth, stworzony aby bardziej obrazowo przekazać przesłanie encykliki.
W Roku Jubileuszowym 2025 zainicjowano obchody 800-lecia Pieśni słonecznej, nawiązując także do encykliki Laudato si''' papieża Franciszka, napisanej 10 lat przed tym jubileuszem. W ramach tego jubileuszu powstało m.in. oratorium zainspirowane tą pieśnią, skomponowane przez Macieja Prochaskę, wykonane po raz pierwszy 10 października 2025 roku w kościele św. Antoniego Padewskiego w Poznaniu przez Accademia dell’Arcadia i Poznański Chór Chłopięcy (dzięki współpracy Fundacji Św. Franciszka i Fundacji Zakłady Kórnickie, w ramach programu Drzewo Franciszka.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne kapucynki.pl: Pieśń Brata Słońca – kantyk wdzięczności zrodzony w cierpieniu POCHWAŁA STWORZENIA. Drogi do odkrycia miłości Boga. Jubileusz 800 lat Hymnu stworzeń św. Franciszka. Warszawa, 2024.
Kategoria:Literatura włoska XIII wieku Kategoria:Franciszkanizm Kategoria:Franciszek z Asyżu