Antoni Czesław Tadeusz Szymański (ur. 30 lipca 1894 w Poznaniu, zm. 11 grudnia 1973 w Londynie) – podoficer Armii Cesarstwa Niemieckiego, powstaniec wielkopolski, pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych, kawaler Orderu Virtuti Militari, w 1964 mianowany przez Prezydenta RP na uchodźstwie generałem brygady.

Życiorys Urodził się w rodzinie Romana (1840–1908) i Heleny z Wyczyńskich, jako najmłodszy z sześciorga dzieci. W latach 1903–1905 uczęszczał do poznańskiego Gimnazjum św. Marii Magdaleny, w latach 1905–1910 nauki pobierał w domu, zaś w latach 1910–1914 uczęszczał do Gimnazjum Humanistycznego we Wschowie. W latach szkolnych był członkiem Towarzystwa Tomasza Zana (sierpień 1912 – lipiec 1914).

11 maja 1915 został wcielony do Armii Cesarstwa Niemieckiego i przydzielony do 20 pułku artylerii polowej w Poznaniu-Sołaczu. Brał udział m.in. w bitwie pod Verdun. Przez cały czas nosił przy sobie kieszonkowe wydanie Pana Tadeusza z 1901. W maju 1918 został skierowany do Biedruska w charakterze słuchacza czteromiesięcznego kursu oficerskiego. Po ukończeniu kursu został awansowany na sierżanta-aspiranta oficerskiego.

W październiku 1918 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego. Od stycznia 1919 służył w Wojsku Polskim w 55 poznańskim pułku piechoty, wraz z którym uczestniczył w walkach na froncie ukraińskim i bolszewickim.

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 1888. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 28 maja 1923 został przydzielony z Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu do Biura Ścisłej Rady Wojennej w Warszawie. W biurze początkowo pełnił służbę na stanowisku referenta mobilizacyjnego, a następnie referenta w Wydziale „Zachód” Oddziału IIIa.

Z dniem 1 listopada 1925 został przydzielony do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza IV Kursu Normalnego. Z dniem 28 października 1927, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera sztabu generalnego, został przeniesiony do Oddziału II Sztabu Generalnego, pozostając oficerem nadetatowym 55 pułku piechoty. 2 kwietnia 1929 został awansowany na majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1929 roku i 66. lokatą w korpusie oficerów piechoty.

Od 2 września 1929 do 31 marca 1931 był kierownikiem referatu „Niemcy”. W tym okresie – pod pseudonimem „Mars” – opublikował pracę „Siły zbrojne Niemiec”, w którym omówił strukturę armii niemieckiej, zagrożenie jakie stanowiła ona dla Polski oraz kwestię współpracy Niemiec i ZSRR. Z dniem 1 kwietnia 1931 został przeniesiony z Oddziału II Sztabu Głównego do 12 pułku piechoty w Wadowicach na stanowisko dowódcy batalionu detaszowanego w Krakowie.

1 kwietnia 1932 został powołany na stanowisko attaché wojskowego w Berlinie. Na podpułkownika awansował ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 i 21. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W czerwcu 1939 roku został także attaché wojskowym w Szwajcarii. 24 sierpnia 1939, wraz z attaché lotniczym i morskim, otrzymał zakaz opuszczania Berlina.

3 września 1939 rozpoczęła się ewakuacja ambasady polskiej w Berlinie. W nocy 5 na 6 września dotarł do Kopenhagi, gdzie podjął decyzję o powrocie do walczącego kraju. 9 września przez Sztokholm, Helsinki dotarł do Wilna. 11 września zameldował się w Sztabie Naczelnego Wodza w Brześciu nad Bugiem, gdzie mianowany został szefem Oddziału II Dowództwa Frontu Południowego we Lwowie.

W tym czasie (jesień 1939) jego żona Halina Szymańska wraz z dziećmi, dzięki osobistej pomocy szefa Abwehry, admirała Wilhelma Canarisa, bezpiecznie wyjechała z Poznania do Szwajcarii. Halina Szymańska, jako brytyjski agent, spotykała się z Canarisem i Giseviusem w kolejnych latach wojny.

Antoni Szymański brał udział w obronie Lwowa. Po kapitulacji tego miasta (22 września) dostał się do niewoli radzieckiej. Przebywał w obozie przejściowym w Wołoczyskach, następnie (do 26 stycznia 1940) w obozie w Starobielsku. W tym ostatnim poddawany był indoktrynacji – nieskutecznej jednak, ponieważ Szymański nie znał rosyjskiego. W styczniu 1940 został przeniesiony do więzienia na Łubiance – było to efektem odrzucenia propozycji współpracy z ZSRR. Uwolniony został po zawarciu układu Sikorski-Majski.

Po uwolnieniu wstąpił do sztabu gen. Andersa. 8 września 1941 razem z generałem brygady Mieczysławem Boruta-Spiechowiczem, wyznaczonym na dowódcę 5 Dywizji Piechoty udał się z Moskwy do miejscowości Tatiszczewo z zadaniem sformowania 15 pułku piechoty. Po odwołaniu szefa sztabu 5 Dywizji Piechoty, ppłk. dypl. Berlinga, na krótko zajął jego miejsce.

W marcu 1942 przeniesiony został do Teheranu, gdzie objął stanowisko Inspektora Oddziałów Polskich w Iranie, zaś w maju został dowódcą Bazy Ewakuacyjnej w Iranie. Na pułkownika został awansowany ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1943 roku w korpusie oficerów piechoty.

14 lipca 1943 objął stanowisko attaché wojskowego w Kairze. Funkcję tę sprawował do 24 sierpnia. 1 stycznia 1945 został attaché wojskowym w Paryżu. Po zakończeniu II wojny światowej został szefem Wojskowej Misji Likwidacyjnej w Paryżu i przebywał na tym stanowisku do maja 1948. Następnie zamieszkał w Londynie.

Prezydent RP August Zaleski awansował go na generała brygady ze starszeństwem z 11 listopada 1964 roku w korpusie generałów.

Zmarł 11 grudnia 1973 w Londynie. Został pochowany na cmentarzu Gunnersbury.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 1067 (13 kwietnia 1921) Krzyż Niepodległości (20 lipca 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1936) „za zasługi w służbie wojskowej”. Krzyż Walecznych (trzykrotnie, po raz pierwszy w 1921) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Wojska Srebrny Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 15 sierpnia 1924M.P. z 1924 r. nr 192, poz. 596 „za pełną poświęcenia i z narażeniem życia niesioną pomoc ofiarom wybuchu w Cytadeli warszawskiej w dniu 13 października 1923 r. oraz ratowanie zagrożonego mienia państwowego”., 10 listopada 1928M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 636 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska” - jako Szymański Antoni Tadeusz, S.G..) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Korony Rumunii (Rumunia, 7 września 1923) Medal Wojenny (Grecja, 11 listopada 1936)

Zobacz też Generałowie i admirałowie II Rzeczypospolitej Twierdza Poznań

Przypisy

Bibliografia

Piotr Stawecki, Oficerowie dyplomowani Wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1997, , s. 230.

Kategoria:Attaché wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Tomasza Zana Kategoria:Dowódcy batalionów 12 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Dowódcy pułków piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Generałowie brygady mianowani przez władze RP na uchodźstwie po 1947 Kategoria:Jeńcy polscy obozu NKWD w Starobielsku (1940–1941) Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Obrońcy Lwowa (1939) Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Ofiary represji ZSRR wobec Polaków i obywateli polskich Kategoria:Oficerowie 15 Pułku Piechoty (PSZ) Kategoria:Oficerowie 55 Poznańskiego Pułku Piechoty Kategoria:Oficerowie dowództwa 5 Wileńskiej Dywizji Piechoty Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie wywiadu i kontrwywiadu II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Gunnersbury w Londynie Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Łubianki Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Rumunii Kategoria:Polscy zesłańcy w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1918–1919) Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Niemczech Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Szwajcarii Kategoria:Pułkownicy piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1973 Kategoria:Żołnierze Armii Wielkopolskiej Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej