Dettingen Te Deum D-dur (HWV 283, ChA 25, HHA III/13) – sakralna kompozycja Georga Friedricha Händla napisana w 1743 roku z okazji zwycięstwa wojsk angielskich nad francuskimi w bitwie pod Dettingen. Piąte i ostatnie Te Deum skomponowane przez Georga Friedricha Händla.
Obsada Soliści: Alt, Tenor, Bas Chór: sopran (I, II), alt, tenor, bas Instrumenty: obój (I, II), fagot, trąbka (I, II, IIIW partyturze określana jako principale.), kotły, skrzypce (I, II, III), altówka, wiolonczela, kontrabas, organy, basso continuo
Historia Na przełomie sierpnia i września 1741 rokuHändel skomponował oratorium Messiah (Mesjasz), HWV 56 w ciągu 24 dni od 22 sierpnia do 14 września 1741. Christopher Hogwood – Händel, Astraia, Kraków 2009, s. 358. Händel komponuje oratorium Messiah (Mesjasz), HWV 56 do tekstu Charlesa Jennensa. Z początkiem listopada 1741 roku Händel opuszcza Londyn i udaje się do Dublina. Charles Jennens, autor libretta Mesjasza, napisał do Edwarda HoldsworthaChristopher Hogwood – Händel, Astraia, Kraków 2009, s. 205.:
„… Po moim przyjeździe do Miasta z wielką przyjemnością dowiedziałem się, że Handel skomponował Oratorium Mesjasz, ale bardzo zmartwiłem się usłyszawszy iż zamiast wykonać je tutaj, pojechał z nim do Irlandii. Mam nadzieję, że usłyszymy je, kiedy wróci…”
13 kwietnia 1742 roku w New Music Hall w Dublinie ma miejsce premiera oratorium Messiah. 9 września 1742 roku Händel wraca do Londynu, gdzie w październiku wykończa partyturę oratorium Samson, HWV 57, skomponowanego rok wcześniejHändel skomponował oratorium Samson, HWV 57 w ciągu miesiąca od 29 września do 29 października 1741, 12 października 1742 roku wykończył partyturę, naszkicowanego rok wcześniej oratorium. Christopher Hogwood – Händel, Astraia, Kraków 2009, s. 358-359..
Początek 1743 roku przyniósł wykonanie Samsona, HWV 57, a w 23 marca miała miejsce londyńska premiera oratorium Messiah, HWV 56 jako A Sacred Oratorio. Z końcem kwietnia 1743 roku zdrowie Händla pogorszyło się. 29 kwietnia Charles Jennens napisał do Edwarda HoldsworthaDonald Burrows – Handel, Oxford University Press, 1994, s. 271-272; Christopher Hogwood – Händel, Astraia, Kraków 2009, s. 223; Stephen Pettitt – Haendel, PWN, Oficyna Wydawnicza Atena, Warszawa-Poznań, 1995, s.80.:
„Słyszę, że Handel ma nawrót swojego paraliżu, który dotyka jego Głowy i Mowy. Mówi o spędzeniu roku za granicą, toteż nie możemy się w przyszłym roku spodziewać muzyki…”
Z kolei 4 maja Horace Walpole w liście do Horacego Manna napisałDonald Burrows – Handel, Oxford University Press, 1994, s. 272; Christopher Hogwood – Händel, Astraia, Kraków 2009, s. 223.:
„Prawdopodobnie na szczęście nie będziemy mieli żadnej opery w przyszłym roku. Handel miał porażenie i nie może komponować.” thumb|180px|right|Król Jerzy II, obok syn Wilhelm August, książę Cumberland oraz Robert Darcy, 4. hrabia Holderness podczas bitwy pod Dettingen 27 czerwca 1743 roku, na obrazie Johna Woottona.
Händel odzyskuje jednak siły i w ciągu miesiącaHändel skomponował oratorium Semele, HWV 58 od 3 czerwca do 4 lipca 1743 roku. komponuje oratorium Semele, HWV 58. Wkrótce potem przychodzi wiadomość o wielkim zwycięstwie połączonych wojsk brytyjskich, hanowerskich, heskich i austriackich nad wojskami francuskimi w bitwie pod DettingenObecnie Karlstein nad Menem w Bawarii. 27 czerwca 1743 roku, stoczonej podczas wojny o sukcesję austriackąWojnę o sukcesję austriacką zakończył Pokój w Akwizgranie (1748). Z tej okazji Händel skomponował suitę Music for the Royal Fireworks, HWV 351.. Król Jerzy II osobiście dowodził armiąChristopher Hogwood – Händel, Astraia, Kraków 2009, s. 224.. Z okazji zwycięstwa ogłoszono święto narodowe a Händel zaczął komponować uroczyste Te Deum oraz anthem The King shall rejoice. Obydwa utwory znane są dzisiaj jako Dettingen Te Deum, HWV 283 oraz Dettingen Anthem, HWV 265.
Aktywność Händla w 1743 roku: 5 lutego – kończy komponować Koncert organowy A-dur Op.7 Nr 2, HWV 307 18 lutego – premiera oratorium Samson, HWV 57, premiera Koncertu organowego A-dur Op.7 Nr 2, HWV 307 18 marca – wznowienie oratorium L'Allegro, il Penseroso, ed il Moderato, HWV 55 razem z Ode for St. Cecilia's Day (Oda na dzień Św. Cecylii), HWV 76 23 marca – londyńska premiera oratorium Messiah (Mesjasz), HWV 56 jako A Sacred Oratorio 3 czerwca – 4 lipca komponuje oratorium Semele, HWV 58 17 lipca – koniec (29?) lipca komponuje Dettingen Te Deum, HWV 283 30 lipca – 3 sierpnia komponuje Dettingen Anthem, HWV 265 26 sierpnia – 12 września komponuje oratorium Joseph and his Brethren (Józef i jego bracia), HWV 59 27 listopada – wykonanie Dettingen Te Deum, HWV 283 oraz Dettingen Anthem, HWV 265
Próby utworu miały miejsce w Banqueting House, Whitehall. Nie ma wątpliwości, że Dettingen Te Deum, podobnie jak Utrecht Te Deum, miało być wykonane w Katedrze św. PawłaDonald Burrows – Handel, Oxford University Press, 1994, s. 326.. Utwór został wykonany dopiero 27 listopada 1743 roku Kaplicy królewskiej (Chapel Royal) w Pałacu św. Jakuba (St. James’s Palace) w obecności króla podczas nabożeństwa nie z okazji wspaniałego zwycięstwa a za szczęśliwy powrót króla do Anglii.
Zapożyczenia Podczas komponowania swojego Te Deum Händel wykorzystałHändel wykorzystał fragmenty Te Deum Francesco Antonio Urio również podczas komponowania oratoriów: Saul, HWV 53 oraz Israel in Egypt, HWV 54;The New Grove Dictionary of Music and Musicians, tom.12, s.466; Händel-Händbuch, Band 2, VEB Deutscher Verlag fur Musik Leipzig, 1984, s.151, 164. Te Deum Francesco Antonio Urio. Händel posiadał rękopis utworu UrioDonald Burrows – Handel and the English Chapel Royal, Oxford University Press, 2008, s. 393.. Dwie pozostałe kopie umiejscawiają Te Deum Urio pomiędzy rokiem 1660 a 1682, jednak styl kompozycji sugeruje, że obydwie daty są zbyt wczesne. Händel mógł pozyskać kopię utworu Urio podczas swojego pobytu w Rzymie u kardynała Ottoboniego, któremu Urio dedykował zbiór motetów w 1690 roku, jednak ponad trzydziestoletnia przerwa w wykorzystaniu materiału muzycznego nie jest charakterystyczna dla Händla.
ZapożyczeniaHändel-Händbuch, Band 2, VEB Deutscher Verlag fur Musik Leipzig, 1984, s.768 Handel Dettingen Te Deum Urio Te Deum 1. We praise thee Laudamus te 2. All the earth Te eternum 3. To thee all angels cry Te gloriosus Apostolorum 4. To thee Cherubim Tibi Cherubim 5. The glorious company/also the holy ghost Te per orbem terrarum 8. When thou hadst overcome Tu devicto mortis aculeo 9. Thou sittest at the right hand Tu ad dexteram Dei sedes 11. We there fore pray thee Tu ergo quaesumus tuis famulis subveni 13. Day by day we magnify thee Dignare, Domine (13.) and we wroship thy name Per singulos dies benedicimus
Struktura dziełaHändel-Händbuch, Band 2, VEB Deutscher Verlag fur Musik Leipzig, 1984, s.763-767Donald Burrows – Handel and the English Chapel Royal, Oxford University Press, 2008, s. 390-391. Nr Wers Tonacja Oznaczenie tempa Głosy Instrumenty 1 1. We praise thee, O God, we acknowledge thee to be the Lord. D-dur Allegro ssatb, A orkiestra 2 2. All the earth doth worship thee, the Father Everlasting. D-dur Allegro A, ssatb orkiestra 3 3. To thee all Angels cry aloud, the Heav'ns and all the Powers therein. h-moll, A-dur Larghetto a piano stb fagot, smyczki 4 4. To thee Cherubim and Seraphim continually do cry,5. Holy, Holy, Holy,Lord God of Sabaoth.6. Heaven and earth are full of the Majesty of thy glory. D-dur Andante ssatb orkiestra 5 7. The glorious company of the apostles praise thee.8. The goodly fellowship of the prophets praise thee.9. The noble army of martyrs praise thee.10. The holy Church throughout all the world doth acknowledge thee,11. The Father of an infinite Majesty,12. thine honourable, true and only Son,13. also the Holy Ghost the Comforter. G-durG-dur, h-mollh-moll Andante non prestoGrave (11. the Father...) b, sa (7.)b, at (8.)b, st (9.)satb (10.)ssatb (11.) smyczki (oboje i fagoty dublują głosy) 6 14. Thou art the King of Glory, O Christ.15. Thou art the everlasting Son of the Father. D-dur brak oznaczenia tempa B, ssatb trąbki, orkiestra 7 16. When thou tookest upon thee to deliver man,thou didst not abhor the Virgin's womb. A-dur Larghetto e piano un poco B smyczki 8 17. When thou hadst overcome the sharpness of deaththou didst open the Kingdom of Heaven to all believers. g-moll, d-mollD-dur GraveAllegro ssatbssatb smyczkiorkiestra 9 18. Thou sittest at the right hand of God in the glory of the Father.19. We believe that thou shalt come to be our Judge. B-durB-dur, g-moll AndanteAdagio atbD. Burrows podaje, że ta część nie jest dla solistów, lecz być może była dla nich przeznaczona. Donald Burrows – Handel and the English Chapel Royal, Oxford University Press, 2008, s. 391. W II tomie Händel-Händbuch część ta oznaczona jest jako Nr 9. Trio na Alt, Tenor, Bas, co potwierdza przypuszczenie D. Burrowsa. Händel-Händbuch, Band 2, VEB Deutscher Verlag fur Musik Leipzig, 1984, s.765 oboje, smyczkibasso continuo, trąbki 10 (Symphony.) D-dur Adagio – trąbka I, II 11 20. We therefore pray thee, help thy servants,whom thou hast redeemed with thy precious blood. g-moll Largo ssatb,ss basso continuobez akompaniamentu 12 21. Make them to be numbered with thy Saints in glory everlasting.22. O Lord, save thy people and bless thine heritage.23. Govern them and lift them up for ever. B-dur, g-moll Largo ssatb oboje, fagoty, smyczki 13 24.Day by day we magnify thee.25. And we worship thy Name ever world without end. D-dur Allegro, non presto ssatb trąbki, orkiestraorkiestra 14 26. Vouchsafe, O Lord : to keep us this day without sin.27. O Lord, have mercy upon us have mercy upon us.28. O Lord, let thy mercy lighten upon us as our trust is in thee. h-molle-mollh-moll Largo e piano B smyczki 15 29. O Lord, in thee have I trusted let me never be confounded. D-dur Andante A, ssatb orkiestra Objaśnienia: Soliści: A – alt, T – tenor, B – bas, Chór: s – sopran, a – alt, t – tenor, b – bas, Orkiestra – obój (I, II), fagot, trąbka (I, II, III), kotły, skrzypce (I, II, III), altówka, wiolonczela, kontrabas, organy, basso continuo.
Opracowania Na przełomie lat 1828/29 Carl Friedrich Zelter, propagator dzieł Georga Friedricha Händla, poprosił Felixa Mendelssohna o przygotowanie opracowaniaMendelssohn opracował również inne utwory Händla, m.in.: oratorium Israel in Egypt, HWV 54 oraz maskę Acis and Galatea HWV 49, jak również ustępy organowe w oratorium Solomon, HWV 67 i chóry w oratorium Messiah, HWV 56; The New Grove Dictionary of Music and Musicians, tom.12, s.156; Händel-Händbuch, Band 2, VEB . (w niemieckim tłumaczeniu Zeltera) Dettingen Te DeumDorothea Schröder – tekst w książeczce Georg Friedrich Händel – Dettinger Te Deum (version by Mednelssohn Bartholdy), 2009, Carus, 83.358, s.7.. Mendelssohn dodał w swojej instrumentacji flet, klarnet i rógHändel znał oczywiście te instrumenty i często stosował w innych utworach; skomponował m.in. Uwerturę D-dur na dwa klarnety i róg, HWV 424 (1740/41); dwa flety i flet picolo wykorzystał w masce Acis and Galatea HWV 49a (1718), cztery rogi występują w składzie orkiestry opery Giulio Cesare in Egitto, HWV 17 (1724). dla wzmocnienia i nadania większego kolorytu dźwiękowego charakterystycznego dla okresu wczesnoromantycznego. W związku z przełożeniem wykonania Te Deum na styczeń 1831 roku, Mendelssohn nie usłyszał go, gdyż był w tym czasie w Rzymie. Mendelssohn włączył Dettingen Te Deum na stałe do swoich koncertów, wykonując je m.in. 25 czerwca 1840 z okazji czterechsetnej rocznicy sztuki drukarskiejUznaje się, że w 1440 roku w Strasburgu Johannes Gutenberg odkrył i udoskonalił sekrety drukarstwa; w 1450 roku zaczyna działać prasa drukarska – często ten rok jest uznawany za datę wynalezienia druku. i zarazem rocznicy wyznania augsburskiego (1530)Wyznanie augsburskie zostało ogłoszone na sejmie Rzeszy w Augsburgu 25 czerwca 1530 roku., które były razem obchodzone w Lipsku.
Pisownia