thumb|Gen. Daniel Konarzewski i sztab 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. Wojna polsko-bolszewicka 1920 thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty (14 DP) – wielka jednostka piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.
W okresie międzywojennym dowództwo 14 DP stacjonowało w Poznaniu. W jej skład w 1923 wchodziły: 55 pp, 57 pp i 58 pułk piechoty. W czasie kampanii wrześniowej dywizja walczyła w składzie Armii „Poznań”. Jej 55 pułk piechoty walczył pod Lesznem, Rawiczem i organizował wypad na Wschowę. Potem weszła w ramach GO gen. Knolla i całością sił wzięła udział w bitwie nad Bzurą. Działała na kierunku Piątka, a w następnych dniach ścigała nieprzyjaciela aż do Koźla, Ossy i Pludwiny. Po wycofaniu za Bzurę uderzała na południe od Sochaczewa, została częściowo rozbita pod Emilianowem i Wiciami. Części dywizji brały udział w obronie Warszawy.
Formowanie dywizji 14 Dywizja Piechoty została zorganizowana w styczniu 1919 w składzie Wojsk Wielkopolskich. Formowanie dowództwa i sztabu Dowództwo i sztab 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich powołano rozkazem dziennym Dowództwa Głównego Frontu Wielkopolskiego nr 17 z 22 stycznia 1919. Dowódcą dywizji wyznaczony został gen. por. Filip Stanisław Dubiski, a tymczasowym szefem sztabu kpt. Jasiński. Rozkaz ten podporządkowywał dowódcy dywizji nowo tworzony 1 pułk Strzelców Wielkopolskich płk. Daniela Konarzewskiego. Utworzone powyższym rozkazem dowództwo dywizji wydało już 23 stycznia swój pierwszy rozkaz dzienny. Faktycznie obowiązki szefa sztabu pełnił ppor. Prusinowski. Siedzibą sztabu były koszary byłego niemieckiego pułku grenadierów w Poznaniu. Obsada dowództwa i sztabu w marcu 1919: dowódca dywizji – gen. por. Dubiski szef sztabu – ppor. Prusinowski I adiutant – por. Szystowski II adiutant – ppor. Rogowski oficer ordynansowy – ppor. Bieniak komendant kwatery – ppor. Brodowski lekarz dywizyjny – płk. lek. dr. Wilczewski
Formowanie oddziałów dywizji 19 stycznia 1919 w Poznaniu płk. Daniel Konarzewski przystąpił do formowania 1 pułk Strzelców Wielkopolskich.
14 lutego 1919 w Biedrusku płk Arnold Szylling przystępuje do organizowania 3 pułku Strzelców Wielkopolskich.
16 marca 1919 z dwunastu kompanii Grupy Zachodniej pod dowództwem ppor. Antoniego Nieboraka utworzono 2 pułk Strzelców Wielkopolskich.
6 marca 1919 w Gnieźnie płk Oskar Brezany rozpoczął formowanie 4 pułku Strzelców Wielkopolskich.
1 kwietnia 1919 utworzono II batalion telegrafistów wielkopolskich, a w jego składzie, 10 kwietnia 1919 r. 1 kompanię telegrafistów, we wrześniu 1919 przemianowaną na 14 kompanię telegrafistów.
23 kwietnia 1919 roku przystąpiono do organizacji 2 batalionu Saperów Wielkopolskich.
28 maja 1919 w Wągrowcu ppłk Lucjan Kędzierski rozpoczął organizować 3 pułk artylerii polowej Wielkopolskiej. Pułk utworzono z połączenia II dywizjonu 1 pułku artylerii polowej Wielkopolskiej i II dywizjonu 2 pułku artylerii polowej Wielkopolskiej. W lipcu 1919 w Biedrusku sformowano III dywizjon. W sierpniu 1919 po wyjeździe pułku na front litewsko-białoruski utworzono baterię zapasową. Zadaniem baterii było szkolenie rezerw i uzupełnianie nimi pułku walczącego na froncie. Na bazie baterii zorganizowano nowe pododdziały: 10 baterię, IV dywizjon i II dywizjon 214 pułku artylerii polowej. Po zakończeniu działań wojennych IV/14 pap włączono do 30 pułku artylerii polowej, a II/214 pap stał się zalążkiem 23 pułku artylerii polowej. 8 sierpnia 1919 pod Zasławiem ppłk Kędzierski zostaje śmiertelnie ranny.
7 września 1919 I dywizjon 1 pułku artylerii ciężkiej Wielkopolskiej, przemianowany na 14 dywizjon artylerii ciężkiej Wielkopolskiej wyjechał na front litewsko-białoruski, gdzie wszedł w skład grupy płk. Jaźwińskiego i uczestniczył w walkach o Połock. 19 października 1919 dywizjon został podporządkowany dowódcy 14 DP. Włączenie dywizji w struktury jednolitego Wojska Polskiego 10 grudnia 1919 1 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 14 Dywizję Piechoty. W jej skład weszły 55., 56., 57. i 58 pułk piechoty. Podporządkowane jednostki zorganizowano odpowiednio na: thumb I Brygada Strzelców Wielkopolskich – XXVII Brygada Piechoty dowódca brygady – gen. ppor. Michał Milewski (10 XII 1919 – 22 VIII 1921) 1 pułk Strzelców Wielkopolskich – 55 pułk Piechoty Wielkopolskiej 2 pułk Strzelców Wielkopolskich –– 56 pułk Piechoty Wielkopolskiej
II Brygada Strzelców Wielkopolskich – XXVIII Brygada Piechoty dowódca brygady – gen. ppor. Władysław Pobojewski (10 XII 1919 – 16 IX 1920), ppłk Arnold Szylling (16–17 IX 1920), a po jego śmierci – wz. gen. ppor. Michał Milewski 3 pułk Strzelców Wielkopolskich – 57 pułk Piechoty Wielkopolskiej 4 pułk Strzelców Wielkopolskich – 58 pułk piechoty Wielkopolskiej
I Brygada Artylerii Wielkopolskiej – XIV Brygada Artylerii 3 pułk artylerii polowej Wielkopolskiej – 14 pułk artylerii polowej wielkopolskiej I dywizjon 1 pułku artylerii ciężkiej wielkopolskiej – 14 pułk artylerii ciężkiej wielkopolskiej (następnie przemianowany na 14 dywizjon artylerii ciężkiej wielkopolskiej)
2 batalion saperów wielkopolskich – 14 batalion saperów wielkopolskich 14 kompania telegrafistów dywizyjna
W styczniu 1920 55 pułk Piechoty Wielkopolskiej został przemianowany na 55 Poznański pułk piechoty.
6 grudnia 1920 na polach pod Zelwą Józef Piłsudski udekorował sztandary pułków piechoty 14 DP i trąbkę honorową pułku artylerii polowej Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego VM.
Dywizja w okresie pokoju thumb|Naczelny Wódz Józef Piłsudski przemawia przed dekoracją chorągwi 55 pp Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari; Zelwa, 6 grudnia 1920 thumb|Święto 14 DP w Biedrusku – prymas August Hlond dokonuje poświęcenia sztandarów – z lewej prezydent RP Ignacy Mościcki; maj 1929 thumb|Wręczenie Poznaniowi odznaki honorowej 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty z okazji jej 15-lecia; 1934 r. thumb|Wręczenie Poznaniowi odznaki honorowej 14 DP – przemarsz wojska thumb|Przysięga podchorążych rezerwy 14 DP na chorągiew pułku króla Rumunii Karola II thumb|14 DP w 1938 Po zakończeniu wojny polsko-rosyjskiej przystąpiono do demobilizacji i przeformowania z etatów wojennych na pokojowe. Równocześnie dokonano zmian w dyslokacji i składzie wielkich jednostek piechoty. Liczbę dywizji zwiększono do 30. Zlikwidowano brygady piechoty i artylerii oraz dywizyjne pododdziały broni i służb. W nowej (pokojowej) strukturze każda dywizja posiadała 3 pułki piechoty i jeden pułk artylerii polowej. W związku z powyższym ze składu 14 DP wyłączono 56 pułk Piechoty Wielkopolskiej i podporządkowano go dowódcy 25 DP. Dowództwo 14 DP mieściło się przy ul. Święty Marcin 42 w Poznaniu w poniemieckim gmachu Królewskiej Intendentury i Administracji Garnizonu, wzniesionym w latach 1843–1847.
24 grudnia 1920 55 Poznański pułk piechoty powrócił do Krotoszyna.
2 sierpnia 1921 14 batalion Saperów Wielkopolskich został wcielony do 7 pułku saperów.
W sierpniu 1921 zlikwidowano 14 kompanię telegrafistów, a na jej bazie utworzono 5 kompanię VII batalionu 3 pułku łączności.
23 października 1921 55 Poznański pułk piechoty przybył z Krotoszyna do Leszna i Rawicza (III batalion).
2 listopada 1921 14 dywizjon artylerii ciężkiej wielkopolskiej został wcielony do 7 pułku artylerii ciężkiej stacjonującego w Poznaniu na Sołaczu jako I dywizjon. 26 stycznia 1923 I/7 pac został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego VM.
Ustalony w 1921 skład dywizji nie uległ zasadniczym zmianom do 1939 roku. Dowództwo 14 Dywizji Piechoty w Poznaniu 55 Poznański pułk piechoty w Lesznie 57 pułk Piechoty Wielkopolskiej w Poznaniu 58 pułk Piechoty Wielkopolskiej w Poznaniu 14 pułk artylerii polowej Wielkopolskiej w Poznaniu.
W latach 1921–1926 14 DP była podporządkowana pod każdym względem dowódcy Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu, który w czasie wojny przewidziany był na dowódcę armii. W latach 1926–1939 uprawnienia dowódcy okręgu zostały ograniczone do spraw związanych z dyscypliną i bezpieczeństwem, mobilizacją oraz administrowaniem rezerwami ludzkimi i zwierząt, zaopatrywaniem i administrowaniem zasobami materiałowymi. W tym samym okresie kontrolę wyszkolenia dywizji powierzono inspektorom armii, gen. dyw. Gustawowi Orlicz-Dreszerowi, a od 1936 gen. bryg. Tadeuszowi Kutrzebie (do czasu awansu do stopnia generała dywizji występował jako generał do prac przy GISZ).
W maju 1926 57 pp pod dowództwem ppłk. Wincentego Rutkiewicza i 58 pp pod dowództwem ppłk. Lucjana Ruszczewskiego, liczące łącznie 1032 żołnierzy (52 oficerów, 5 chorążych, 173 podoficerów i 807 szeregowych) wzięły czynny udział w walkach w Warszawie. Zginęło wówczas 7 podoficerów i 10 szeregowych z obu pułków, a rannych zostało 9 oficerów oraz 102 podoficerów i szeregowców.
W założeniach planu operacyjnego „Wschód” 14 DP wraz z innymi jednostkami stacjonującymi na terenie OK nr VII stanowiła odwód główny Naczelnego Wodza.
31 grudnia 1931 poznański pułk artylerii polowej został przemianowany na 14 pułk artylerii lekkiej. 20 października 1932 w Poznaniu została utworzona kompania telegraficzna 14 DP (w 1937 przeformowana w kompanię łączności 14 Dywizji Piechoty).
W dniach 25 i 26 sierpnia 1934 roku na terenie obozu ćwiczeń w Biedrusku miały się odbyć uroczystości XV lecia dywizji, jednakże święto to zostało odwołane. Korpus oficerski 14 DP zebrane fundusze przeznaczył na pomoc powodzianom w Małopolsce„Dziennik Poznański” 1934, 14 sierpnia, nr 184, s. 4..
W grudniu 1936 przy 15 pułku ułanów poznańskich zorganizowano Rejon Przysposobienia Wojskowego Konnego („Krakusów”), jako jednostkę mobilizującą szwadron kawalerii dywizyjnej nr 14 dla 14 DP. Komendantem rejonu został rtm. Mieczysław Żniński. W styczniu 1938 na ewidencji Rejonu PWK pozostawało 148 przedpoborowych i 56 rezerwistów z powiatów jarocińskiego, poznańskiego, śremskiego i średzkiego. W marcu 1938 komenda rejonu została wyposażona w samochód Fiat 508 III/W Łazik. 1 kwietnia 1939 komenda została przemianowana na Komendę Rejonu PWK („Krakusów”) przy 14 DP i włączona do etatu dowództwa dywizji.
28 czerwca 1937 r., w czasie wizyty w Polsce, Król Rumunii Karol II objął honorowe szefostwo 57 ppJ.K.M. Karol II Szefem 57 pp, „Polska Zbrojna” 1937, 29 czerwca, nr 177, s. 1–2. Zob. więcej: A. Smoliński, Nadanie szefostwa króla Rumunii Karola II 57 pułkowi piechoty, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2011, nr 12, s. 205–223.. Od tego dnia pułk nosił nazwę 57 Pułk Piechoty Wielkopolskiej Karola II Króla Rumunii.
Nieoficjalnym patronem 58 pp był Bolesław Chrobry stąd często posługiwano się nazwą – 58 pułk piechoty wielkopolskiej Króla Bolesława Chrobrego.
23 marca 1939 r. Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, marszałek Edward Śmigły-Rydz podporządkował 14 DP pod względem operacyjnym gen. dyw. Tadeuszowi Kutrzebie, inspektorowi armii wyznaczonemu na stanowisko dowódcy Armii „Poznań”.
Na początku czerwca 1939 dowódca armii podporządkował: 7 pułk strzelców konnych dowódcy 14 DP, a 55 pp dowódcy Wielkopolskiej BK.
Dowódca piechoty dywizyjnej, płk dypl. Władysław Zubosz-Kaliński został wyznaczony na stanowisko dowódcy 13 DP.
Dywizja w kampanii wrześniowej Mobilizacja 24-27 sierpnia 1939 14 DP przeprowadziła mobilizację. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” wystawiono wszystkie, przewidziane etatem, dywizyjne pododdziały broni i służb:
Dowództwo 14 DP zmobilizowało: sąd polowy nr 14, 57 pp Wlkp. zmobilizował: 71 kompania karabinów maszynowych przeciwlotniczych typ B, 71 kompania kolarzy, 171 kompania asystencyjna, batalion marszowy 55 pp, batalion marszowy 57 pp Wlkp., uzupełnienie marszowe 71 kompanii kolarzy, 58 pp Wlkp. zmobilizował: 6 batalion strzelców, 71 samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej, 72 kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej, 703 kolumna taborowa parokonna, batalion marszowy 58 pp Wlkp., uzupełnienie marszowe 71 samodzielnej kompanii karabinów maszynowych i broni towarzyszącej, ośrodek zapasowy 14 DP w Kutnie i Łęczycy,