alt=|thumb|Piosenkarz Freddie Mercury jest często uznawany za jedną z najważniejszych ikon gejowskich Ikona gejowska (ang. gay icon) – gwiazda lub osoba publiczna, która otrzymała status kultowej osobowości w społeczności LGBT.

Ikonami gejowskimi często są wpływowe osoby medialne, o różnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych. Większość ikon gejowskich, również heteroseksualnych, deklaruje swoje wsparcie dla społeczności LGBT w walce o ich prawa.

Historycznie thumb|upright|Święty Sebastian jest jedną z pierwszych zachowanych w historii ikon gejowskich Najwcześniejszą ikoną gejowską mógł być święty Sebastian, chrześcijański święty i męczennik, którego silna i półnaga sylwetka, przeszyta symboliczną strzałą i ekstatyczny wyraz bólu na twarzy od stuleci intrygowały artystów, zarówno homoseksualnych, jak i heteroseksualnych. Pierwszy wyraźnie gejowski kult rozpoczął się w XIX wieku. Dziennikarz Richard A. Kaye napisał: „Współcześni homoseksualiści od razu mogli zobaczyć u Sebastiana oszałamiające ogłoszenie homoseksualnego pożądania (w istocie homoerotyczny ideał) i pierwowzór torturowanego, ukrytego w szafie, geja”.

Ze względu na status świętego Sebastiana jako ikony gejowskiej Tennessee Williams postanowił użyć imienia świętego dla umęczonej postaci Sebastiana w jego sztuce „Suddenly, Last Summer”. Imię to wykorzystał także Oscar Wilde – jako Sebastian Melmoth – na wygnaniu po zwolnieniu z więzienia. Wilde, irlandzki pisarz i poeta, mniej więcej tak „wyszedł z szafy”, jak to było możliwe pod koniec XIX wieku, i sam jest uważany za ikonę gejowską.

Kolejną ikoną gejowską dekadentów XIX wieku stał się rzymski cesarz Heliogabal. Jego historia (kojarzona do połowy XIX wieku wyłącznie z tyranią i ekscentryzmem) została przez nich reinterpretowana jako portret prekursora dekadenckiego stylu życia i wyzwolonej gejowskiej seksualności. Powstające w latach 60. i 70. XX wieku, podczas procesu emancypacji ruchu LGBT, analizy kontynuowały ten proces, rehabilitując postać Heliogabala jako wielowymiarową queerową ikonę.

Maria Antonina była wczesną ikoną lesbijską. Plotki o jej relacjach z kobietami (w szczegółach pornograficznych) były rozpowszechniane przez antyrojalistyczne broszury przed rewolucją francuską. W wiktoriańskiej Anglii biografowie, którzy idealizowali Ancien Régime, starali się zaprzeczyć plotkom, ale jednocześnie romantyzowali „siostrzaną” przyjaźń Marii Antoniny z księżną de Lamballe, która – w słowach z biografii z 1858 roku – była jedną z „rzadkich i wielkich miłości, które Opatrzność jednoczy w śmierci”. Pod koniec XIX wieku była kultową ikoną safizmu. Jej egzekucja, postrzegana jako tragiczne męczeństwo, mogła zwiększyć jej urok.

Nawiązania do jej reputacji pojawiły się w literaturze lesbijskiej z początku XX wieku – przede wszystkim w Źródle samotności (The Well of Loneliness) Radclyffe Hall, w którym dramaturg i gej Jonathan Brockett opisuje Marię Antoninę i de Lamballe jako „biedne dusze… mające dosyć podstępów i pretensji”. Maria Antonina miała także charakter ikony gejowskiej, m.in. dla francuskiego powieściopisarza, dramaturga, poety, eseisty i działacza politycznego Jeana Geneta, który był zafascynowany jej historią. Zawarł rekonstrukcję jej egzekucji w sztuce The Maids z 1947 roku.

Na zachodzie w połowie XIX wieku ukształtowała się kultura idoli. Różne polityczne i ideologiczne tendencje, komercyjne przedsięwzięcia kreowały wizerunki kultowych osobowości, aby wywoływać uwielbienie wśród ludzi, przyciągać i zatrzymywać zwolenników. Kultura konsumpcyjna i przemysł rozrywkowy stworzyły szybko rozwijający się rynek idoli. Było to w dużej mierze spowodowane rozwojem mediów, które z powodzeniem odtwarzały nowe popularne obrazy.

W tej atmosferze osoby LGBT, żyjące w przytłaczającym społeczeństwie, które negowało ich miłość, kryminalizowało i ograniczało ich prawa, próbowały uciec od rzeczywistości, wymyślając obrazy ikon gejowskich, które pomogły odetchnąć lub przezwyciężyć trudności życiowe, uciec przed ograniczeniami stworzonymi przez heteroseksualną kulturową matrycą.

Współcześnie alt=|left|thumb|James Dean stał się ikoną lesbijską w latach 50. Współczesne ikony gejowskie w rozrywce to gwiazdy filmowe i muzycy, z których większość ma silne, charakterystyczne osobowości, a wielu z nich zmarło w młodości lub w tragicznych okolicznościach. Na przykład grecka śpiewaczka operowa Maria Callas – która osiągnęła swój szczyt w latach 50. XX wieku – stała się ikoną gejowską, ponieważ wyjątkowe cechy jej występów scenicznych były powiązane z burzliwym życiem prywatnym, serią nieszczęśliwych romansów i samotną, przedwczesną śmiercią w Paryżu po tym, jak opuścił ją głos.

Ikony lesbijek to najczęściej sławne kobiety, które same są (lub podobno są) lesbijkami lub biseksualne. Jednak kilku mężczyzn-artystów miało również kultowy status dla lesbijek. James Dean był wczesną ikoną lesbijską, która wraz z Marlonem Brando wpłynęła na wygląd i wizerunek butchy w latach 50. i później. Jeden z krytyków argumentował za Johnnym Cashem jako mniejszą ikoną lesbijską, przypisując jego urok „lesbijskiej identyfikacji z niespokojną i cierpiącą męskością”. Autor fantastyki naukowej Forrest J. Ackerman został nazwany „honorową lesbijką” za pomoc w pierwszych dniach organizacji praw lesbijek Daughters of Bilitis. Pisał także powieści lesbijskie pod pseudonimem Laurajean Ermayne.

Przykłady thumb|upright|Cary Grant, jedna z ikon gejowskich lat 30. i 40.

Lata 30. i 40. Cary Grant – amerykański aktor brytyjskiego pochodzenia Édith Piaf – francuska piosenkarka Carmen Miranda – brazylijska piosenkarka portugalskiego pochodzenia Katharine Hepburn – amerykańska aktorka Dorothy Parker – amerykańska poetka i satyryczka Bette Davis – amerykańska aktorka

Lata 50. i 60. Elizabeth Taylor – amerykańska aktorka brytyjskiego pochodzenia Audrey Hepburn – aktorka pochodzenia brytyjsko-holenderskiego Marilyn Monroe – amerykańska piosenkarka, aktorka i modelka Judy Garland – amerykańska aktorka Maria Callas – grecka śpiewaczka operowa James Dean – amerykański aktor Marlon Brando – amerykański aktor thumb|upright|Madonna, uznana ikona gejowska

Lata 70. i 80. Gloria Gaynor – amerykańska piosenkarka Violetta Villas – polska artystka estradowa Krystyna Prońko – polska piosenkarka i wokalistka jazzowa Barbra Streisand – amerykańska piosenkarka i aktorka Elaine Paige – brytyjska aktorka i piosenkarka Elton John – brytyjski piosenkarz, kompozytor i pianista Cher – amerykańska piosenkarka, aktorka i reżyserka Madonna – amerykańska aktorka i piosenkarka Oprah Winfrey – amerykańska prezenterka telewizyjna, aktorka i producentka Liza Minnelli – amerykańska aktorka i piosenkarka Freddie Mercury – brytyjski piosenkarz Donna Summer – amerykańska piosenkarka David Bowie – brytyjski piosenkarz, producent i aktor thumb|200px|Lady Gaga, otwarcie biseksualna ikona gejowska i aktywistka LGBT, podczas wygłaszania mowy na National Equality March w 2009 roku

Lata 90. i początek XXI wieku Kylie Minogue – australijska piosenkarka i aktorka Janet Jackson – amerykańska aktorka i piosenkarka

Po 2010 Ellen DeGeneres – amerykańska prezenterka telewizyjna, aktorka i komiczka stand-upowa Neil Patrick Harris – amerykański aktor, piosenkarz i magik Rosie O’Donnell – amerykańska komiczka stand-upowa, aktorka, piosenkarka i osoba medialna Tori Spelling – amerykańska aktorka Lana Del Rey – amerykańska piosenkarka Spice Girls – brytyjska grupa muzyczna Lady Gaga – amerykańska piosenkarka Christina Aguilera – amerykańska piosenkarka Britney Spears – amerykańska piosenkarka AgoneyEl gran cambio de look de Agoney Hernández ('OT 2017'). – hiszpańska piosenkarka i autorka tekstów

Zobacz też celebryta New Queer Cinema

Przypisy

Bibliografia Allen, Louise. The Lesbian Idol: Martina, kd and the Consumption of Lesbian Masculinity. London: Cassell, 1997. Braun, Eric. Frightening the Horses: Gay Icons of the Cinema. London: Reynolds & Hearn, 2002. Bronski,Michael. Culture Clash: The Making of Gay Sensibility. Boston: South End Press, 1984. Dyer, Richard. Heavenly Bodies: Film Stars and Society. London: British Film Institute, Macmillan, 1986. Ehrenstein, David. Open Secret: Gay Hollywood 1928–1998. New York: William Morrow, 1998. Fishwick, Marshall, and Ray B. Browne, eds. Icons of America. Bowling Green, Ohio: Popular Press, 1978. Harris, Daniel. The Rise and Fall of Gay Culture. New York: Hyperion, 1997. Marshall, David P. Celebrity and Power: Fame in Contemporary Culture. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1997. Rapper, Toffee. The Gay Icons Ring. 10 January 2000. Eric Braun. Frightening the Horses: Gay Icons of the Cinema, 2002. . Richard Dyer. Gay Icons, National Portrait Gallery, 2009, s. 112. . Richard Dyer. The Culture of Queers, 2002. . George E. Haggerty. Gay histories and cultures, 2000. . Graham Norton. 20th Century Icons-Gay, 2001. .

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kultura LGBT Kategoria:Kultura masowa