thumb|300px|Obszar wpływów państwa Kanem około roku 1200
thumb|300px|Bornu około roku 1750 thumb|300px|Bornu około 1750 thumb|300px|Brytyjski rysunek, przedstawiający wojowników z królestwa Kanem-Bornu Kanem-Bornu – państwo afrykańskie, istniejące od VIII do XIX w. w okolicach jeziora Czad. Jego nazwa jest połączeniem nazw dwóch państw: Kanem i Bornu, które następowały po sobie. Bornu uważane jest za kontynuację Kanem, ze względu na ciągłość władzy sułtańskiej w obu tych państwach. Sułtani z założonej w 800 roku dynastii Saif rządzili ponad 1000 lat.
Państwo Kanem powstało w VIII w. W XI w. jego władcy przyjęli islam. Szczyt potęgi królestwa przypada na wiek XII–XIII, gdy za panowania króla Dunama Dibbalami armia państwa miała liczyć 30 tysięcy wojowników. W XV w. centrum władzy przeniosło się ze wschodu, z Kanem, na zachód do Bornu, które rozwijało się już od XIV w. Zmiany te przyniosły znaczące korzyści państwu Kanem-Bornu. W XVI–XVII w. za panowania Idrisa Alumy ponownie stało się znaczącą potęgą w regionie.
Do jego upadku w XIX w. przyczyniły się najazdy ludów Fulbe.
Władcy Kanem-Bornu Okres KanemHummay1075–1097Dunama I1098–1150Biri I1150–1176Bikoru1176–1193Abd al-Djel Selma1193–1210Dunama II Dibbalami 1210–1224Kade1224–1242Kachim Biri1242–1262Djil1262Dar1262–1281Ibrahim I Nikale1281–1301Abdullah I1301–1320Selma1320–1323Kure Gana1323–1325Kure Kura1326–1327Muhammad I1327–1329Idris I1329–1353Daoud1353–1356Usman I1356–1369Usman II1369–1371Abu Bakr Lagatu1371–1372 Idris Dunama III1372–1380 Omar I1380–1388Sa'id1388Kade Alunu1388–1389 Okres BornuBiri II1389–1421 Usman Kalinuama1421–1422 Dunama IV1422–1424 Abdullah II1424–1432 Ibrahim II1432–1440 Kadai1440–1446 Dunama V1446–1450 Muhammad II1450–1451 Amarma1451–1453 Muhammad III1453–1458 Ghazi1458–1463 Usman III1463–1473 Omar II1473–1474 Muhammad IV1474–1479 Ali Gazi1479–1507 Idris II Katakarmabe1507–1529 Muhammad V1529–1544 Ali I1544–1548 Dunama VI1548–1566 Abdullah III1566–1573 Aissa Kili N'guirmamaramama1573–1580 Idris III Alaoma1580–1617 Muhammad VI Bukalmarami1617–1632 Ibrahim III1632–1639 Hadż Omar1639–1657 Ali II1657–1694 Idris IV1694–1711 Dunama VII1711–1726 Hadż Hamdan1726–1738 Muhammad VII1738–1751 Dunama VIII Gana1751–1753 Ali III1753–1793 Ahmad1793–1808 Dunama IX Lefiami1808–1811 d. 1817 Muhammad VIII1811–1814 Dunama IX Lefiami (ponownie)1814–1817 Ibrahim IV1817–1846 Ali IV Dalatumi1846
Kategoria:Historia Czadu Kategoria:Historia Nigerii Kategoria:Państwa historyczne w Afryce