thumb|Kopia aktu urodzenia i chrztu Stanisława Masłowskiego (z 8 maja 1854 roku, z ksiąg metrykalnych Parafii Św. Ludwika we Włodawie) thumb|Wnętrze lokalu zajmowanego przez artystę i jego rodzinę pod adresem Chmielna 60 m.7 w Warszawie, fragment, zdjęcie z lat 1920-1930 thumb|Grób Stanisława Masłowskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, kwatera 11-1-7,8, listopad 2012 Stanisław Stefan Zygmunt Masłowski (ur. 3 grudnia 1853 we Włodawie, zm. 31 maja 1926 w Warszawie) – polski malarz realistyczny, autor pejzaży akwarelowych.
Życiorys Stanisław Masłowski urodził się 3 grudnia 1853 we Włodawie nad Bugiem i tamże został ochrzczony 8 maja 1854Księgi metrykalne Parafia św. Ludwika we Włodawie oo. paulinów we Włodawie.. Metryka jego chrztu jest przechowywana w archiwum parafii św. Ludwika OO. Paulinów we Włodawie. Umarł 31 maja 1926 w WarszawiePolski słownik biograficzny, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1975, wyd. Ossolineum (Polska Akad. Nauk – Zakł. Narod. im. Ossolińskich), tom XX/1, zesz.84, s. 129 i nast. – hasło: „Stanisław Masłowski”.Masłowski M. [oprac.]: Stanisław Masłowski – Materiały do życiorysu i twórczości, Wrocław 1957, s. 232..
thumb|Duma Jaremy, 1879, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|left|Wschód księżyca, ol./pł, 1884 (Muzeum Narodowe w Krakowie – Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, fot.Jacek Świderski) Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej, herbu Samson, wywodzącej się z ziemi wieluńskiejZob.: drzewo genealogiczne rodziny Masłowskich: http://maciejmazur.cba.pl/mazurowie/-_drzewa_gen_2.html (dostęp: 2021-10-10), a także: http://maciejmazur.cba.pl/goreccy/genealogia.html, i http://maciejmazur.cba.pl/d/2/index.html [dostęp 2017-08-19].. Masłowscy używali przydomku „Watta” i pisali się „z Rudy” (Z. Gloger w swej „Geografii historycznej ziem dawnej Polski” podaje za Długoszem, że pierwszą stolicą ziemi wieluńskiej była Ruda, zanim wybrano dogodniej położony Wieluń)Zob.: Piotr Jankiewicz, Marek Piotrowski: Podziały administracyjne i urzędnicy (XIII–XVIII w.). Przynależność administracyjna Wielunia (do XVI wieku) – Z Rudy do Wielunia – http://www.historiawielunia.uni.lodz.pl/urzedy.html [dostęp 2012-11-14], ponadto szerzej: Ród Samson: http://maciejmazur.cba.pl/goreccy/genealogia.html, a także: http://maciejmazur.cba.pl/d/2/index.html i http://maciejmazur.cba.pl/mazurowie/-_rod_samsonow.html (dostęp: 2014-02-17).. Masłowski był synem Rajmunda (1825–1897) i Walerii Józefy Katarzyny z Danilewiczów (1827Według odpisu jej metryki urodzenia i chrztu wystawionego 25 lutego 1842 w parafii Św. Krzyża w Warszawie, przechowywanego w archiwum rodziny Masłowskich – Waleria, Józefa, Katarzyna z Danilewiczów, a data jej urodzenia: 26 czerwca 1827, zm. w 1881Zmarła dnia 21 sierpnia 1881 – Warszawa, par. Wszystkich Świętych, pochowana - Warszawa, cm. Powązkowski Wiek: 54 lat - zob.: https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.17222.3 (dostęp: 7 lutego 2024)), bratem Bolesława, chemika (1851–1928), Zdzisława, Mieczysława, budowniczego (zm. 1928) i Władysława, również budowniczegoMieczysław Masłowski – budowniczy (zm. 1928), ok. 30 lat spędził w służbie holenderskiej na Jawie na obszarze Holenderskich Indii Wschodnich, by uniknąć służby w zaborczej armii carskiej. Dosłużywszy się emerytury osiadł z rodziną w Krakowie. Natomiast Władysław, specjalista w zakresie budownictwa browarów był żonaty z Rosjanką i – jak podaje jego bratanek Maciej Masłowski – znalazł się w konflikcie ze swym ojcem Rajmundem, aktywnym uczestnikiem Powstania styczniowego, co wywołało zerwanie więzów rodzinnych. Następnie emigrował z Polski i w latach 1880 znalazł się na terytorium Stanów Zjednoczonych. Zob.: Masłowski M. [oprac.]: Stanisław Masłowski – Materiały do życiorysu i twórczości, Wrocław 1957, s. 237.. Dziadek Masłowskiego ze strony matki, Wincenty Danilewicz (ur. 1787 w Mińsku Lit., herbu Ostoja) brał udział jako szwoleżer – w kampanii napoleońskiej, za co został odznaczony francuskim orderem Legii HonorowejŁoza S.: Legia honorowa w Polsce 1803–1923, Zamość 1923, wyd. Zygmunt Pomarański i Spółka (reprint Warszawa 1986, Wyd. WAiF), s. 38, poz. 284.R.Bielecki: Szwoleżerowie gwardii, seria: „Słynne Pułki Polskie”, wyd. „Neriton”, Warszawa 1996, s. 240 (poz. 2259).. Ojciec Masłowskiego był prawnikiem, kilkakrotnie awansował zmieniając wraz z rodziną miejsce zamieszkaniaMasłowski M. [oprac.]: Stanisław Masłowski – Materiały…, op.cit..
Miejsce urodzenia późniejszego artysty – Włodawa – było jedną z wielu miejscowości, w których jego ojciec znajdował zatrudnienie. Z Włodawy rodzina Masłowskich przeniosła się w roku 1856 do Garwolina, gdzie Rajmund Masłowski pełnił funkcję pisarza sądu pokoju. W latach 1858–1865 Masłowski mieszkał w ChęcinachPolski słownik biograficzny, op.cit., s. 129.. Warto dodać, że Rajmund Masłowski w powstaniu styczniowym był naczelnikiem okręgu chęcińskiego. W związku z tym w połowie 1864 roku został aresztowany, a następnie około 6 miesięcy spędził w więzieniu w Kielcach.
W 1865 Masłowski zamieszkał w Kaliszu, gdzie jego ojciec objął stanowisko patrona (tzn. obrońcy) przy tamtejszym Trybunale Cywilnym. W Kaliszu uczęszczał do Męskiego Gimnazjum Klasycznego, gdzie jego pierwszym nauczycielem rysunku był artysta malarz Stanisław Barcikowski, absolwent Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. W tym okresie Masłowski dużo rysował z natury, m.in. w latach 1865–1871 w Bronowie koło Poddębic u Marii i Jarosława Konopnickich, przyjaciół ojca, którzy ochrzcili przyszłego artystę imieniem „Stasikoszczok”Masłowski M. [oprac.]: Stanisław Masłowski – Materiały…, op.cit.,s.24. (zob.: opowiadanie Marii Konopnickiej: Jak się dzieci w Bronowie z Rozalią bawiłyMaria Konopnicka: Jak się dzieci w Bronowie z Rozalią bawiły w Wikiźródłach.), a następnie w Jędrzejowie u dziadka Wincentego Danilewicza. Kopiował też z czasopism obrazy Juliusza Kossaka.
Od 1871 Masłowski mieszkał w Warszawie, do której jego ojciec został przeniesiony służbowo. Jego studia w Warszawskiej Klasie Rysunkowej trwały zapewne w latach 1871–1875. „W szkole tej korzystałem – stwierdza artysta w nocie autobiograficznej – z rad pp. Gersona i A. Kamińskiego”. W roku 1875 za rysunki szkolne otrzymał srebrny medal z Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. W tym okresie brał czynny udział w życiu pracowni wynajętej przez grupę artystów-malarzy: J. Chełmońskiego, S. Witkiewicza, Antoniego Adama Piotrowskiego i innych w Hotelu Europejskim w Warszawie. Szczery sentyment dla kolegów z „Europy” pozostał Masłowskiemu do końca życia.
Wiele wzruszeń malarskich dała Masłowskiemu w młodych latach Ukraina. Po raz pierwszy jeździł tam w towarzystwie literata Edwarda Chłopickiego (1875). Drugą podróż odbył w roku 1876 (z którego to wyjazdu zachowało się kilka listów Masłowskiego do artysty-malarza Władysława Leszczyńskiego). Następne wyprawy odbyły się w latach 1878–1886.Polski słownik biograficzny, ibid.
W latach 1884–1887 Masłowski wszedł w nową fazę twórczości i w nowe środowisko sztuki. W tym czasie nawiązał bliskie stosunki koleżeńskie z grupą malarzy i pisarzy związaną z „Wędrowcem”, z Aleksandrem Gierymskim i Antonim Sygietyńskim, z młodymi: Józefem Pankiewiczem i Władysławem Podkowińskim. W roku 1886 pół roku spędził Masłowski w Monachium, gdzie – jak pisze – „pracował u siebie”Autor „Materiałów do życiorysu i twórczości” artysty pisał: >>Owszem, wyjeżdżał do Monachium. Zresztą wyjazd ten był prawdziwą musztardą po obiedzie. Opowiadał mi, że prawie nic tam nie malował, a delektował się świetnym piwem. „W Monachium przebywałem pół roku (w 1886) – pisze – gdzie pracowałem u siebie”<< – zob.: Masłowski M. [oprac.]: Stanisław Masłowski – Materiały…, op.cit., s. 109..
W twórczości Masłowskiego lata 1890–1907 nazwano okresem burzy i fermentu. Jego początkowy etap cechuje przejście przez impresjonizm i odejście odeń w poszukiwaniu własnej formy.
W roku 1897 Masłowski został członkiem krakowskiego ugrupowania artystów pod nazwą „Sztuka”, utworzonego głównie z inicjatywy Jana Stanisławskiego, gdzie z warszawskich plastyków weszli także Józef Pankiewicz i Konstanty Laszczka. W roku 1899 wystawił Masłowski w salonie Krywulta grupę kilkunastu akwarel; tego roku i w roku 1902 wziął udział w ekspozycjach wiedeńskiej Secesji. W roku 1900 odbył podróż do Włoch i Paryża. W roku 1900 na Wystawie powszechnej w Paryżu medalem został odznaczony jego obraz „Rynek w Kazimierzu”. W roku 1901 demonstrował drobne akwarele w redakcji „Chimery”. Zbiorowa wystawa w roku 1902 w „Zachęcie” kończy drugi etap poszukiwań MasłowskiegoPolski słownik biograficzny, op.cit., s. 130..
Niespokojny okres lat 1902–1907 zaznacza się pierwszym wyjazdem artysty w roku 1903 do Woli Rafałowskiej między Mińskiem Mazowieckim a Siedlcami, gdzie miał niebawem znaleźć syntezę swojego pejzażu polskiego. W roku następnym rozpoczął serię wypraw do Włoch. Rok 1904 – to Rzym, Florencja, Fiesole, lecz także Troki pod Wilnem. Wystawa specjalna w „Zachęcie” (1904) zademonstrowała 58 akwarel Masłowskiego.
W latach 1905–1907 Masłowski pracował w swej warszawskiej pracowniSyn artysty, historyk sztuki, Maciej Masłowski podawał (1957) następujące informacje dotyczące adresów pracowni artysty w latach 1896–1918: [...]"Lata 1905–1907 spędza Masłowski w pracowni, można dodać: w swojej nowej, pięknej pracowni przy ulicy Mokotowskiej 37 m.18. Zajął ją w 1904 roku, na razie wspólnie z malarzem Edwardem Grajnertem, i rezydował w niej – wkrótce już sam – aż gdzieś do 1918 roku. A wcześniej? Wiem, że w 1903 korzystał z wynajętej dodatkowo pracowni na Wierzbowej, którą później zajął Antoni Piotrowski, że w 1900 jakiś czas używał pracowni Pankiewicza. Z l. 1896–1897 znam adres Złota 63, zdaje się, że tam miał wówczas swoje malarskie atelier; więcej niestety nie wiem."[...] – zob.: Stanisław Masłowski – Materiały ... op.cit, s. 141-142. Tu należy zwrócić uwagę, że Masłowski w liście do swej żony datowanym "Tunis, 25 VI 1912" podawał odmienny adres na Mokotowskiej pisząc: "Jednocześnie z tym listem wysyłam Ci trochę pieniędzy, mianowicie rs 100, 20 [skrót: 'rs' = 'rubli srebrem'] zaś na opłacenie pracowni. Bądź łaskawa te 20 rs posłać na Mokotowską 49" [...] – ibidem, s.284. (przy MokotowskiejPracownia Masłowskiego mieściła się wówczas pod adresem: Mokotowska 37 m. 18, natomiast jego adres zamieszkania – Nowogrodzka 21 m. 8 (są to adresy podane na zachowanym w archiwum rodzinnym bilecie wizytowym St. Masłowskiego), poprzednio (do 1904) – zamieszkiwał przy ul. Kruczej 46 m. 12, a później (od 1917) – pod adresem Chmielna 60 m. 7 – zob.: Masłowski M. [oprac.]: Stanisław Masłowski – Materiały…, s. 208 (przypis 146), s. 212, s. 325 (przypis 2).) i eksperymentował.
Lata 1907–1926 to okres rozkwitu i schyłku twórczości Masłowskiego. Plener w Nowosiółce na Wołyniu w roku 1908 dał 18 akwarel wystawionych w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych (TZSP). W latach 1909 i 1910 miał Masłowski tamże wystawę indywidualną, a następnie wystawiał tam corocznie do roku 1914 pejzaże z Włoch, Tunisu i polskie z Woli Rafałowskiej. W roku 1913 urządził Masłowski niewielką wystawę akwarel w „” w ParyżuPolski słownik biograficzny, op.cit. ss. 130-131.. thumb|Wiosna 1905 (patrol Kozaków w Alejach Ujazdowskich w Warszawie), ol./pł, obraz z 1906 (Muzeum Narodowe w Warszawie)