Wieża Piastowska w Cieszynie – wieża obronna dawnego zamku książąt cieszyńskich na Górze Zamkowej w Cieszynie, jedna z czterech niegdyś tam istniejących i jedyna zachowana do dziś.
Wieża udostępniona jest do zwiedzania (za opłatą). Rozpościera się z niej rozległy widok Cieszyna i Czeskiego Cieszyna po dwóch stronach Olzy. Przy dobrej widoczności można oglądać panoramę Beskidu Śląskiego i Beskidu Morawsko-Śląskiego. Osoby uhonorowane specjalną legitymacją wydaną przez Zamek Cieszyn, mogą raz do roku bezpłatnie nocować na Wieży Piastowskiej.
Historia Wieża Piastowska została wybudowana w pierwszej połowie XIV wieku, stanowiła część zamku górnego i jako jedna z czterech wież była istotnym elementem systemu obronnego cieszyńskiego zamku w czasach Piastów. W drugiej połowie XIV wieku wieża została podwyższona i ozdobiona narożnymi tarczami herbowymi z orłem piastowskim. Pod koniec XV wieku została podbwyższona o kolejną kondygnację z hurdycjami i blankowaniem wykonanymi z cegły, a całość została nakryta wysokim dachem namiotowym.
Wieża ma prawie 30 metrów wysokości, a na jej szczyt prowadzi 120 stopni. Wieża składa się z czterech zasadniczych części. Część podziemna, mająca ok. 6 metrów głębokości, stanowiła w przeszłości lochy. Część dolna ma 9 metrów szerokości i 10 metrów wysokości. W tej część wieży mieściły się pomieszczenia gospodarcze. Część środkowa, mająca 15 metrów wysokośi i 8,5 metra szerokości, pełniła funkcje mieszkalne. Najwyżej położona kondygnacja, o wysokości 4 metrów, miała funkcję obroną. W średniowieczu szczyt wieży był nakryty dachem, pod którym mieścił się dookólny ganek obronny. Naroża górnej części były wyposażone w wykusze w formie okrągłych wieżyczek.
Wnętrze wieży było doświetlone otworami okiennymi o różnych kształtach i wielkościach, o charakterze obronnym. Zamek – a więc i Wieża Piastowska – ulegał wielokrotnie pożarom. Pożary z lat 1484, 1520, 1552, 1570, 1603 miały wpływ na stan obiektu, choć największe zniszczenia dokonały się w trakcie wojny trzydziestoletniej. W 1647 roku wojska austriackie oblegały zamek piastowski, znajdujący się w rękach załogi szwedzkiej. W wyniku walk i ostrzału armatniego uszkodzono dach wieży oraz wieżyczki narożne i znaczną część górnej wieży. Od tego czasu zamek piastowski zaczął stopniowo popadać w ruinę.
Wieżę kilkakrotnie restaurowano, m. in. pomiędzy rokiem 1819 a 1840, kiedy to dach namiotowy został zastąpiony dachem pogrążonym, a na wieży zainstalowano zegar. W XX w. wieżę odrestaurowano w latach 1976-89, dobudowując jej m. in. taras widokowy na szczycie, remontując blankowanie i odnawiając tarcze z piastowskimi orłami.
Ostatni remont miał miejsce w 2015 roku w górnej części Wieży Piastowskiej – w tzw. krenelażu. Wyremontowano betonowe schody, uzupełniono ubytki w barierkach, wyremontowano podest oraz sufit ostatniej kondygnacji.
Na przestrzeni dziejów wieża została uznana za symbol Cieszyna, świadectwo jego piastowskiej przeszłości i polskiego trzymania straży nad Olzą.
Architektura Wieża Piastowska usytuowana jest na szczycie wzgórza, w jego północno-zachodniej części. Gotycka, murowana, zbudowana w I połowie XIV w. z kamienia łamanego i ciosów kamiennych w narożnikach oraz w obramieniach otworów okiennych, w górnych partiach z cegły w układzie polskim. Wzniesiona na planie kwadratu, podpiwniczona rozległymi piwnicami częściowo zasypanymi, z których miało prowadzić podziemne wyjście poza mury zamkowe. Pięciokondygnacyjna, wysokości 24 m. Mury w dolnych partiach grubości do 2 m, od wnętrza zwężają się ku górze uskokami. Okna prostokątne, zamknięte ostrołukowo lub półkoliście. W górnej części w XV w. nadbudowany ceglany ganek wsparty na solidnych kamiennych kroksztynach, z machikułami i blankami. Jak pokazuje rycina z 1735 r., wieża pierwotnie była przykryta dachem namiotowym z oddzielnymi iglicami nad narożnymi wykuszami blank. Pod narożnymi wykuszami cztery kamienne, gotyckie tarcze herbowe z końca XIV w. z orłami piastowskimi wydobytymi płytkim reliefem, według tradycji z warsztatu związanego z praskim mistrzem Piotrem Parlerem.
W pobliżu Wieży Piastowskiej, pod ziemią istnieje najdłuższy w Europie 65-metrowy tunel „lodowy”, który został wydrążony w skale Wzgórza Zamkowego. Wejście do tunelu było w Brackim Browarze Zamkowym (Wieża Piastowska jest też wyróżniającym się elementem etykiety piwa Brackie) i służył do przechowywania piwa. Niska temperatura utrzymywana była w nim przez cały rok dzięki zasobom lodu, gromadzonym tu zimą.
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne Wirtualne zwiedzanie Wieży Piastowskiej Archiwalne widoki wieży w bibliotece Polona
Kategoria:Zabytki nieruchome w Cieszynie Kategoria:Wieże obronne w Polsce Kategoria:Obiekty inżynierii wojskowej w Cieszynie