Deidesheim – miasto i uzdrowisko w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, w powiecie Bad Dürkheim, siedziba gminy związkowej Deidesheim od 1 stycznia 1973. Liczba mieszkańców wynosi 3797 (31 grudnia 2016).
Deidesheim prawdopodobnie zostało założone w IX lub X wieku jako osada sąsiedniej miejscowości Niederkirchen. Wraz z budową Zamku Deidesheim Deidesheim zastąpiło starsze Niederkirchen jako siedzibę urzędu Deidesheim, które ostatecznie straciło na ważności. W 1395 Deidesheim otrzymał prawa miejskie od czeskiego i niemieckiego króla Wacława IV Luksemburskiego i od tego czasu – z wyjątkiem lat 1819–1838 – jest miastem. Od 770 jest tutaj prowadzona uprawa winorośli. Na początku XIX wieku Deidesheim było pierwszym miejscem w Palatynacie, którego winiarnie zaczęły produkować wysokiej jakości wino. Dziś Deidesheim jest jedną z największych społeczności winiarskich w palatyńskim regionie winiarskim, a uprawa winorośli jest najważniejszym sektorem ekonomicznym obok turystyki.
Geografia mały|Widok z północnego zachodu
Położenie Deidesheim znajduje się w Palatynacie w regionie szlaku winnego. Miasto znajduje się około 1 km na wschód od gór Haardt. Deidesheim znajduje się w północno-zachodniej części regionu metropolitalnego Rhein-Neckar, w regionie uprawy winorośli w Palatynacie i przechodzi przez Niemiecki Szlak Wina. Sąsiednimi miastami i gminami są – zgodnie z ruchem wskazówek zegara – Forst an der Weinstraße, Friedelsheim, Rödersheim-Gronau, Niederkirchen bei Deidesheim, Meckenheim (Palatynat), Ruppertsberg, Neustadt an der Weinstraße, Lindenberg (Pfalz), Lambrecht (Pfalz), Frankeneck, Neidenfels i Wachenheim an der Weinstraße.
Podział przestrzenny Obszar o powierzchni 2654 ha, należący do miasta, rozciąga się na trzy morfologiczne i krajobrazowe jednostki ekologiczne: Las Palatynacki, strefa wyżynna regionu szlaku winnego i Niziny Górnoreńskie.
Obręb ewidencyjny jest pokryty przez 1784 ha lasu. Deidesheim, do którego należało sąsiednie Niederkirchen aż do 1819, pierwotnie posiadało obszar leśny o powierzchni około 12 000 morgów (około 3000 ha). Obszar ten był graniczy na wschodzie przez Haardtrand – od Forst-Deidesheim do Gimmeldingen-Neustadter Tal – na południu od Hambacher Gemeindewald, na zachód od Frankenweide i na północ od lasu Wachenheimer. Obejmował również obręb ewidencyjny gmin Lambrecht i Lindenberg. Znaczna część lasu została odstąpiona lub sprzedana innym gminom i kraju związkowemu Nadrenia-Palatynat. Istotna część została oddana po podziale lasu w 1873 macierzystej gminie NiederkirchenSchnabel: Deidesheim. Bilder aus der Stadt..., S. 9.. Deidesheim jest obecnie właścicielem 849,1 ha lasu, sąsiednia gmina Niederkirchen ma powierzchnię 538 ha.
Obszar rolny zajmuje drugą co do wielkości część obrębu ewidencyjnego o powierzchni 626 ha. Z jednej strony znajdują się winnice, które leżą głównie na zachód i na północ od miasta na wyżynach przed Haardtem, ale czasami docierają również na równinę. Na wschód od miasta znajdują się głównie łąkiSchnabel: Deidesheim. Bilder aus der Stadt..., S. 7..
mały|Las Palatynacki wznosi się na zachód od Deidesheim.
Klimat Na poziomie makroklimatycznym na Deidesheim ma wpływ ukształtowanie terenu: obszary deszczowe, które nadciągają od zachodu i południowego zachodu, muszą się podnieść z powodu Lasu Palatynackiego na zachodzie i wypadać. Następnie suche powietrze opada na wschód od Lasu Palatynackiego, gdzie może się ogrzać. Z tego względu opady deszczu na obrzeżach Puszczy Palatynackiej są dość niskie, a czas nasłonecznienia jest stosunkowo wysoki. Liczba dni słonecznych znacznie przekracza średnią federalną od 40 do 50 dniFrankenberg, Kappas: Der Naturraum um Deidesheim, S. 18..
Z punktu widzenia lokalnego klimatu, miasto jest częścią sprzyjającego klimatowi podnóża Szlaku Winiarskiego. Średnia wysokość 235 m n.p.z. na skraju lasu sprawia, że obszar wokół Deidesheim rozciąga się do ok. 130 m n.p.z. aż do dolnych, środkowych zboczy podnóża. Podnóża dolin Madental i Sensental, a także na północny zachód od Deidesheim w dolinie Einsteltal tworzą kanały odwadniające dla zimnych strumieni powietrza napływających z Haardt. Ponadto niewielkie wgłębienia, w których może zbierać się zimne powietrze, mają wpływ na klimat lokalnyFrankenberg, Kappas: Der Naturraum um Deidesheim, S. 23..
Warunki klimatyczne w Deidesheim są prawie śródziemnomorskie, o czym świadczy dojrzewanie fig, migdałów i gorzkiej pomarańczy na tym obszarze, w szczególności w przypadku upraw winorośli, które lubią ciepło. Jest to korzystne dla uprawy winorośli na dużą skalę: długi okres wegetacyjny umożliwia pełne dojrzewanie wina, a szkody spowodowane przymrozkami są rzadkością. Dojrzałe wina osiągają tutaj wysoką jakość.
Średnia roczna temperatura wynosi 9,9 °C; w lipcu średnia temperatura wynosi 18,8 °C, w styczniu 0,7 °C. Najwyższe temperatury i największe opady występują w miesiącach letnich, przy czym opady często opadają podczas burz i długich faz suchych latem nierzadkoFrankenberg, Kappas: Der Naturraum um Deidesheim, S. 20..
Geologia mały|Przejście z Haardt do ryftu Górnego Renu, na północ od Deidesheim Ważnym wydarzeniem w kształtowaniu krajobrazu otaczającego obszaru i całego Przedpalatynatu był upadek ryftu niziny górnoreńskiej naprzeciwko Haardt, który rozpoczął się około 65 milionów lat temu we wczesnym trzeciorzędzie i trwa do dziś. Z biegiem czasu obszar przed górami Haardt został przecięty przez strumienie pochodzące z Lasu Palatynackiego. W okresie zlodowacenia zbocza stopniowo ześlizgiwały się w dół i były pod wpływem wiatru szlifowane. Procesy te doprowadziły do przekształcenia pierwotnej płaskorzeźby powierzchni, w wyniku czego powstał stożek napływowy z tarasami akumulacyjnymi lub wykopowymi. W suchych i zimnych fazach epoki lodowcowej Würm na obszarze Deidesheim tworzyły się warstwy lessu pod wpływem wiatru; less gromadził się głównie w uskokach i w osadzie małych zagłębieńFrankenberg, Kappas: Der Naturraum um Deidesheim, S. 13..
Na zachód i północny zachód od Deidesheim w środkowej części lasu palatynackiego dominuje Grès à Voltzia z okresu triasowego, najstarsza jednostka stratygraficzna na obszarze Deidesheim, tzw. warstwa Rehberga. Na południowym zachodzie miasta znajdują się złoża plejstoceńskich osadów, które powstały około 1,5 miliona lat temu. Na północy otoczony jest pasmem złóż pliocenu, które powstały około 3 miliony lat temu. Na wschodzie znajdują się najnowsze jednostki stratygraficzne z osadami holocenu. Dzięki obcym materiałom, takim jak bazalt, cegły i obornik, ludzie zmienili naturalną strukturę gleby. Najważniejsze rodzaje gleb w Deidesheim to: Rigosole, Rędzina, Parabraunerde i wapienna Terra-FuscaFrankenberg, Kappas: Der Naturraum um Deidesheim, S. 14–17..
Historia Nazwa miasta Pierwsze wzmianki o nazwie miejscowości można znaleźć w dokumentach klasztoru Weißenburg (699), klasztoru w Fuldzie (770) i klasztoru Lorsch (770/71 do ok. 800). Nawiązywały do sąsiedniego Niederkirchen bei DeidesheimAndermann: Umrisse einer Geschichte Deidesheims …. S. 82–83., gminę macierzystą Deidesheim. Dzisiaj przyjmuje się, że nazwa pochodzi z czasów frankońskich i pochodzi od „Theodin”, który podobno założył Niederkirchen. Nazwa „Didinnischaime” z dokumentu z 699Schnabel: Deidesheim. Bilder aus der Stadt..., S. 4. oznacza zgodnie z tym wyjaśnieniem „Dom Theodina” (=Dîdîn). Wyjaśnienie to potwierdza fakt, że w okolicach Deidesheim istniały liczne fundamenty wsi frankońskiej, które mają końcową „-heim”.
Pierwsze widoczne rozróżnienie między „Niederdeidesheim”, dzisiejszym Niederkirchen, a „Oberdeidesheim”, dzisiejszym Deidesheim, istniało dopiero w XIII i XIV wieku. Po wybudowaniu kościoła w Deidesheim na początku XIV wieku, kościół macierzystej parafii został nazwany „kościołem dolnym”, aby odróżnić go od nowego kościoła Deidesheim, podczas gdy kościół w Deidesheim został nazwany „kościołem górnym”. W ten sposób powstało imię „Niederkirchen” dla parafii macierzystej, a imię „Deidesheim” przeszło z Niederkirchen do parafii córki, dzisiejszej Deidesheim, pod koniec średniowiecza.
Średniowiecze i wczesne czasy nowożytne Powstanie Deidesheim został prawdopodobnie zbudowany w IX lub X wieku jako osada pomocnicza obok Niederkirchen na jego obrębie ewidencyjnymKarn, Mertzenich: Kulturdenkmäler in Rheinland-Pfalz …. S. 138.. Poszczególne osady usamodzielniły się wraz z budową zamku książęcego w Deidesheim, o którym po raz pierwszy wspomniano w 1292 roku. Ze względu na korzystne położenie przy drodze i budowę zamku, Deidesheim szybko wyprzedził starszy Niederkirchen pod względem ważności; takie przesunięcie nacisku w wyniku budowy zamku lub fortyfikacji nie jest niczym niezwykłym i można je znaleźć na przykład w pobliżu Bad Kreuznach i Ingelheim am RheinStaab: Spuren der Römer, …. S. 52–53..
Przynależność do Hochstift Speyer We wczesnym średniowieczu właścicielem Deidesheim był przede wszystkim zamożny Erimbert, który przekazał darowiznę w postaci pierwszej wzmianki dokumentalnej o Deidesheim i jego rodzinie. W latach 1057 i 1086 Henryk IV ofiarował części Deidesheim na ołtarze św. Emmerama i św. Marcina katedry w Spirze oraz na rzecz klasztoru św. GuidoStaab: Spuren der Römer, …. S. 69–70.. Poprzez darowizny Jana I około 1100 roku, Deidesheim w końcu wszedł w posiadanie księstwa biskupów ze Spiry. Akt darowizny nie został zachowany, ale szczegóły można znaleźć w pracy Philippa Simonisa „Historische Beschreibung aller Bischoffen zu Speyr”, jednak dokładność tych informacji jest kontrowersyjna.
Stawanie się miastem mały|Korona przy fontannie Historyczno-Cywilnej nawiązuje do króla Wacława. Jak wynika z relacji Hochstift Speyer, Deidesheim szybko stał się ważnym gospodarczo miejscem, do którego przyczyniło się osiedlanie się potężnych finansowo Żydów, którzy do czasu pogromów w okolicach 1349 w czasie dżumy mieli w nim swoją własną wspólnotę. Świadectwem siły finansowej miasta jest fakt, że w latach 1430–1439 i 1465-1472 było ono obciążone hipoteką przez biskupa Speyer, ponieważ musiał zebrać duże sumy pieniędzy. Od około 1300 miasto było również siedzibą Urzędu Deidesheim, północno-zachodniej części Hochstift Speyer. Zgodnie z tym rozwojem Deidesheimczycy chcieli zaoferować kwitnącemu gospodarczo miastu większą ochronę przed atakami, z czym ostatecznie spotkał się biskup Spiry Gerhard von Ehrenberg, przyznając mu prawa do fortyfikacji w 1360 r.; w tym czasie dążono już do budowy fortyfikacji miejskiej Deidesheim, aby uczynić z niego miasto w celu stworzenia centralnej lokalizacji w północnej części Hochstift SpeyerAndermann: Umrisse einer Geschichte Deidesheims …. S. 103.. mały|Pozostałości muru miejskiego w Spitalgasse Deidesheim otrzymało jednak prawa miejskie dopiero po 35 latach. Stało się tak z inicjatywy biskupa Spiry Nikolausa z Wiesbaden, który w Walentynki (14 lutego) w 1395 r. formalnie otrzymał prawa miejskie wraz z potwierdzeniem posiadania i praw w Deidesheim, o które zwrócił się do czeskiego i niemieckiego króla Wacława. Chociaż to biskup Spiry był głównym beneficjentem rozwoju miastaAndermann: Umrisse einer Geschichte Deidesheims …. S. 89., miał on również pozytywny wpływ na mieszkańców miasta: w przeciwieństwie do okolicznych wsi, zrzeczono się poddaństwu, które wchodziło w życie dopiero po wyprowadzce. Ponadto zakres pańszczyzny, które należało wykonać, był ograniczony. Przywilej ten obowiązywał do XVIII wieku, kiedy to mieszkańcy Hochstift Speyer byli prawnie równiAndermann: Umrisse einer Geschichte Deidesheims …. S. 91..
Czasy wojny i następstwa mały|Brama południowa fortyfikacji miasta z bramą frontową i budą, wzniesiona ponownie w formie barokowej w 1731 roku. Rysunek Ferdynanda Kobella (1783)