Zbigniew Stanisław Gertych (ur. 26 października 1922 w Poznaniu, zm. 4 lipca 2008 w Warszawie) – polski polityk, ekonomista, agrotechnik, profesor, specjalista w dziedzinie ogrodnictwa i warzywnictwa, wolnomularz, poseł na Sejm PRL II, III, VIII i IX kadencji, w latach 1982–1985 wicemarszałek Sejmu VIII kadencji, od 1994 członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, Wiceprezes Rady Ministrów w rządzie Zbigniewa Messnera (1985–1987).
Życiorys Syn Tadeusza i Marii. W czasie II wojny światowej walczył w Armii Krajowej, był więziony w obozach i więzieniach niemieckich. W 1946 ukończył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, a trzy lata później uzyskał stopień doktora. Od 1963 był doktorem habilitowanym, od 1969 profesorem nadzwyczajnym, a od 1979 profesorem zwyczajnym nauk rolniczych. W 1977 uzyskał członkostwo w Polskiej Akademii Nauk (jako członek korespondent, a w 1991 członek rzeczywisty). Był członkiem prezydium PAN (1978–1980, 1984–1986).
Od 1946 do 1953 pracował w Zakładzie Dendrologii PAN w Kórniku. W latach 1953–1964 sprawował funkcję dyrektora Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego w Brzeznej podległego Instytutowi Sadownictwa w Skierniewicach. Od 1964 do 1973 był wicedyrektorem Instytutu Warzywnictwa, następnie jego dyrektorem (1974–1985). Kierował Zakładem Ekonomiki Rolnictwa i Leśnictwa PAN. W latach 1964–1973 był zastępcą sekretarza, a później sekretarzem Wydziału V Nauk Rolniczych i Leśnych PAN. Od 1981 I zastępca sekretarza naukowego PAN. W 1990 zatrudniony jako profesor w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie. Członek wielu krajowych i zagranicznych towarzystw naukowych, był między innymi członkiem Rady Najwyższej i Komitetu Wykonawczego Międzynarodowego Towarzystwa Nauk Ogrodniczych.
Od 1955 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W latach 1975–1981 był członkiem Centralnej Komisji Rewizyjnej PZPR. Pełnił funkcję radnego Wojewódzkiej Rady Narodowej. Pełnił mandat posła na Sejm PRL II, III, VIII i IX kadencji (1957–1965, 1980–1989). W latach 1980–1982 był przewodniczącym Sejmowej Komisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów. W 1982 wybrany na wicemarszałka Sejmu VIII kadencji (do 1985). W 1957 jako jedyny w historii PRL zdobył mandat w drugiej turze głosowania, pokonując Tadeusza Hodakowskiego. Stało się tak dlatego, że w pierwszej turze mandatu nie zdobył kandydat z miejsca „mandatowego” na liście Frontu Jedności Narodu w okręgu Nowy Sącz, Jan Antoniszczak.
Od sierpnia 1981 wchodził w skład Komisji Rolnej Komitetu Centralnego PZPR. W 1982 członek prezydium Tymczasowej Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego, a następnie członek Komitetu Wykonawczego Rady Krajowej PRON. Przewodniczący Krajowego Komitetu Narodowego Czynu Pomocy Szkole. W latach 1986–1988 zastępca przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Starego Miasta Zamościa.
W latach 1985–1987 był wicepremierem w rządzie Zbigniewa Messnera. W latach 1987–1990 pełnił funkcję ambasadora PRL/RP w Wielkiej Brytanii.
Był działaczem uniwersalistycznym, członkiem Tymczasowego Parlamentu Świata, przez dwie kadencje piastował funkcję Wielkiego Mistrza Wielkiego Wschodu Polski powstałego w 1997 (pierwszym powojennym Wielkim Mistrzem WWP był przez trzy kolejne kadencje Andrzej Nowicki). W trakcie pobytu na placówce dyplomatycznej w Londynie brał udział w pracach tamtejszego Rotary Club. Otrzymał Złote pióro Wolnomularza Polskiego 2006.
Pochowany na cmentarzu Rakowickim.
Odznaczenia Odznaczony Mérite Philantropique, Wielkim Krzyżem z Gwiazdą Orderu Demokracji (Kolumbia), Krzyżem Walecznych, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Orderem Sztandaru Pracy I klasy, Medalem im. Mikołaja Kopernika, Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami oraz Srebrnym Krzyżem Zasługi (1954). W 1989 został doktorem honoris causa Akademii Rolniczej w Szczecinie, był także doktorem honoris causa Akademii Nauk Rolniczych w Berlinie.
Przypisy 50 lat Akademii Rolniczej w Szczecinie, red. Lech Pałasz. Akademia Rolnicza w Szczecinie 2004, s. 165. .
„Dziennik Polski”, r. XXXVIII, nr 223 (11 807), Kraków, 20 grudnia 1982, s. 2. .
Skład Komisji Komitetu Centralnego PZPR, „Trybuna Ludu”, nr 189, 14 sierpnia 1981, s. 3.
Bibliografia Kto jest kim w Polsce 1989. Informator encyklopedyczny, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 320 Andrzej Kępiński, Zbigniew Kilar, Kto jest kim w Polsce – inaczej, część II, Wydawnictwo „Czytelnik”, Warszawa 1986, s. 135 Ludwik Hass, Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 1999, s. 135 Informacje w BIP IPN
Linki zewnętrzne
Nota biograficzna na portalu wolnomularstwo.pl
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ambasadorowie Polski w Irlandii Kategoria:Ambasadorowie Polski w Wielkiej Brytanii Kategoria:Ambasadorowie PRL Kategoria:Członkowie Centralnej Komisji Rewizyjnej PZPR Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Tymczasowej Rady Krajowej PRON Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Rolniczej w Szczecinie Kategoria:Laureaci Złotego Pióra Wolnomularza Polskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Ministrowie PRL Kategoria:Odznaczeni Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Oeuvre humanitaire et Mérite philantropique Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Ofiary represji Niemiec nazistowskich w Polsce 1939–1945 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy ekonomiści Kategoria:Polscy wolnomularze (III Rzeczpospolita) Kategoria:Posłowie z okręgu Skierniewice (PRL) Kategoria:Radni Wojewódzkich Rad Narodowych Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Polski Rzeczypospolitej Ludowej VIII kadencji Kategoria:Wicepremierzy PRL Kategoria:Wielcy mistrzowie Wielkiego Wschodu Polski Kategoria:Zmarli w 2008 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej