thumb|Przykładowy wykres CTPc stali z trzema krzywymi chłodzenia (opis w tekście) thumb|Wykres CTPi stali 34CrMo4(według PN: 35HM, stal do utwardzania powierzchniowego i ulepszania cieplnego)
Wykres CTP (CTP: czas-temperatura-przemiana) – graficzna prezentacja danych, dotycząca obróbki cieplnej materiałów inżynierskich (np. stali konstrukcyjnej lub narzędziowej).
Wykresów tych używa się do określania parametrów jakie trzeba zadać w kolejnych etapach obróbki cieplnej (np. szybkość chłodzenia, temperatura i czas wygrzewania), aby uzyskać pożądaną strukturę (właściwości) obrabianego materiału (np. strukturę metalu). W tym celu nanosi się na wykres siatkę linii np. chłodzenia ciągłego. Na tej podstawie można ustalić jakie fazy (mieszaniny) i w jakich ilościach będą występowały po skończeniu zabiegu. Ilość danego składnika zależy wprost proporcjonalnie od długości odcinka przecinającego dany obszar.
Na rysunku przedstawiono przykładowy wykres CTPc z trzema wybranymi krzywymi chłodzenia A, B i C. Przy chłodzeniu według danej krzywej otrzymujemy w strukturze: A - martenzyt, austenit szczątkowy i mała ilość bainitu, B - dużo bainitu, martenzyt, austenit szczątkowy i ferryt, C - ferryt i perlit
Odciętą na wykresach CTP jest czas wyrażony w sekundach (skala logarytmiczna), a rzędną temperatura w stopniach Celsjusza oraz czasami twardość w skali HV. Wykresy są sporządzane na podstawie wyników badań zależności stopnia zachodzących w materiale przemian fazowych od czasu, temperatury od czasu lub twardości od czasu.
Wyróżnia się wiele rodzajów tego typu wykresów, m.in.: CTPc – prezentujący zmianę struktury przy ciągłym chłodzeniu materiału, CTPi – prezentujący zmianę struktury przy chłodzeniu materiału z wytrzymaniem izotermicznym, CTPc-S – prezentujący zmianę struktury przy chłodzeniu materiału w warunkach spawania
Charakterystycznym przykładem zastosowań wykresów CTP jest planowanie procesu hartowania stali.
Zobacz też wykres Fe-C
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Obróbka cieplna metali