thumb|Skład tramwajów w 1908 thumb|Wagon tramwajowy typu MB w 1909 thumb|Lokomotywa parowa z wagonami towarowymi thumb|Tramwaje na Newskim prospekcie thumb|Zajezdnia tramwajowa nr 2 thumb|Widok na budowaną zajezdnię tramwajową nr 11 thumb|Tramwaj LM-2008 na linii 47 thumb|Mapa linii szybkiego tramwaju thumb|Schemat linii tramwajowych w Petersburgu w 2017 thumb|Linia tramwajowa po remoncie w ulicy Nalicznaja (Наличная улица) thumb|Skład tramwajów LM68M o nr 5411+5412 na linii 55 thumb|Tramwaje na końcówce Malaja Ochta (Малая Охта) thumb|Tramwaje na końcówce Strielna (Стрельна) thumb|Tramwaj techniczny 71-88G o numerze 5704 Tramwaje w Petersburgu – sieć tramwajowa w Petersburgu, uruchomiona 29 września 1907 r. Pod koniec lat 80. XX wieku osiągnęła szczyt swojego rozwoju i stała się największą siecią tramwajową na świecie, co zostało udokumentowane w Księdze rekordów Guinnessa. Począwszy od lat 90. XX wieku spadała liczba przewożonych pasażerów, a tory tramwajowe usunięto z wielu głównych ulic miasta, jednak jeszcze w 2002 r. długość torowisk przewyższała 600 km. Po 2002 r. miano największej sieci tramwajowej świata otrzymały tramwaje w Melbourne.
Według stanu z października 2019 r. funkcjonują 42 , eksploatowanych jest 795 wagonów, które stacjonują w siedmiu . Z torowiskami o długości 228 km sieć tramwajowa w Petersburgu zajmuje 4 miejsce na świecie pod względem długości torowisk.
Większość linii tramwajowych w mieście obsługuje przewoźnik , część sieci w rejonie Krasnogwardiejskim – prywatny przewoźnik Transportnaja koncessionnaja kompanija.
Historia 1860–1941 Pierwszą linię tramwaju konnego uruchomiono 27 sierpnia 1863. Linię wybudowała firma 1re Compagnie des tramways á Petersbourg. Linia połączyła plac Admiralicji, przez Newski Prospekt do dworca Mikołajewskiego (ob. Moskiewskiego). Linię tę nazwano Newską. Szerokość toru wynosi 1524 mm. Przed wybudowaniem linii dla ruchu pasażerskiego, w 1854, uruchomiono konne tramwaje towarowe na linii o długości 4,3 km, drugą linię, długości 3 km, uruchomiono w 1860. W 1864 wybudowano linię Sadową o długości 3,5 km, połączyła ona Gostinyj dwor z Rynkiem Nikolskim oraz linię od placu Admiralicji do mostu Isaakijewskiego również o długości 3,5 km. Od 1874 rozpoczęto intensywną rozbudowę linii tramwaju konnych, i w 1877 było 90 km linii tramwajowych, a w 1899 131 km, 2407 koni, 433 wagony i sześć zajezdni. W 1878 powstała nowa spółka która eksploatowała linię od dworca Mikołajewskiego do wsi Mursinka (obecnie część Petersburga). W 1881 uruchomiono tramwaje parowe na linii Lesnej (dotychczas obsługiwanej przez tramwaje konne), o trasie Wojskowa Akademia Medyczna – Kruglij Prud.
W 1914 zelektryfikowano linię od 1 Mursinskiego Prospektu do Instytutu Technologicznego, na pozostałej części trasy powróciły tramwaje konne, które w 1916 zarekwirowało wojsko. Do 1918 zelektryfikowano pozostałą część linii Lesnej. Do 1902 miasto przejęło wszystkie spółki tramwajowe. W 1907 ruszyły pierwsze tramwaje elektryczne. Mimo elektryfikacji linii zbudowano kilka linii tramwaju konnego na przedmieściach. W 1909 było 13 linii tramwaju elektrycznego. W 1917 ruch tramwajów konnych został wstrzymany, z powodu braku paszy dla koni. 26 sierpnia 1922 uruchomiono tramwaje elektryczne na linii Newskiej. W 1917 w Petersburgu były 23 linie, długość tras wynosiła 200 km. W czasie I wojny światowej z powodu braków paliwa dla transportu samochodowego tramwaje przewoziły także towary. W czasie rewolucji październikowej brakowało części zamiennych do tramwajów. Po I wojnie światowej rozpoczęto opracowywać nowe plany rozwoju komunikacji tramwajowej. Do 1941 w wyniku intensywnej rozbudowy sieć tramwajowa osiągnęła długość 700 km, po której kursowały 42 linie tramwajowe, a na stanie przedsiębiorstwa było 1835 tramwajów i zatrudnionych 22.000 pracowników.
1941–1945 W czasie oblężenia Petersburga 8 grudnia 1941 wstrzymano ruch tramwajów z powodu braku zasilania. W wyniku ostrzeliwania miasta przez wojska niemieckie zostało zniszczonych 450 km linii napowietrznej, 1065 wagonów tramwajowych oraz 25 budynków należących do przedsiębiorstwa. Pod koniec lutego 1942 zostało przywrócone zasilanie, a od 10 marca rozpoczęto ruch tramwajów towarowych w celu uprzątnięcia miasta. 15 kwietnia 1942 ponownie uruchomiono tramwaje na liniach 3, 7, 9, 10, 11 i 12. W kolejnych miesiącach uruchamiano kolejne linie. Na niektórych liniach wprowadzono jako rozwiązanie tymczasowe lokomotywy parowe. W 1945 odbudowanych zostało 63 km tras i 500 wagonów, oraz została zbudowana nowa trasa do Mjasokombinatu. Łącznie w czasie II wojny światowej zostało zniszczonych 500 km trakcji i trzy zajezdnie: Kotljakow (nr 9), Kirow (nr 8) i Leonow (nr 2).
Po 1945 W kolejnych latach sieć tramwajową rozbudowywano i w 1986 łączna długość 65 linii wyniosła 1022 km. W 1997 na torach o długości 600 km kursowało 1732 tramwajów które obsługiwały 67 linii. Od tego samego roku rozpoczęto stopniową likwidację linii tramwajowych, głównie w najstarszych częściach miasta, i tak w kwietniu zlikwidowano trasę tramwajową na nabrzeżu Admiralicji. W ciągu kolejnych lat likwidowano kolejne trasy tramwajowe w starej części Petersburga, by po 2007 zaprzestać likwidacji. Od 1998 prowadzone są remonty niektórych tras. W 2003 zamknięto dwie zajezdnie. Od 1997 do 2007 długość tras spadła o 100 km, a liczbę wagonów z 1800 do 700. Według zapewnień przewoźnika Gorelektrotrans likwidacji kolejnych tras nie będzie, ponadto w 2011 ma rozpocząć się budowa zajezdni tramwajowej nr 12, która zastąpi istniejącą zajezdnię nr 1«Горэлектротранс»: новых демонтажей трамвайных путей в Петербурге не будет..
W 2008 przyjęto projekt rozbudowy tramwajów na lata 2012–2015. Według tego projektu sieć tramwajowa ma być zintegrowana z koleją i metrem oraz rozbudowana w aglomeracjiSt. Petersburg: Miasto rozbuduje sieć tramwajową oraz zintegruje z koleją i metrem..
Zajezdnie tramwajowe Obecnie w Petersburgu działa 6 zajezdni tramwajowych w tym jedna zajezdnia tramwajowo-trolejbusowa. Lista zajezdni tramwajowych w Petersburgu: zajezdnia tramwajowa nr 1 – otwarta w 1907 zajezdnia tramwajowa nr 2 – otwarta w 1907, zamknięta w 2007 zajezdnia tramwajowa nr 3 – otwarta w 1909 zajezdnia tramwajowa nr 4 – otwarta w 1914, zamknięta w 2003 zajezdnia tramwajowa nr 5 – otwarta w 1917 zajezdnia tramwajowa nr 6 – otwarta w 1925, zamknięta w 2005 zajezdnia tramwajowa nr 7 – otwarta w 1931 zajezdnia tramwajowa nr 8 – otwarta w 1936, od 2003 warsztaty tramwajowe zajezdnia tramwajowa nr 9 – otwarta w 1916 zajezdnia tramwajowa nr 10 – otwarta w 1981 (zajezdnia tramwajowo-trolejbusowa) Od lat 90. XX wieku budowana jest zajezdnia tramwajowa nr 11, której do dzisiaj nie ukończono. Zagrożone likwidacją są zajezdnie nr 1 i 3. Od 1967 w zajezdni tramwajowej nr 2 działa muzeum tramwajów. W kolekcji muzeum znajdują się 23 typy tramwajów w liczbie 48 wagonów. Po likwidacji zajezdni nr 2 pozostało na jej terenie tylko muzeum tramwajów w hali nr 1.
Linie Wykaz linii tramwajowych wg stanu z 21.05.2018 r. Linia Trasa A r. Okkierwil ↔ ul. Kołłontaj 3 pl. Riepina ↔ pl. Lenina 6 ul. Korablestroitielej ↔ pl. Lenina 7 pr. Solidarnosti ↔ ul. Kommuny 9 pr. Miecznikowa ↔ stacja metra „Udielnaja” 10 stacja metra „Ładożskaja” ↔ Małaja Ochta 16 Karbiuratornyj zawod ↔ pl. Staczek 18 ul. Szawrowa ↔ stacja metra „Staraja Dieriewnia” 19 Łachtinskij Razliw ↔ płatforma 11-j km 20 pr. Kultury ↔ pl. Lenina 21 Primorskij pr. ↔ Pridorożnaja alleja 23 pr. Solidarnosti ↔ Botkinskaja ul. 24 stacja metra „Rybackoje” ↔ Pieriekupnoj pier. 25 stacja metra „Kupczino” ↔ ul. Marata 27 stacja metra „Rybackoje” ↔ r. Okkierwil 29 miasokombinat ↔ tramwajnyj park № 1 30 ż. d. stancyja Rżewka ↔ Botkinskaja ul. 36 pos. Strielna ↔ Oboronnaja ul. 38 pr. Miecznikowa ↔ stancyja mietro „Wyborgskaja” 39 Narodnaja ul. ↔ stacja metra Nowoczerkasskaja 40 Tichorieckij pr. ↔ Dietskaja ul. 41 Leningradskij elektromiechaniczeskij zawod ↔ pl. Turgieniewa 43 stancyja mietro „Kupczino” ↔ stacja metra „Moskowskije worota” 45 pr. Jurija Gagarina ↔ stacja metra „Kupczino” 47 uł. Szawrowa ↔ Udielnyj park 48 Łachtinskij razliw ↔ ż.d. stancyja Kuszelewka 49 M. Bałkanskaja ul. ↔ ul. Marata 51 Suzdalskij pr. ↔ pr. Miecznikowa 52 zawod „Siewiernaja wierf” ↔ ż.d. stancyja Sosnowaja Polana 55 Pridorożnaja alleja ↔ ul. Szawrowa 56 zawod „Siewiernaja wierf” ↔ ul. Marszała Kazakowa 57 Tichorieckij pr. ↔ pr. Łunaczarskogo 58 pr. Kultury ↔ uł. Żeni Jegorowoj 60 zawod „Siewiernaja Wierf” ↔ ul. Pogranicznika Garkawogo 61 Suzdalskij pr. ↔ ż.d. stancyja Kuszelewka 62 M. Bałkanskaja ul. ↔ stacja metra „Kupczino” 65 r. Okkierwil ↔ Niewskij zawod 100 Pridorożnaja alleja ↔ ż.d. stancyja Ruczji
Tabor Historia Pierwsze tramwaje były malowane na biało-granatowo. W 1909 na 13 liniach tramwaju elektrycznego jeździło 190 wagonów. W 1917 posiadano 496 wagonów silnikowych i 337 wagonów doczepnych. W czasie oblężenia miasta wagony typu LM-33 przebudowano na karetki, które transportowały rannych pomiędzy dworcami a szpitalami. W wyniku braku zasilania i wstrzymania ruchu tramwajów na ulicach miasta pozostało ok. 50 wagonów. W lutym 1943 sprawnych było 336 składów tramwajowych, a we wrześniu już 502. W 1947 otrzymano pierwsze nowe tramwaje typu LM-47 (wagony silnikowe) i LP-47 (wagony doczepne), a w 1949 tramwaje LM-/LP-49. W kolejnych latach otrzymano tramwaje LM-58. W 1986 posiadano 2160 wagonów z czego na linie wyjeżdżały 1673 tramwaje.
thumb|Muzeum tramwajów w Petersburgu thumb|Tramwaj techniczny GM-63 nr 1879
Współczesny tabor Na początku grudnia 2008 dostarczono dwa pierwsze tramwaje serii LM-2008, obecnie w eksploatacji są 33 tramwaje tego typu. Wagony LM-2008 wyprodukowały zakłady PTMZ mieszczące się w Petersburgu. Tramwaje są czteroosiowe oraz częściowo niskopodłogoweInfotram:St. Petersburg: Dwa pierwsze tramwaje 71-153 w ruchu planowym.. Wcześniej bo pod koniec 2006 PTMZ dostarczył pierwszy tramwaj LVS-2005Infotram:St. Petersburg: PTMF dostarczyło dwa tramwaje 71-152.. Tramwaje te są dwuczłonowe, w 60% niskopodłogowe, obecnie w eksploatacji jest 25 tramwajów tego typu.
W marcu 2018 r. przedsiębiorstwo Gorelektrotrans eksploatowało następujące typy tramwajówelectrotrans.spb.ru – tabor tramwajowy.transphoto.ru – statystyka taboru.:
Typ Zdjęcie Eksploatacja od Liczba wagonów LWS-86 100px 1987 357 71-88G 100px 1990 5 LWS-97 100px 1997 37 LM-99 100px 1999 187 LWS-2005 100px 2007 25 LM-2008 100px 2008 33 KTM-31 100px 2012 43 BKM-843 100px 2013 3 LM-68M2 100px 2013 23 Alstom Citadis 301 CIS 100px 2014 4 71-407 100px 2014 1 KTM-23 100px 2015–2016 21 LM-68M3 100px 2016 14 71-931 100px 2017 13 71-923 2017 3
Muzeum tramwajów posiada 48 tramwajów: Typ Zdjęcie Liczba wagonów tramwaj konny 100px 1 MS/MP-3 100px 18/1 LM-33/LP-33 100px 2/1 LM-57 100px 3 LM-47/LP-47 100px 3/1 GMu 2 KTM-5 100px 2 Brush 100px 2 GP-10 2 LM-68 100px 1 LM-49/LP-49 100px 1/1 LM-68M 1 LWS-86 100px 1 LWS-89 100px 1 LWS-93 100px 1 RS-78 1 Tabor techniczny Gorelektrotrans składa się ze 153 tramwajów.
Przypisy
Bibliografia historia tramwajów w Petersburgu zajezdnie tramwajowe w Petersburgu baza danych i fotogaleria na stronie transphoto.ru
Petersburg Kategoria:Transport w Petersburgu