mały|Grób na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach mały|Grób Jerzego Dudy-Gracza w Katowicach (2022) Jerzy Dzierżysław Duda-Gracz (Duda vel Gracz) (ur. 20 marca 1941 w Częstochowie, zm. 5 listopada 2004 w Łagowie) – polski malarz, rysownik, scenograf, profesor, ojciec reżyserki teatralnej Agaty Dudy-Gracz.

Życiorys Ukończył Państwowe Liceum Technik Plastycznych w Częstochowie, a następnie Akademię Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Wydział Grafiki w filii w Katowicach (obecnie Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach), gdzie otrzymał dyplom w 1968 roku. Później pracował w ZWUS. Nauczał na Wydziale Grafiki w latach 1976–1982, był docentem, nauczycielem akademickim malarstwa i grafiki. W latach 1992–2001 nauczał w Europejskiej Akademii Sztuk w Warszawie, a później, aż do śmierci, był pracownikiem Wydziału Radia i Telewizji im. K. Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

W 2001 r. uzyskał tytuł profesora sztuk plastycznych.

Twórczość Był określany jako wnikliwy satyryk, o ostrym programie publicystyczno-moralizatorskim. Jego malarstwo zawsze budziło silne emocje. Przedstawiając ludzi o karykaturalnie zdeformowanych ciałach oraz używając czytelnych symboli, obnażał ludzkie wady – głupotę, nietolerancję, zakłamanie, chamstwo, lenistwo, ślepą fascynację pieniądzem i kulturą amerykańską.

Każdy jego obraz oznaczony jest numerem i datą. Artysta tłumaczył, że ta dokumentacja miała być początkowo czynnikiem dyscyplinującym młodego malarza. Po latach okazało się to bardzo przydatne w tropieniu falsyfikatów.

Krzysztof Teodor Toeplitz pisał o malarstwie Dudy-Gracza, że to świat głęboko tragiczny. Świat, w którym człowiek nie potrafi znaleźć wewnętrznej harmonii i godnego miejsca. Często także wpisywano artystę w nurt groteski, porównując jego twórczość z malarstwem Petera Bruegla i Witolda Wojtkiewicza.

Sam artysta tak mówił o swojej sztuce: „maluję świat, który odchodzi, umiera, gdzie więcej jest snu, zdarzeń z dzieciństwa, świat w pejzażu przedindustrialnym. Na moich obrazach nie ma drutów telefonicznych, kabli, anten satelitarnych, samochodów, samolotów – tego wszystkiego, co zaprowadzi człowieka z powrotem na drzewo, jeżeli nadal będzie się tak intensywnie rozwijał pod tym względem” ; „Maluję to, co mi w duszy gra; im bardziej człowiek pierniczeje, tym lepiej wie, że odchodzi, a z nim cały ten świat. Z upływem czasu rodzi się czułość i tęsknota za tym, co bezpowrotne”.

Z okazji jubileuszu 25-lecia pracy artystycznej, powiedział, że „żegna się z publicystyką, bo przeszły mu już naiwne pasje poprawiania świata”.

Śmierć Twórca zmarł na trzeci zawał serca 5 listopada 2004, podczas wieczornej drzemki w trakcie pleneru malarskiego w Łagowie.

Dzieła Do najbardziej znanych prac zalicza się m.in.: Pamięci ojca (1970) List na zachód (1973) Jeźdźcy Apokalipsy, czyli Fucha (1977) Kalendarz polski (1981) Wigilia (1981) Stworzył wiele autoportretów oraz portretów – m.in. Jerzego Waldorffa i Kazimierza Rudzkiego.

Cykle malarskie Motywy i Portrety Polskie (1968–1979) Motywy, Tańce, Dialogi Polskie (1980–1983) Obrazy Jurajskie (1984–1986) Obrazy Arystokratyczno-Historyczne (1985–1991) Pejzaże Polskie i Obrazy Prowincjonalno-Gminne (od 1986) (2000–2001)

Cykl obrazów „Chopinowi” Od 1999 malarz pracował nad cyklem obrazów będących malarską interpretacją wszystkich dzieł Fryderyka Chopina. Prace te ukończył jesienią 2003. Każdy z utworów posiada swój własny obraz, a w przypadku większych form muzycznych – każda z jego części. Wszystkie te obrazy, wedle słów samego artysty, zostały namalowane po uprzednich głębokich studiach nad życiem i twórczością Chopina ze szczególnym uwzględnieniem wypowiedzi kompozytora na temat swoich dzieł. Całość tworzy przedsięwzięcie artystyczne pt. składające się z 313 dzieł obrazujących 295 utworów. Cykl składa się z serii prac akwarelowo-temperowych („Etiudy”, „Preludia”, „Pieśni”), olejnych (wszystkie pozostałe formy muzyczne), oraz całunów symbolizujących utwory zaginione.

Obrazy te, w postaci ekspozycji multimedialnej, były prezentowane na Światowej Wystawie EXPO 2005 w Japonii https://web.archive.org/web/20051208045423/http://www.conspero.pl/, a po raz pierwszy zostały udostępnione bezpośrednio widzom na jesieni 2005 w salach Teatru Wielkiego – Opery Narodowej w Warszawie, z okazji odbywającego się w tym samym czasie XV Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego.

Największe realizacje Przemienienie – plafon utworzony dla kościoła pw. Przemienienia Pańskiego we wsi Kamion-Toporów (Parafia św. Franciszka z Asyżu w Toporowie) – 1995 Golgota Jasnogórska, klasztor o.o. Paulinów, Częstochowa – 2000/2001

Realizacje scenograficzne 1981: Filomena Marturano reż. M. Pawlicki, Teatr Śląski w Katowicach, Katowice 1984: Gra o Każdym reż. A. Dziuk, Teatr Stary, Kraków 1988: Carmen reż. M. Fołtyn, Państwowa Opera Śląska w Bytomiu, Bytom 1993: Pokusa reż. A. Dziuk, Teatr S.I. Witkiewicza, Zakopane 1999: Don Giovanni reż. W. Ochman, Państwowa Opera Śląska w Bytomiu, Bytom 2000: Grześkowiak reż. Laco Adamik, Centrum Sztuki Impart, Wrocław 2003: Kaligula reż. Agata Duda Gracz, Teatr J. Słowackiego, Kraków

Ważniejsze wystawy W Polsce „Kultura Ludowa. Kultura Narodowa”, Galeria Zachęta, Warszawa 1978 „Polaków Portret Własny”, Muzeum Narodowe, Kraków 1979 „Malarstwo Polskie XX wieku”, Muzeum Narodowe, Kraków 1984 „Życie Ludzi – Los Ziemi”, Galeria Zachęta, Warszawa 1986 „Miasto i Ludzie w sztuce współczesnej”, Muzeum Historii M. Kraków 1999 „Osobni” Muzeum Śląskie, Katowice 2000 „Chopinowi” Jerzy Duda-Gracz, Teatr Wielki Warszawa 2005

Za granicą „Novy Ruch Polonaise”, Galeria Espace Cardin, Paryż 1974 41 Międzynarodowe Biennale Sztuki, Wenecja 1984 20 i 21 Międzynarodowe Targi Sztuki, Kolonia 1986, 1987 Wystawa Światowa „EXPO'92" Sewilla 1992 „Sztuka z Polski”, Krefeld 1998

Zbiory Prace w zbiorach krajowych W Muzeach Narodowych Warszawa, Kraków, Wrocław, Poznań, Gdańsk. Muzeum Sztuki – Łódź, Muzeum Collegium Maius – Kraków, Muzeum Flagi Ziemi PAN – Warszawa, Centrum Scenografii Polskiej – Katowice, Muzeum Karykatury – Warszawa.

Muzea okręgowe i miejskie Katowice, Wałbrzych, Częstochowa, Gliwice, Opole, Słupsk, Olsztyn, Łódź, Bydgoszcz, Toruń, Radom, Bytom, Zabrze, Chełm, Chorzów.

Galerie sztuki współczesnej Opole, Słupsk, Kielce, Łódź, Warszawa, Kraków, Wrocław, Sieradz, Katowice, Gorzów Wielkopolski, Olsztyn.

Prace w zbiorach zagranicznych Muzeum Ufizzi – Florencja, Muzeum Watykańskie, Muzeum im. A. Puszkina – Moskwa, Muzeum Miejskie Gandawa, Muzeum Fundacji Bawag – Wiedeń, Muzeum Miejskie – Oldenburg

Oraz w galeriach i kolekcjach sztuki współczesnej Austria, Belgia, Czechy, Dania, Francja, Holandia, Izrael, Japonia, Kanada, Meksyk, Norwegia, Rosja Szwecja, Szwajcaria, USA, Wenezuela, Wielka Brytania, Włochy, Węgry.

Kolekcje prywatne Wiesława Ochmana, Wojciecha Fibaka, Krafta-Alexandra księcia zu Hohenlohe-Oehringen.

Nagrody i odznaczenia oraz upamiętnienie artysty Nagrody, medale i wyróżnienia regulaminowe oraz nagrody za wystawy i działalność artystyczną Nagroda Krytyki im. Cypriana Kamila Norwida (1975) Nagroda Prezesa Rady Ministrów z dziedziny plastyki II stopnia za osiągnięcia twórcze w malarstwie (1979) Nagroda Prezydenta Miasta Katowice Nagroda Wojewody Katowickiego Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1985) Nagroda TPSP – Warszawa, za wydarzenie artystyczne roku („Obrazy holenderskie”) (1987) Nagroda Polskiego Radia Katowice im. Juliusza Ligonia Nagroda Ministra Spraw Zagranicznych (1988) Nagroda „Trybuny Ludu” I stopnia za osiągnięcia w kształtowaniu i upowszechnianiu humanistycznych wartości kultury (1989)Nagrody "Trybuny Ludu" 1989, "Trybuna Ludu", nr 148, 26 czerwca 1989, s. 3. Medal „Polonia” i Srebrny Medal Solidarności Globalnej (za udział w EXPO'92) (1993) Honorowa Nagroda Literacko-Artystyczna „Metafory” im. Klemensa Janickiego, (Bydgoszcz 1998) Nagroda „Hanys” (Ruda Śląska, 2000) Nagroda im. św. Brata Alberta (Warszawa 2001)

Ordery i odznaczenia Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (Postanowieniem Prezydenta RP z 21 lutego 2000 r., „w uznaniu wybitnych zasług dla kultury polskiej, za osiągnięcia w pracy artystycznej”)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 lutego 2000 r. o nadaniu orderu (). Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1996)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 listopada 1996 r. o nadaniu orderów i odznaczenia (). Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1986) Srebrny Krzyż Zasługi (1977) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1980) Srebrna Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (1978)

Upamiętnienie Uchwałą Rady Miasta Katowice 2007 roku nazwano jedną z ulic imieniem Jerzego Dudy-Gracza.

W 2007 r. Poczta Polska wyemitowała w nakładzie 540 tys. sztuk znaczek pocztowy o nominale 1,35 zł przedstawiający autoportret Jerzego Dudy-Gracza.

Zobacz też Ulica Jerzego Dudy-Gracza w Katowicach

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Prezentacja obrazów artysty w Galerii Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej Jerzy Duda-Gracz. Totalny striptiz – wywiad z artystą na temat jego malarstwa

Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Ludzie urodzeni w Częstochowie Kategoria:Malarze związani z Częstochową Kategoria:Malarze związani z Katowicami Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach Kategoria:Polscy malarze współcześni Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy rysownicy Kategoria:Polscy scenografowie teatralni Kategoria:Urodzeni w 1941 Kategoria:Zmarli w 2004