Żarki – miasto w Polsce położone w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Żarki.
W 1595 roku miasto położone w powiecie lelowskim województwa krakowskiego było własnością Aleksandra MyszkowskiegoWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 109..
Demografia Piramida wieku mieszkańców Żarek w 2014 r.: 600x400px
Dzielnice thumb|left|Biblioteka i Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarkach W skład Żarek wchodzi 5 dzielnic: Czarka Leśniów Olesiów Połomia Żarecka Przewodziszowice
Historia thumb|Żarki w granicach Korony Królestwa Polskiego na mapie Wacława Grodzieckiego wydanej w 1592 roku. Po raz pierwszy Żarki wzmiankowano w spisie świętopietrza z lat 1325–1327. W 1370 r. osadę otrzymał jako lenno książę Władysław Opolczyk. Prawa miejskie miasto uzyskało przed 1382 r. W 1406 r. Władysław Jagiełło przeniósł je z prawa polskiego na prawo średzkie. W 1466 r. miał istnieć tu zamek, którego bronił podczas najazdu Jakub Kreza.
W 1556 r. miasto otrzymało przywilej organizowania cotygodniowych targów, które odbywały się w każdy wtorek i trzech jarmarków w rokuM. Antoniewicz, Niektóre problemy genezy miasta Żarki na tle politycznych dziejów regionu w XIV w., w: Szkice z dziejów Żarek, red. H. Rola, Katowice 1984. Około 1620 r. Mikołaj Koryciński rozpoczął tu budowę dworu obronnego. Gościła w nim później królowa Maria Ludwika, żona Władysława IV. W 1661 r. znaczna część mieszkańców zmarła na skutek zarazy. W 1664 r. miasto zostało zniszczone przez wielki pożar.
W 1712 r., w okresie walk o koronę polską, pod Żarkami doszło do bitwy między zwolennikami Stanisława Leszczyńskiego i Augusta II. Z kolei w 1809 r. miasto wyznaczono na punkt zborny wojsk narodowych z terenów ówczesnych powiatów: częstochowskiego, lelowskiego i pilickiego.
W 1827 r. ludność żydowska stanowiła ok. 27% mieszkańców. W I poł. XIX w. (po 1831 r.) pochodzący z Krakowa przemysłowiec Piotr Steinkeller rozpoczął proces uprzemysłowienia miasta. Założył w mieście olejarnię, browar oraz zakład produkcji maszyn rolniczych, w którym produkował również popularne powozy, nazywane później steinkelerkami. Kiedy w trakcie budowy Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w latach 40. XIX w. mieszkańcy przeciwstawili się poprowadzeniu jej przez Żarki, o co Steinkeller usilnie zabiegał, popadł z nimi w konflikt, na skutek którego zdecydował się sprzedać swe tutejsze majątki. W wyniku tego miasto wkrótce wyraźnie podupadło.
Żarki utraciły prawa miejskie za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym.
II wojna światowa Po wybuchu II wojny światowej, w dniu 4 września 1939 r. żołnierze niemieccy rozstrzelali w Żarkach 104 mieszkańców. Podczas okupacji hitlerowskiej, w 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 3500 Żydów. W 6 października 1942 zostali wywiezieni do obozu zagłady Treblinka II i tam zamordowani. Podczas likwidacji getta żydowskiego, w dniu 6 października 1942 r. Niemcy rozstrzelali na kirkucie grupę trzystu Żydów. 28 marca 1944 roku grupa partyzantów Armii Ludowej skonfiskowała 10 000 kartek żywnościowych o wartości 100 tys. marek. Akcją dowodził Franciszek SzlachcicJózef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 420.
Okres powojenny W dniu 1 lipca 1949 r. Żarki odzyskały prawa miejskie (miasto utworzono z gromad Żarki i Leśniów na podstawie rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej z 9 sierpnia 1949 r.). Działały w nim 3 młyny, tartak, cegielnia i kilka spółdzielni pracy. Szczególnie rozwinięte było rzemiosło skórzane: pracowało wielu garbarzy, szewców i kuśnierzy. Miasto było znane z wyrobu kożuchów i czapek futrzanych.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa częstochowskiego.
Zabytki thumb|Kościół parafialny pw. Świętych Szymona i Judy thumb|Rynek w Żarkach w 2007 r. (przed przebudową) thumb|Kościół szpitalny św. Barbary thumb|Ruiny kościoła św. Stanisława thumb|Jarmark przy stodołach Sanktuarium Matki Bożej Leśniowskiej Patronki Rodzin strażnica Przewodziszowice z XIV w.; kościół św. Szymona i Judy Tadeusza z 1522 r. i rozbudowany w XVII w.; kościół św. Barbary z XVII w.; pozostałości zespołu dworskiego Korycińskich z XVIII w. – mur i baszta; ruiny kościoła św. Stanisława, zbudowanego przed 1782 r..; kamienne stodoły z końca XIX i początku XX w. przy ul. Ofiar Katynia, w których nakręcono kilka kadrów do filmu Lecha Majewskiego Młyn i krzyż; cmentarz parafialnySPIS OBIEKTÓW NIERUCHOMYCH WPISANYCH DO REJESTRU ZABYTKÓW Z TERENU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO wkz.katowice.pl [dostęp 2020-06-02]. Zabytki kultury żydowskiej Nowy cmentarz żydowski; Stary cmentarz żydowski; Synagoga z 1870 r.; Szlak Kultury Żydowskiej.
Wspólnoty wyznaniowe Na terenie Żarek funkcjonuje parafia rzymskokatolicka Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza.
Transport Węzeł drogowy – krzyżują się tu drogi wojewódzkie 789, 792 oraz 793. W odległości 18 km od miasta przebiega międzynarodowa trasa E75 Gdańsk – Cieszyn.
Zobacz też Muzeum Dawnych Rzemiosł w Żarkach
Przypisy
Linki zewnętrzne Miasto i Gmina Żarki
Kategoria:Miasta w województwie śląskim Kategoria:Prywatne miasta Myszkowskich herbu Jastrzębiec Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Wsie i miasta byłego powiatu lelowskiego