Żabno

Żabno – miasto w powiecie tarnowskim (woj. małopolskie) położone na prawym brzegu Dunajca. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żabno. Według danych GUS 31 grudnia 2025 miasto liczyło 4061 mieszkańców, a powierzchnia wynosiła 11,13 km².

Historia thumb|left|Władysław, król polski, nadaje prawo niemieckie miastom: Książ, Żabno i Brzeg wraz z przyległymi wioskami (1400) thumb|Kościół par. pw. Świętego Ducha|alt=Kościół parafialny pw. Świętego Ducha w Żabnie. Na pierwszym planie zdjęcia widać zadbaną zieleń i białą wieżę kościoła. Obok budowli rośnie kilka dużych drzew thumb|Ratusz w Żabnie (2022)|alt=Zdjęcie przedstawia Ratusz miejski w Żabnie. Budynek ratusza pomalowany jest na biało. W bryle budowli widać kilka okien oraz drzwi umiejscowione na środku. Na dachu znajduje się niewielka wieżyczka z zegarem. Obok ratusza rośnie kilka drzew, a w tle widać inne budynki thumb|Rynek w Żabnie, widok od południa Miejscowość początkowo była niewielką osadą. Najstarsza pisana wzmianka o Żabnie pochodzi z 1274 roku, w tym roku książę Bolesław Wstydliwy nadał miejscowość rycerzowi Świętosławowi z rodu Gryfitów. Prawa miejskie Żabno uzyskało przed 1385 rokiem. W 1400 roku król polski Władysław Jagiełło nadał miastu prawo niemieckie.

Miejscowość wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis wymieniając dziedzica Jana Rabsztyńskiego z Kraśnika, który odziedziczył ją po matce. Miasto miało wówczas 12 łanów mieszczańskich, łan wójtowski oraz folwark szlachecki z dworem.

Od XV wieku następuje rozwój rzemiosła. Żabno ze względu na swoje położenie komunikacyjne, stało się miejscem jarmarków. Prawo do nich miasto otrzymało w 1487 roku, a ich tradycja przetrwała do dziś. W XV wieku w mieście znajdowały się dwa kościoły, pw. Świętego Ducha i pw. Świętego Krzyża. Obecnie w mieście istnieje parafia pw. Ducha Świętego, należąca do dekanatu Żabno diecezji tarnowskiej.

Miasto było wielokrotnie niszczone, w 1501 roku zostało spalone przez Tatarów, a w 1655 roku przez Szwedów i przez wojska Rakoczego.

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze austriackim. W 1799 roku prawie całe miasto strawił pożar. W XIX-wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego miejscowość wymieniona jest w powiecie tarnowskim w Galicji. Według austriackiego spisu powszechnego pod koniec XIX wieku we wsi było 178 domów, w których mieszkało 1341 mieszkańców w tym 656 mężczyzn i 685 kobiet. W miasteczku mieszkało wtedy 669 katolików oraz 672 izraelitów. W miejscowości znajdowała się 6-klasowa szkoła ludowa, urząd podatkowy i pocztowy. W latach 1854–1867 miasto było siedzibą powiatu żabieńskiego w cyrkule tarnowskimAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lwów 1855..

Miasto utraciło prawa miejskie w 1908 roku, a odzyskało je w 1934 rokuRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 27 marca 1934 r. o podniesieniu niektórych miast i miasteczek w województwie krakowskiem do rzędu miast, podlegających galicyjskiej ustawie gminnej z dnia 13 marca 1889 r. ().

Podczas okupacji hitlerowskiej, w maju 1942 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 800 Żydów. We wrześniu 1942 roku zostali wywiezieni do getta w Tarnowie.

W kwietniu 1943 roku opodal miasta doszło do starcia oddziału „Stacha” Gwardii Ludowej z Niemcami i granatową policją. Zginęło kilkunastu gwardzistówJózef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 365.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnowskiego.

17 stycznia 1945 roku do Żabna wkroczyły oddziały przez oddziały Armii Czerwonej. Dwudziestu żołnierzy poległych w walkach zostało pochowanych w zbiorowej mogile na cmentarzu. W 1948 roku na mogile ustawiono pomnikRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, , s. 735.

Zabytki Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Kościół pw. Ducha Świętego, otoczenie, drzewostan, wieża bramna; cmentarz wojenny nr 253; cmentarz żydowski, ul. Kościuszki.

Gospodarka W XIX wieku ludność trudniła się przeważnie rolnictwem oraz handlem. Pierwszym zakładem przemysłowym w Żabnie była cegielnia uruchomiona w 1905 roku. Obecnie Żabno jest ośrodkiem usługowym, z drobnym przemysłem m.in. metalowym i przetwórczym (przetwórstwo warzyw). Na terenie miasta znajdują się również dwie fabryki świeczek.

Związani z miastem Mieczysław Karol Kurkowski – kapitan piechoty Wojska Polskiego, oficer Oddziału II Sztabu Głównego, kierownik Grupy Wywiadowczej II w Ekspozyturze nr 4, ofiara zbrodni katyńskiej. Adolf Rudnicki – pisarz urodzony w Żabnie. Stanisław Wyspiański – często bywał w mieście ze względu na żonę pochodzącą z sąsiedniej wsi Konary.

Transport Przez Żabno przebiegają drogi wojewódzkie nr 973 oraz nr 975.

W Żabnie znajduje się nieczynna dla ruchu pasażerskiego stacja kolejowa. Przechodzi przez nią zbudowana w 1906 r. linia kolejowa Tarnów – Szczucin, czyli tzw. Szczucinka. Od 2000 roku po linii nie kursują rozkładowe pociągi pasażerskie. Współcześnie stacja w Żabnie jest ostatnim miejscem do którego mogą dojechać pociągi na linii kolejowej nr 115. Obecnie na żabnieńską stację sporadycznie przyjeżdżają pociągi towarowe, a w latach 2019–2022 na żabnieńskiej stacji pojawiły się pasażerskie pociągi retro organizowane m.in. w ramach projektu „Małopolskie Szlaki Turystyki Kolejowej”.

Media Nowa Gazeta Żabnieńska

Edukacja Szkoła Podstawowa im. Stanisława Wyspiańskiego Zespół Szkół Ponadpodstawowych im. ks. Janusza St. Pasierba Przedszkole Publiczne Niepubliczne Przedszkole ''Smerfna Chata”

Sport W Żabnie działa klub piłkarski MLKS Żabno, którego najwyższym osiągnięciem jest udział w rozgrywkach IV ligi polskiej w piłce nożnej, natomiast w sezonie 2023/2024 występuje w klasie okręgowej, gr. Tarnów II.

Współpraca międzynarodowa Miasta i gminy partnerskie: Bad BerkaTrzeciego października nasz zachodni sąsiad obchodził dwudziestą piątą rocznicę Zjednoczenia – 2015-10-12 na str. www.zabno.pl.

Zobacz też Parafia Ducha Świętego w Żabnie

Przypisy

Linki zewnętrzne Urząd Miasta i Gminy w Żabnie

Kategoria:Miasta w województwie małopolskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku