Pełzak czerwonki (Entamoeba histolytica) – gatunek pełzaka należącego do typu Amoebozoa. Jest pasożytem wewnętrznym zwierząt w tym człowieka. Wywołuje chorobę zwaną pełzakowicą lub entamebozą (entamoebosis), czasami nazywaną również amebozą lub biegunką amebową. Niszczy nabłonek jelita grubego. Oprócz ściany jelita może występować również w wątrobie, płucach, śledzionie. Zarażenie następuje przez spożycie cyst (np. z pokarmem, wskutek braku higieny).
Pełzak czerwonki występuje w dwóch postaciach: trofozoitu i cysty.
Należy do wyjątków wśród eukariontów zdolnych do życia w warunkach beztlenowych, jakie panują w jelitach. Umożliwiają mu to enzymy fermentacji uzyskane w wyniku poziomego transferu genów od archeonów.
Trofozoit Osiąga wielkość 20 – 60 μm, wysuwa nibynóżki będące wypustkami ektoplazmy. W wewnętrznej części cytoplazmy – endoplazmie znajduje się pojedyncze jądro z centralnie ułożonym kariosomem. Cytoplazma może zawierać wiele erytrocytów, które zostały przez pełzaka wchłonięte.
Cysta Cysta ma średnicę 10 – 20 μm. W środowisku zewnętrznym może przeżyć kilka miesięcy. W temperaturze poniżej -5 °C, jak również powyżej 40 °C cysty giną gwałtownie.
Cykl życiowy Wysporulowane cysty wnikają do organizmu żywiciela wraz z wodą lub pokarmem. Przemieszczają się przez układ pokarmowy i w jelicie cienkim z każdej cysty uwalnia się 8 trofozoitów potomnych. Trofozoity aktywnie poruszając się atakują komórki nabłonka jelit. Następnie trofozoity przekształcają się w precysty, które zawierają jedno jądro. Precysta podczas przemieszczania się przez przewód pokarmowy dojrzewa. W tym czasie jądro dzieli się dwukrotnie i powstaje cysta posiadająca 4 jądra, która wraz z kałem jest wydalana do środowiska zewnętrznego.
Chorobotwórczość
Inwazyjną postacią jest cysta. Cysta musi być w formie dojrzałej – wysporulowanej. Zarażenie następuje per os wraz z pokarmem lub wodą.
Pełzak czerwonki wywołuje pełzakowicę (amoebosis, entamoebosis). Wyróżnia się pełzakowicę jelitową (o przebiegu ostrym lub przewlekłym) i pozajelitową. . Wystąpienie objawów wiąże się z inwazją tkankową (wnikanie trofozoitów pełzaka do błony podśluzowej i warstwy mięśniowej jelita grubego) oraz powstawaniem zmian ropnych.
Ostra pełzakowica jelitowa – czerwonka pełzakowa: rozlany, kolkowy ból w jamie brzusznej biegunka z dużą ilością śluzu w kale, później pojawia się krew w kale nudności wzdęcia podwyższona temperatura (38-39 °C) bolesność uciskowa wzdłuż jelita grubego powiększenie i bolesność wątroby odwodnienie w ciężkich przypadkach leukocytoza (do 15 tys.)
Przewlekła pełzakowica jelitowa – nieczerwonkowa pełzakowica jelitowa: przewlekłe, wrzodziejące zapalenie jelita grubego z okresami poprawy i pogorszenia biegunki i zaparcia powiększenie wątroby niedokrwistość wyniszczenie stany podgorączkowe
Pełzakowe zapalenie wątroby (najczęściej po odbyciu ostrej pełzakowicy jelitowej): ciężki stan ogólny temperatura do 39 °C dreszcze zlewne poty silne bóle w podżebrzu prawym promieniujące do prawego barku powiększenie wątroby
Pełzakowy ropień wątroby: narastające bóle w prawym podżebrzu nasilające się przy głębokim oddychaniu utrata łaknienia zmniejszenie masy ciała podwyższona temperatura ciała powiększona i bolesna wątroba wysokie ustawienie wątroby leukocytoza w krwi obwodowej
Przypisy
Bibliografia
Zarys parazytologii lekarskiej, 1999, Warszawa, pod redakcją Rościsława Kadłubowskiego i Alicji Kurnatowskiej.
Kategoria:Entamoeba