thumb|320px|„Haruna”, krążownik liniowy typu Kongō na próbach morskich, 23 stycznia 1915 Nippon Kaigun zbudowała łącznie cztery krążowniki liniowe, stworzyła także plany budowy kolejnych czterech, w czasie pierwszych dekad XX wieku. Koncepcja krążowników liniowych wyrosła z projektów krążowników pancernych, które okazały się być bardzo przydatne przeciw okrętom rosyjskiej Drugiej Eskadry Pacyfiku w czasie bitwy pod Cuszimą. Po zakończeniu wojny rosyjsko-japońskiej uwaga dowództwa Cesarskiej Marynarki zwróciła się na dwóch pozostałych rywali do dominacji nad regionem Pacyfiku: Wielką Brytanię i Stany ZjednoczoneStille, s. 4. Japońscy planiści przewidywali, że w jakimkolwiek konflikcie z US Navy ich marynarka wojenna musiałaby reprezentować siłę przynajmniej 70% floty amerykańskiej, by osiągnąć zwycięstwo. W ramach tych rozważań stworzono koncepcję planu floty 8-8, w skład której miałoby wchodzić osiem pancerników i osiem krążowników liniowych, które mogłyby stworzyć spójny szyk liniowyStille, s. 7. Podobnie jak niemiecka Kaiserliche Marine i w przeciwieństwie do brytyjskiej Royal NavyStaff, s. 3, Japończycy opracowali i zaprojektowali krążowniki liniowe tak, by mogły działać razem z ciężej opancerzonymi pancernikamiEvans & Peattie, s. 150.

Pierwsza faza realizacji planu 8-8 rozpoczęła się w 1910 roku, gdy parlament japoński zatwierdził budowę jednego pancernika („Fusō”) i czterech krążowników liniowych typu Kongō. Zaprojektowane przez brytyjskiego konstruktora George'a Thurstona były budowane w Wielkiej Brytanii (pierwsza jednostka w stoczni Vickersa) i w Japonii (trzy pozostałe). Uzbrojone w osiem dział kal. 356 mm mogły osiągnąć prędkość maksymalną 27 (później 30) węzłów. Były najbardziej zaawansowanymi okrętami liniowymiCapital Ships, rozumiane jako główne, najcięższe klasy okrętów – pancerniki i krążowniki liniowe. w tym czasie. W apogeum walk I wojny światowej zamówiono kolejne cztery krążowniki liniowe typu Amagi. Okręty miały być uzbrojone w dziesięć dział kal. 406 mm, ale żaden z nich nie został ukończony jako krążownik liniowy, gdyż ustalenia traktatu waszyngtońskiego ograniczyły rozmiary marynarek wojennych Japonii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Przed zaangażowaniem się Japonii w walki ze Stanami Zjednoczonymi w czasie II wojny światowej planowano także zbudowanie kolejnego typu krążowników liniowych (projekt B-65 składający się z dwóch jednostek), ale zmiana priorytetów i przebieg działań wojennych sprawiły, że okręty nigdy nie osiągnęły fazy budowyEvans and Peattie, p. 360.

Z ośmiu krążowników liniowych, które Japonia zaczęła budować (cztery typu Kongō i cztery typu Amagi), żaden nie przetrwał II wojny światowej. „Amagi” miał być przerobiony na lotniskowiec zanim jego kadłub został katastrofalnie uszkodzony na pochylni przez wielkie trzęsienie ziemi w 1923 roku. Został on później rozebrany, tak jak i dwa ostatnie okręty typu Amagi, które spotkał ten los w 1924 roku zgodnie z ustaleniami traktatu waszyngtońskiegoGardiner i Gray, s. 235. „Akagi” został przerobiony na lotniskowiec w latach 20. XX wieku i zatopiony w czasie bitwy pod Midway 5 czerwca 1942. Cztery okręty typu Kongō zostały także zatopione w boju: dwa podczas bitew toczonych w czasie walk o Guadalcanal w listopadzie 1942 rokuJackson, s. 121, jeden przez amerykański okręt podwodny w listopadzie 1944 roku, a ostatni przez amerykański samolot w bazie morskiej w Kure w lipcu 1945 roku.

Legenda Artyleria główna Liczba i typ dział artylerii głównej Pancerz Grubość burtowego pasa pancernego Wyporność Pełna wyporność bojowa Napęd Liczba śrub napędowych, rodzaj napędu i prędkość maksymalna Służba Daty rozpoczęcia prac, ukończenia okrętu i jego los Położenie stępki Data położenia stępki Wejście do służby Data oficjalnego wejścia do służby Los Ostateczny los okrętu (np. zatopienie, złomowanie)

Typ Kongō thumb|Artystyczna wizja „Kongō” w konfiguracji z 1944

Cztery krążowniki liniowe typu „Kongō” były pierwszymi okrętami tej klasy zamówionymi przez Japońską Marynarkę Wojenną. Cztery okręty zostały zatwierdzone do budowy w 1910 roku jako część większego planu, w odpowiedzi na budowę HMS „Invincible” przez Royal NavyGardiner and Gray, s. 234. Zostały zaprojektowane przez głównego konstruktora stoczni Vickersa, Brytyjczyka George'a Thurstona. Pierwszy okręt („Kongō”) zbudowano w Wielkiej Brytanii, natomiast pozostałą trójkę w Japonii. Były uzbrojone w osiem dział kal. 360 mm, mogły płynąć z prędkością maksymalną 27 węzłów i były postrzegane jako „przewyższające wszystkie inne [porównywalne] okręty”ang. outclass all other [contemporary] shipsJackson, s. 48. „Kongō” został ukończony w sierpniu 1913 roku, „Hiei” w sierpniu 1914 roku, „Haruna” i „Kirishima” w kwietniu 1915 roku. Podczas I wojny światowej były wykorzystywane do drugorzędnych zadań patrolowych.

W wyniku traktatu waszyngtońskiego wszystkie cztery okręty przeszły rozległą modernizację w latach 20. i 30. XX wieku. Miało to uczynić z nich szybkie pancernikiStille, s. 16. W czasie modernizacji wzmocniono ich pancerz, wyposażono je w wodnosamoloty, ulepszono maszynownię i przekonfigurowano uzbrojenieStille, ss. 16–17. Z prędkością maksymalną sięgającą 30 węzłów i wydajnymi maszynami wszystkie pełniły znaczącą rolę w czasie II wojny światowej. „Hiei” i „Kirishima” płynęły z lotniskowcami w czasie ataku lotniczego na Pearl Harbor. „Kongō” i „Haruna” płynęły z Siłami Południowymi przeprowadzając atak na Malaje i Singapur. „Hiei” i „Kirishima” zostały zniszczone w czasie walk morskich w pobliżu GuadalcanalStille, s. 19, „Kongō” został storpedowany 21 listopada 1944 w Cieśninie TajwańskiejWheeler, s. 183, natomiast „Haruna” został zatopiony w czasie bombardowania lotniczego Kure 28 lipca 1945Jackson, s. 129.

Okręt Artyleria główna Pancerz Wyporność Napęd Służba Położenie stępki Wejście do służby LosKongō 8 × 360 mm 200 mmMcCurtie, s. 185 27 500 długich ton(27 941 ton metrycznych) 4 śruby, turbiny parowe, 27,5 węzła (później 30,5 węzła)Stille, s. 15 17 stycznia 1911 16 sierpnia 1913 storpedowany w Cieśninie Tajwańskiej, 21 października 1944Hiei 4 listopada 1911 4 sierpnia 1914 zatopiony po bitwie morskiej w pobliżu Guadalcanal, 13 listopada 1942Schom, s. 417 Kirishima 17 marca 1912 19 kwietnia 1915 zatopiony w czasie bitwy morskiej w pobliżu Guadalcanal, 15 listopada 1942Stille, s. 20 Haruna 16 marca 1912 19 kwietnia 1915 zatopiony przez samoloty w bazie morskiej w Kure, 28 lipca 1945

Typ Amagi thumb|"Akagi" 6 kwietnia 1925, wkrótce po zwodowaniu jako lotniskowiec

Cztery krążowniki liniowe typu Amagi projektowano jako część floty z planu 8-8. Zatwierdzenie budowy tych okrętów, oraz czterech pancerników typu , nałożyło wielkie obciążenia na japoński rząd, który w tym czasie wydawał jedną trzecią swojego budżetu na marynarkęGardiner i Gray, s. 224. „Akagi” był pierwszym okrętem, którego stępkę położono. Budowę rozpoczęto 6 grudnia 1920 w stoczni w Kure. Budowę „Amagi” rozpoczęto dziesięć dni później w stoczni w Yokosuce. Stępkę „Atago” położono w Kobe w stoczni Kawasaki 22 listopada 1921. Stępkę pod „Takao”, czwarty i ostatni okręt tego typu, położono w stoczni Mitsubishi w Nagasaki 19 grudnia 1921.

Ustalenia podpisanego w lutym 1922 roku traktatu waszyngtońskiego spowodowały, że budowę przerwano. Jednak dwa najbardziej zaawansowane okręty („Amagi” i „Akagi”) zostały ocalone przed rozbiórką przez zezwolenie na przebudowanie ich na lotniskowce. Wielkie trzęsienie w 1923 roku spowodowało znaczące zniszczenia kadłuba „Amagi”. Jego struktura została zbyt mocno naruszona by mogła być użyta, więc prace modyfikacyjne przerwanoStille, s. 8. „Amagi” został skreślony z listy jednostek floty i sprzedany na złom. Prace rozbiórkowe rozpoczęto 14 kwietnia 1924. Budowę pozostałych dwóch okrętów anulowano oficjalnie dwa lata później (31 lipca 1924) i zostały one rozebrane na pochylniach. „Akagi” jako lotniskowiec walczył w czasie II wojny światowej i został zatopiony w czasie bitwy pod Midway.

Okręt Artyleria główna Pancerz Wyporność Napęd Służba Położenie stępki Wejście do służby LosAmagi 8 × 406 mm 250 mm 46 000długich ton(46 738ton metrycznych) 4 śruby napędowe, turbiny parowe, 30 węzłów 16 grudnia 1920 listopad 1923 (planowana) zmieniono zamówienie na lotniskowiec; ciężko uszkodzony w czasie trzęsienia ziemi; anulowany i zezłomowanyAkagi 6 grudnia 1920 grudzień 1923 zmieniono zamówienie na lotniskowiec, ukończono budowę Atago 22 listopada 1921 grudzień 1924 budowę przerwano, kadłub zezłomowano Takao 19 grudnia 1921 grudzień 1924 budowę przerwano, kadłub zezłomowano

Projekt B-64/B-65 thumb|Plany krążowników projektu B-65

Okręty projektu B-65 początkowo miały stanowić część japońskich Sił Nocnych – formacji, która miała atakować zewnętrzną eskortę floty przeciwnika (składającą się z krążowników i niszczycieli) pod osłoną nocy. Po spenetrowaniu eskorty japońskie krążowniki i niszczyciele miałyby przeprowadzić ataki torpedowe na wrogie pancerniki. Ocalałe siły miały być dobite przez główne siły floty następnego dnia. Okręty projektu B-64 miały wspierać lżejsze krążowniki i niszczyciele w tych nocnych atakachEvans i Peattie, ss. 273–276. Strategia ta została zmodyfikowana gdy Japończycy poznali parametry amerykańskich wielkich krążowników typu Alaska. Projekt został powiększony i przemianowany na B-65. Teraz celem tych okrętów miała być ochrona głównych sił przed zagrożeniem ze strony szybkich i ciężko uzbrojonych okrętów typu AlaskaLacroix i Wells II, s. 606Evans i Peattie, ss. 359–360. Wraz z wybuchem wojny w 1940 roku Japończycy skupili się na bardziej przydatnych i uniwersalnych typach okrętów (takich jak lotniskowce i krążowniki). Japońska porażka w bitwie pod Midway spowodowała, że projekt został zawieszony bezterminowo. Kolejne porażki i zmiana sytuacji strategicznej spowodowała, że okrętów nigdy nie zbudowanoLacroix i Wells II, s. 829Garzke i Dulin, ss. 84–85.

Okręt Artyleria główna Pancerz Wyporność Napęd Służba Położenie stępki Wejście do służby LosNumer stoczniowy 795 (nie nazwane) 9 × 310 mmGarzke and Dulin, s. 86 190 mm 34,000długich ton35 000ton metrycznych cztery zestawy turbin, osiem kotłów, 34 węzły – 1945 (projektowana) nie zamówione z powodu wojny Numer stoczniowy 796 (nie nazwane) – 1946 (projektowana) nie zamówione z powodu wojny

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Japońskie krążowniki liniowe Kategoria:Listy okrętów według państw