Aaron Swartz (ur. 8 listopada 1986 w Highland Park, zm. 11 stycznia 2013 w Nowym Jorku) – amerykański programista, publicysta, działacz polityczny i internetowy (haktywista).
Zyskał uznanie jako współautor specyfikacji RSS 1.0. Był współautorem języka formatowania MarkdownMarkdown Aaron Swartz: The Weblog. 19 marca 2004.. Pomógł także w stworzeniu Creative Commons„Remembering Aaron Swartz”. Creative Commons. Aaron was one of the early architects of Creative Commons. As a teenager, he helped design the code layer to our licenses... Lessig, Lawrence (12 stycznia 2013). oraz serwisu Reddit. Wzbudził zainteresowanie mediów po aresztowaniu 6 stycznia 2011 i oskarżeniu w związku z zarzucanym mu wykradzeniem zbioru artykułów naukowych z bazy danych JSTORZałożycielowi popularnego serwisu grozi kilkadziesiąt lat więzienia w serwisie kopalniawiedzy.pl 20-07-2011, dostęp 2011-07-31.. Był współzałożycielem organizacji: Demand Progress i Progressive Change Campaign Committee. 11 stycznia 2013 został znaleziony martwy w apartamencie na nowojorskim Brooklynie. Według lekarza sądowego popełnił on samobójstwo przez powieszenie. Jest uważany za męczennika w obronie dostępu do wiedzy.
Życiorys Wykształcenie Kiedy był nastolatkiem, uczestniczył w pracach nad tworzeniem standardów internetowych. W wieku 13 lat został współautorem specyfikacji RSS 1.0. Był członkiem grupy roboczej RDF w ramach W3C. Zaprojektował, wraz z Johnem Gruberem, język formatowania Markdown, a także uczestniczył w pracach nad innymi projektami informatycznymi. Przez rok Swartz studiował na Uniwersytecie Stanforda.
Reddit i Open Library Po roku studiów porzucił uczelnię, by zająć się uruchomieniem przedsiębiorstwa internetowego Infogami. Powstało ono przy wsparciu finansowym Y Combinator, dostarczającego kapitału raczkującym przedsięwzięciom internetowym. Wewnętrzna struktura Infogami była oparta na mechanizmie wiki, który stał się przedmiotem zainteresowania Swartza od czasu zaangażowania się w theinfo – encyklopedię z 2000 roku wykorzystującą wiki.
W ciągu roku Infogami połączyła się z reddit, a pod koniec 2006 r. reddit został sprzedany CondéNet (należącemu do Condé Nast Publications, m.in. właściciela magazynu Wired). Swartz w związku z tą pracą przeniósł się do San Francisco. W styczniu 2007 Swartz został poproszony o ustąpienie ze stanowiska w Wired DigitalPhilipp Lenssen, A Chat with Aaron Swartz,2007, dostęp 2011-07-31.. We wrześniu 2007 Swartz z Simonem Carstensenem uruchomili Jottit, usługę internetową podobną do Infogami. Swartz był również twórcą oprogramowania internetowego o nazwie web.py, napisanego w Pythonie, które jest wykorzystywane przez Jottit (a wcześniej reddit). Następnie został zatrudniony w Internet Archive, gdzie odpowiadał za oprogramowanie do nowego projektu pod nazwą Open Library.
Działalność polityczna i blogowanie Swartz był blogerem. Napisał m.in. dwa eseje: „Who Writes Wikipedia”, 2006, dostęp 2011-07-31., w którym zajmuje się autorami Wikipedii (napisał to w okresie kandydowania do zarządu Wikimedia Foundation w 2006 r.) i „HOWTO: Be More Productive”Aaron Swartz: HOWTO: Be More Productive, 2005, dostęp 2011-07-31., esej o osobistej efektywności.
W dalszym okresie Swartz zajmował się przede wszystkim działalnością społeczno-polityczną. Działał w watchdog.net i był członkiem zarządu organizacji politycznej Change Congress. W 2010 roku został pracownikiem naukowym w Safra Center for Ethics na Uniwersytecie Harvarda. W 2008 roku opublikował Guerilla Open Access Manifesto, manifest nawołujący do radykalnych działań na rzecz otwartego dostępu do publikacji naukowych. Był współzałożycielem organizacji Demand Progress, zajmującej się aktywizowaniem grup społecznych w celu wywierania pozytywnego wpływu na polityków i decydentów w USA.
SOPA Swartz był także zaangażowany w akcję przeciwko wprowadzeniu amerykańskiego prawa Stop Online Piracy Act (SOPA) przez Kongres Stanów Zjednoczonych.
Sprawa United States v. Aaron Swartz Pobieranie artykułów z JSTOR Według organów ścigania między wrześniem 2010 a styczniem 2011 roku Swartz, korzystając z sieci komputerowej MIT, pobrał z bazy JSTOR kilka milionów płatnych artykułów naukowych. Masowe pobrania spowalniały działanie serwisu i doprowadziły do czasowego zablokowania przez JSTOR dostępu z adresów MIT. Laptop, z którego pobierano pliki, był podłączony do przełącznika w szafce technicznej na terenie uczelni; według doniesień prasowych pomieszczenie nie było zamykane na klucz. JSTOR nie zdecydował się na pozew cywilny – w czerwcu 2011 roku zawarł ze Swartzem ugodę, w ramach której ten zwrócił pobrane dane, a repozytorium publicznie oświadczyło, że nie popiera ścigania go w postępowaniu karnym.
Postępowanie karne W nocy 6 stycznia 2011 roku Swartz został zatrzymany w pobliżu kampusu Harvarda przez policję MIT i agenta Secret Service, a następnie postawiono mu stanowe zarzuty włamania. Sam zgłosił się do dyspozycji władz, nie przyznał się do winy i został zwolniony za kaucją 100 tys. dolarów. 11 lipca 2011 roku federalna wielka ława przysięgłych oskarżyła go m.in. o oszustwo komputerowe i bezprawne pozyskanie informacji z chronionego komputera. We wrześniu 2012 roku prokuratura rozszerzyła akt oskarżenia do trzynastu zarzutów, co zwiększyło maksymalny teoretyczny wymiar kary do 50 lat pozbawienia wolności i miliona dolarów grzywny.
W trakcie negocjacji prokuratura proponowała karę sześciu miesięcy więzienia o złagodzonym rygorze w zamian za przyznanie się do wszystkich trzynastu zarzutów; Swartz i jego obrońcy odrzucili tę propozycję, decydując się na proces. Sposób prowadzenia sprawy przez prokuraturę federalną, w tym mnożenie zarzutów, był szeroko krytykowany jako nieproporcjonalny, także w polskich mediach. Już po pierwszych zarzutach część prawników zwracała uwagę na brak oskarżenia na drodze cywilnej oraz nieproporcjonalną penalizację zarzucanych czynów w stosunku do spowodowanych szkód. Po śmierci Swartza prokuratura wycofała wszystkie zarzuty.
Śmierć 11 stycznia 2013 roku Swartz został znaleziony martwy w swoim mieszkaniu na nowojorskim Brooklynie; według lekarza sądowego popełnił samobójstwo przez powieszenie, nie pozostawił listu pożegnalnego. Według jego partnerki jednym ze źródeł załamania były koszty zbliżającego się procesu i perspektywa publicznej zbiórki na obronę. Polska prasa opisywała jego śmierć jako „tajemnicze samobójstwo rewolucjonisty internetu”.
Pogrzeb odbył się 15 stycznia 2013 roku w Highland Park; mowę pożegnalną wygłosił twórca World Wide Web Tim Berners-Lee. W kolejnych tygodniach uroczystości ku pamięci Swartza odbyły się m.in. w nowojorskiej uczelni Cooper Union, w siedzibie Internet Archive w San Francisco oraz na Kapitolu, z udziałem senatorów i członków Izby Reprezentantów. W lutym 2025 roku w siedzibie Internet Archive odsłonięto pomnik Swartza.
Reakcje Rodzina i partnerka Swartza wydały oświadczenie, w którym nazwały jego śmierć „produktem systemu sprawiedliwości pełnego zastraszania i prokuratorskich nadużyć”, obarczając współodpowiedzialnością prokuraturę i MIT. Prokurator federalna Carmen Ortiz utrzymywała, że postępowanie jej biura było właściwe, a ponad 50 tysięcy osób podpisało petycję do Białego Domu o jej odwołanie; petycje w sprawie prokuratorów zostały ostatecznie odrzucone w 2015 roku.
MIT zleciło profesorowi Halowi Abelsonowi analizę roli uczelni w sprawie. Opublikowany w lipcu 2013 roku raport ustalił, że MIT nie popierał zarzutów, ale mimo instytucjonalnego poparcia dla kultury otwartego dostępu nigdy nie udzielił takiego wsparcia samemu Swartzowi i nie zajął publicznego stanowiska w sprawie. Członkowie Kongresu z obu partii krytykowali prokuraturę; komisja nadzoru Izby Reprezentantów wszczęła dochodzenie w sprawie decyzji Departamentu Sprawiedliwości.
W dniach po śmierci Swartza grupa Anonymous podmieniła strony w domenie MIT na poświęcone mu trybuty, a pod koniec stycznia 2013 roku włamała się na stronę federalnej komisji ds. wymiaru kar. Naukowcy z całego świata publikowali w sieci swoje artykuły z hasztagiem #pdftribute, promując otwarty dostęp do badań.
Dziedzictwo W 2013 roku kongresmenka Zoe Lofgren złożyła projekt ustawy nazwanej Aaron’s Law, mającej wyłączyć naruszenia regulaminów usług spod przepisów ustawy Computer Fraud and Abuse Act; projekt nie wyszedł poza etap prac w komisji. Śmierć Swartza ożywiła też debatę o otwartym dostępie do publikacji naukowych: redakcja czasopisma „Journal of Library Administration” podała się zbiorowo do dymisji, powołując się na „kryzys sumienia” po jego śmierci, a zgłaszany od 2013 roku projekt ustawy FASTR (Fair Access to Science and Technology Research Act), nakazującej publiczne udostępnianie badań finansowanych z podatków, bywał nazywany „drugim prawem Aarona”.
Pośmiertnie Swartz otrzymał nagrodę Jamesa Madisona przyznawaną przez American Library Association oraz został wprowadzony do Internet Hall of Fame. Od 2013 roku 8 listopada, w dniu jego urodzin, obchodzony jest Aaron Swartz Day, połączony z hackathonami organizowanymi w wielu miastach świata. Zaprojektowany przez Swartza z Kevinem Poulsenem i Jamesem Dolanem system anonimowego przekazywania dokumentów dziennikarzom, uruchomiony pośmiertnie przez „The New Yorker” jako Strongbox, jest rozwijany przez Freedom of the Press Foundation pod nazwą SecureDrop.
W kulturze W 2014 roku na festiwalu Sundance premierę miał pełnometrażowy dokument Aaron Swartz: Sieć jest nasza w reżyserii Briana Knappenbergera, opowiadający o życiu, procesie i śmierci Swartza; film został udostępniony na licencji Creative Commons. W Polsce dokument był emitowany na antenie TVP2. Swartz pojawił się także w dokumencie Killswitch (2014) o wolności internetu, a wcześniej m.in. w Steal This Film II (2007).
Publikacje Swartz, Aaron MusicBrainz: A Semantic Web Service. Swartz, A. and Hendler, J. “The Semantic Web: A Network of Content for the Digital City”, Proceedings of the Second Annual Digital Cities Workshop, Kyoto, Japonia, październik 2001. Gruber, John and Swartz, Aaron. Markdown definition, grudzień 2004.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Domowa strona internetowa Aarona Swartza Guerilla Open Access Manifesto
“Undergraduate Overachiever”, Wired, 12.09.2004 (ang.)
Audycja z udziałem Swartz prowadzona przez Willa Wilkinsona w serwisie Bloggingheads.tv (ang.) Audycja z udziałem Swartza i Deana Bakera w serwisie Bloggingheads.tv (ang.) Film dokumentalny o Aaronie The Internet’s Own Boy: The Story of Aaron Swartz
Kategoria:Amerykańscy programiści Kategoria:Aktywiści otwartej treści Kategoria:Amerykańscy publicyści Kategoria:Członkowie społeczności wikipedystów Kategoria:Amerykańscy samobójcy Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Ludzie związani z bezpieczeństwem komputerowym Kategoria:Urodzeni w 1986 Kategoria:Zmarli w 2013