thumb|upright=1.2|Plan osady Wolin z czasów chąśników
Chąśnicy, wiciądze, wiciędze – słowiańscy wojownicy, walczący na podobieństwo skandynawskich wikingów od VI do XII w. Nazewnictwo to można także odnosić do niektórych wypraw książąt pomorskich przeciwko Polsce wczesnopiastowskiej i księstwom niemieckim.
Etymologia Zdaniem badaczy, nazwy chąśnicy i chąsa (grupa wojowników wraz z ich statkami) wywodzą się z połączenia dwóch pokrewnych słów: chasa (gromada, zgraja) i chąśba (napad, rozbój).
Siedziby Ośrodkami, z których operowali chąśnicy były najczęściej główne miasta nad Bałtykiem lub większymi rzekami, m.in.: Arkona, Kołobrzeg, Zwierzyn (i inne ośrodki Obodrzytów), Stargard, Szczecin, Wolin.
Okres działalności Za, na poły legendarne, początki wypraw chąśników uważa się już VI w., niebawem po osiedleniu się Słowian połabskich nad Bałtykiem (walki legendarnego potomka Lecha, księcia Wizymira z Duńczykami). Jednak bardziej wiarygodne wydają się dopiero przekazy historyczne z X w.: ok. 984 lub 985 w bitwie pod Fýrisvellir w Szwecji mieli brać udział wikingowie z Jomsborga, być może wsparci przez Słowian.
Bezspornie, za kres działalności chąśników uważa się lata 1184 (klęska księcia Bogusława I w bitwie pod Zingst) i w wyniku tego hołd lenny księcia, złożony w 1185 królowi Danii, Kanutowi VI.
Działalność Pomijając legendarne walki Wizymira, który miał odebrać Danii m.in. Rugię i Skanię oraz wymienioną bitwę nad Fyris, główne działania chąśników przypadają na XII wiek. Zaś szczytem potęgi słowiańskich wikingów było panowanie księcia pomorskiego Racibora I.
Kalendarium 999 lub 1000 – Bitwa morska pod Svold, w której mieli uczestniczyć Słowianie (poświadczeni są wikingowie z Jomsborga) 1043 – chąśnicy zdobywają duńskie miasta Hedeby oraz Aarhus; Magnus I Dobry na trwałe niszczy Jomsborg i pali Wolin (odbudowany) poł. X w. – 1121 – niezależność chąśników wolińskich 1108/1109 – chąśnicy pomorscy oblegają i zajmują Ujście 1109 – nieudany wypad chąśników na Mazowsze 1127 – Pomorzanie będący pod władzą pierwszych Gryfitów, Warcisława I i Racibora I, przyjmują chrzest 1135 – pogrom floty Eryka II przez flotę Racibora I i Ranów oraz splądrowanie stolicy Danii 1136 – chąśnicy Racibora zdobywają i plądrują Konungahelę 1137 i 1138 – wyprawy Racibora pustoszą duńskie wybrzeża 26 czerwca 1147 – obodrzyccy chąśnicy łupią port w Lubece; klęska krzyżowców duńskich biskupa Assera pod Dębinem, k. Zwierzyna 1157 i 1162 – najazdy Waldemara I Wielkiego na bazy chąśników (piratów) na Pomorzu Zachodnim i Rugii jesień 1170 – odwetowy najazd chąśników pomorskich na Duńczyków (6 grudnia bitwa u brzegów Falster) 1178–1180 – wyprawy chąśników na liczne miejscowości w Meklemburgii i na Łużycach 1184 – klęska i utrata floty pomorskiej pod Zingst 1185 – hołd lenny ks. Bogusława I kończy epokę chąśników
Zobacz też Wiciądz Przypisy
Bibliografia Boras Z., Książęta Pomorza zachodniego, Poznań 1996. Historia Pomorza, t. 1 (do roku 1466), pod red. Gerarda Labudy, cz. 2, Poznań 1969. Mechło W., Chąśnicy: słowiańscy wikingowie, Szczecin 2005. Pomorze militarne XII – XXI w. pod red. K. Kozłowskiego i E. Rymara, Szczecin 2004.
Kategoria:Historia Danii Kategoria:Pomorze Zachodnie Kategoria:Wojsko polskie w średniowieczu Kategoria:Kultura słowiańska Kategoria:Piraci