Wybory w Polsce obecnie przeprowadza się dla wyboru: Prezydenta RP (wybory prezydenckie); posłów na Sejm i senatorów (wybory parlamentarne); posłów do Parlamentu Europejskiego (wybory europejskie); radnych sejmików województw, rad powiatów i gmin oraz prezydentów lub burmistrzów miast i wójtów (wybory samorządowe).
Za organizację i przebieg wyborów odpowiada w Polsce Państwowa Komisja Wyborcza wraz z jej organem wykonawczym – Krajowym Biurem Wyborczym.
Historia wyborów w Polsce I Rzeczpospolita
Wybory w Polsce mają długą tradycję, od czasów pierwszego Sejmu walnego w 1493, który był przedstawicielstwem szlachty wybranej na sejmikach ziemskich; Sejm zwoływany był co 2 lata na okres 6 tygodni, sejmiki zaś wybierały po 2 posłów (związanych instrukcjami).
W czasach I Rzeczypospolitej najdonioślejsze znaczenie miał wybór monarchy, dokonywany w wyniku wolnej elekcji, zorganizowanej po raz pierwszy w 1573. Pierwszym królem wybranym w drodze wolnej elekcji był Henryk Walezy, ostatnim – wybranym w 1764 – Stanisław August Poniatowski. Instytucja elekcji viritim przetrwała aż do upadku państwa po III rozbiorze w 1795, będąc – obok liberum veto – w znacznej mierze przyczyną zagłady Rzeczypospolitej. Konstytucja 3 Maja przewidywała ustanowienie dziedzicznej monarchii, tron oddając dynastii Wettynów.
II Rzeczpospolita mały|Plakat wyborczy z 1930 roku, zachęcający do głosowania na listę wyborczą nr 1 (BBWR) Pierwsze na ziemiach polskich demokratyczne wybory do Sejmu Ustawodawczego (powszechne, tajne, równe i bezpośrednie), z proporcjonalnym podziałem mandatów (wybory pięcioprzymiotnikowe) odbyły się 26 stycznia 1919, niedługo po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918; dekret Naczelnika Państwa o ordynacji wyborczej czynne i bierne prawo wyborcze przyznawał także kobietom – prawa wyborcze przysługiwały wszystkim obywatelom, liczącym 21 lat w dniu rozpisania wyborów, bez różnicy płci.
Konstytucja marcowa utrzymała powszechność praw wyborczych, ograniczając jedynie cenzus wieku w wyborach do Senatu: 30 lat dla czynnego, i 40 lat dla biernego prawa wyborczego. Wybory parlamentarne do Sejmu i Senatu przeprowadzono w 1922, 1928 i w 1930 (tzw. wybory brzeskie).
Konstytucja kwietniowa, wprowadzająca system prezydencki, zmieniła system wyborów na nieproporcjonalne i nie całkiem wolne – 1/3 senatorów mianował Prezydent RP. W tym systemie przeprowadzono wybory 1935 i 1938.
Wybory parlamentarne Wybory parlamentarne w Polsce w 1919 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1922 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1928 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1930 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1935 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1938 roku
Wybory prezydenckie Wybory prezydenckie w Polsce w 1922 roku (9 grudnia) Wybory prezydenckie w Polsce w 1922 roku (20 grudnia) Wybory prezydenckie w Polsce w 1926 roku (pierwsze) Wybory prezydenckie w Polsce w 1926 roku (drugie) Wybory prezydenckie w Polsce w 1933 roku
Wybory do Sejmu Śląskiego Wybory do Sejmu Śląskiego w 1922 roku Wybory do Sejmu Śląskiego w 1930 roku (11 maja) Wybory do Sejmu Śląskiego w 1930 roku (23 listopada) Wybory do Sejmu Śląskiego w 1935 roku
Referenda Plebiscyt 1920 Plebiscyt 1921
Polska Rzeczpospolita Ludowa W okresie powojennym pierwsze wybory zorganizowano w 1947 w celu wyłonienia członków Sejmu Ustawodawczego. W kampanii przedwyborczej zamordowano 140 działaczy PSL, 10 tysięcy z nich aresztowano, w tym 149 kandydatów na posłów. Same wyniki wyborów sfałszowano, oddając władzę w ręce komunistówKomuniści fałszują wybory. W PRL-u ordynacja wyborcza „bez skreśleń” stwarzała jedynie pozory demokracji, preferując wyłącznie kandydatów PZPR. Wybory odbywały się regularnie, regularnie również były fałszowane.
Wybory parlamentarne w PRL-u Wybory parlamentarne w Polsce w 1947 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1952 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1957 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1961 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1965 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1969 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1972 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1976 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1980 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1985 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku
Wybory prezydenckie Wybory prezydenckie w Polsce w 1947 roku Wybory prezydenckie w Polsce w 1989 roku
Wybory do rad narodowych Wybory do rad narodowych w Polsce w 1954 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1958 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1961 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1965 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1969 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1973 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1976 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1978 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1980 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1984 roku Wybory do rad narodowych w Polsce w 1988 roku
Referenda w PRL-u Referendum ludowe w 1946 Referendum w Polsce w 1987 roku
III Rzeczpospolita Następne (częściowo) wolne wybory odbyły się 4 czerwca 1989. Zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu w wolnych wyborach wybrano wszystkich senatorów oraz 35% posłów (tzw. Sejm kontraktowy), pozostałe miejsca zagwarantowane były dla PZPR i partii satelickich. Wybory te uznaje się często za początek III Rzeczypospolitej, w której odbywają się całkowicie wolne wybory pięcioprzymiotnikowe.
Frekwencja (%) w wyborach do Sejmu, Parlamentu Europejskiego, samorządowych (I tura) i prezydenckich (I tura). Wybory parlamentarne w III RP Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1991 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 1997 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 2001 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 2005 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 2007 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 2011 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 2015 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 2019 roku Wybory parlamentarne w Polsce w 2023 roku
alt=|1070x1070px
Wybory prezydenckie w III RP Wybory prezydenckie w Polsce w 1990 roku Wybory prezydenckie w Polsce w 1995 roku Wybory prezydenckie w Polsce w 2000 roku Wybory prezydenckie w Polsce w 2005 roku Wybory prezydenckie w Polsce w 2010 roku Wybory prezydenckie w Polsce w 2015 roku Wybory prezydenckie w Polsce w 2020 roku (pierwsze) – głosowanie nie odbyło się Wybory prezydenckie w Polsce w 2020 roku (drugie) Wybory prezydenckie w Polsce w 2025 roku
Wybory samorządowe w III RP Wybory samorządowe w Polsce w 1990 roku Wybory samorządowe w Polsce w 1994 roku Wybory samorządowe w Polsce w 1998 roku Wybory samorządowe w Polsce w 2002 roku Wybory samorządowe w Polsce w 2006 roku Wybory samorządowe w Polsce w 2010 roku Wybory samorządowe w Polsce w 2014 roku Wybory samorządowe w Polsce w 2018 roku Wybory samorządowe w Polsce w 2024 roku
Wybory do Parlamentu Europejskiego w III RP Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce w 2004 roku Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce w 2009 roku Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce w 2014 roku Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce w 2019 roku Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce w 2024 roku
Referenda w III RP
Referenda w Polsce w 1996 roku Referendum w Polsce w 1997 roku Referendum w Polsce w 2003 roku Referendum w Polsce w 2015 roku Referendum w Polsce w 2023 roku
Zarządzanie wyborów Zgodnie z ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (tj. ), poszczególne wybory są zarządzane przez i w formie: WyboryZarządzaForma zarządzeniaUwagiWybory Prezydenta Rzeczypospolitej PolskiejMarszałek SejmuPostanowienie Marszałka SejmuWybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Wybory do Senatu Rzeczypospolitej PolskiejPrezydent Rzeczypospolitej PolskiejPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej PolskiejW przypadku skrócenia kadencji Sejmu – na mocy uchwały Sejmu albo zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku wyborów uzupełniających do Senatu – PKW podaje do publicznej wiadomości w formie obwieszczenia postanowienie na terenie okręgu, którym odbędą się wybory.Wybory samorządowePrezes Rady MinistrówRozporządzenie Prezesa Rady MinistrówDotyczy: rad gmin, rad powiatów, sejmików województw i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. W przypadku wyborów uzupełniających do rady, wybory te zarządza wojewoda.Wybory do Parlamentu EuropejskiegoPrezydent Rzeczypospolitej PolskiejPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Zobacz też
ordynacja wyborcza Kodeks wyborczy referendum
Przypisy
Linki zewnętrzne Demokracja urn – Tygodnik „Wprost”, Nr 1192 (9 października 2005) Strona Państwowej Komisji Wyborczej
Najnowsze informacje o wyborach w Polsce