Michał Kalecki (ur. 22 czerwca 1899 w Łodzi, zm. 17 kwietnia 1970 w Warszawie) – polski ekonomista, profesor Zakładu Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk i Szkoły Głównej Planowania i Statystyki, członek rzeczywisty PAN.
Życiorys Młodość Był synem Abrama Kaleckiego i Klary Kaleckiej, z domu Segałły. Rodzice byli narodowości żydowskiej, nie praktykowali religijnie, on sam nie uważał się za Żyda. Jego ojciec był do 1913 właścicielem przędzalni, po jej likwidacji pracował jako księgowy, zm. w 1933 r.
Kiedy miał 10 lat, matka zostawiła jego ojca, on sam pozostał przy ojcu. Od 1910 r. był uczniem Prywatnego Gimnazjum Męskiego Mieczysława Witanowskiego w Łodzi (przemianowanym w 1915 na Gimnazjum Filologiczne). Tam w 1917 r. zdał egzamin maturalny i w tym samym roku rozpoczął studia na Politechnice Warszawskiej. W 1919 r. został powołany do Wojska Polskiego, odbywał służbę w batalionie telegraficznym we Lwowie. W lutym 1920 zapisał się na studia matematyczne na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, jednak w lutym 1921 przeniósł się na Politechnikę Gdańską. W tym samym roku został zwolniony ze służby wojskowej w stopniu starszego szeregowego. Studia te przerwał w 1925 r. i powrócił do Łodzi. Tam początkowo pracował jako korepetytor oraz w agencji tzw. wywiadu kredytowego. Od 1927 mieszkał w Warszawie, tam m.in. do 1929 r. wykonywał prace projektowe dla Polskiego Towarzystwa Budowlanego. W 1927 r. debiutował na łamach „Przeglądu Gospodarczego” artykułem Zbliżenie gospodarcze amerykańsko-rosyjskie a Polska. Publikował też m.in. w czasopismach „Przegląd Polityczny” i „Przemysł i Handel”, komentując bieżącą sytuację ekonomiczną, a także analizując rynki surowców i kartele surowcowe. Od 1 grudnia 1929 pracował w Instytucie Badań Koniunktur Gospodarczych i Cen w Warszawie, którego dyrektorem był Edward Lipiński. Został zatrudniony na stanowisku konsultanta do spraw karteli. Zajmował się początkowo specjalistycznymi badaniami statystycznymi, prowadził badania nad obrotami handlowymi i kartelami gospodarczymi (został kierownikiem referatu karteli). Współpracował z Janem Wiśniewskim i Ludwikiem Landauem. Z tym ostatnim opublikował m.in. broszury Szacunek dochodu społecznego w r. 1929 (wyd. 1934) i Dochód społeczny w r. 1933 i podstawy badań periodycznych nad zmianami dochodu (wyd. 1935). Od 1931 r. publikował pod pseudonimem Henryk Braun w „Przeglądzie Socjalistycznym” (zamkniętym w 1932), tam poruszał kwestie natury kryzysu kapitalizmu oraz polityki gospodarczej władz wobec recesji. W latach 30. podjął badania nad cyklami koniunkturalnymi. W 1932 r. opublikował w „Polityce Gospodarczej” artykuły Koniunktura a inflacja i Wpływ kartelizacji na koniunkturę, w 1933 w tym samym piśmie Nakręcanie koniunktury światowej, wreszcie w formie odrębnej broszury Próba teorii koniunktury (wyd. 1933). Swoje badania przedstawił w 1933 r. na zebraniu w Lejdzie.
W 1930 r. poślubił Adelę Szternfeld. Szwagrem Michała Kaleckiego był Ary Sternfeld, jeden z pionierów kosmonautyki i astronautyki.
Lata poza Polską Pod koniec 1935 roku, dzięki rekomendacji Edwarda Lipińskiego otrzymał stypendium od Fundacji Rockefellera (200 dolarów miesięcznie), które pokrywało koszty pobytów naukowych za granicą. W styczniu 1936 przyjechał z żoną do Sztokholmu, gdzie spotkał się m.in. z Gunnarem Myrdalem. W czasie pobytu tamże przeczytał opublikowaną wówczas Ogólną teorię zatrudnienia, procentu i pieniądza Johna M. Keynesa. Zdecydował się wówczas kontynuować badania w Wielkiej Brytanii, uważając, że tam rodzi się nowa teoria kapitalizmu.
Od kwietnia 1936 mieszkał z żoną w Londynie. Tam początkowo uczęszczał na seminarium badawcze Lionela Robbinsa w London School of Economics. W tym samym roku opublikował recenzję Ogólnej teorii Keynesa w piśmie „Ekonomista”, nazywając ją zwrotnym punktem w historii ekonomii, zajął się w niej jedynie kwestią zatrudnienia, pomijając teorię stopy procentowej i pieniądza. Zaprzyjaźnił się z Joan Robinson i dzięki niej znalazł się w kręgu uczonych skupionych wokół Keynesa. W redagowanym przez Keynesa czasopiśmie „” opublikował w 1937 r. artykuł A Theory of Commodity, Income and Capital Taxation. W późniejszych latach uważał, że swoimi pracami wyprzedził Keynesa i przed nim sformułował zasadnicze elementy zawarte później w Ogólnej teorii.
Wciąż przebywając za granicą zrezygnował pod koniec 1936 z etatu w Instytucie Badań Koniunktur Gospodarczych i Cen, protestując publicznie w prasie przeciwko zwolnieniu z pracy tamże Ludwika Landaua i Marka Breita (zwolniono ich za krytyczny wobec polityki monetarnej Eugeniusza Kwiatkowskiego artykuł). Ze stypendium Fundacji Rockefellera korzystał do końca 1937. W tym czasie publikował, odbył też wyjazdy naukowe do Oslo i Paryża. Jesienią 1937 zamieszkał w Cambridge. Od tego czasu jego brytyjscy przyjaciele próbowali znaleźć dla niego miejsce pracy (utrudnieniem był brak płynności w mówionej angielszczyźnie oraz brak dyplomu wyższej uczelni). Ostatecznie pod koniec 1938 został pracownikiem Cambridge Research Scheme – jednostki badawczej (niezależnego od Uniwersytetu Cambridge), tam prowadził badania statystyczne. Od 1938 r. pracował nad polskim przekładem Ogólnej teorii Keynesa (przetłumaczył ostatecznie 18 pierwszych rozdziałów). W 1939 r. opublikował zbiór Essays in Theory of Economic Fluctuation. Jego prace zaczęto cytować częściej w okresie II wojny światowej, po tym jak J.M. Keynes przyznał, że prace Kaleckiego dotyczące zagadnienia płac trafnie rozwijają niektóre kwestie z Ogólnej teorii.
Pod koniec 1939 r., w związku z zakończeniem projektu badawczego w Cambridge, wyjechał do Oxfordu. Na początku 1940 r. przygotował raport What Germany Can Get Out of Poland, poświęcony skutkom gospodarczym okupacji Polski. Od początku tegoż roku pracował w Uniwersytetu Oksfordzkiego. Tam zajmował się m.in. analizami bieżącej polityki gospodarczej, kwestią reglamentacji towarów, badał zagadnienie postępu technicznego jako czynnika wpływającego na wydajność pracy, rozwijał także teorię zysków, pracował nad rolą pieniądza w finansowaniu kapitalizmu. W 1943 r. opublikował zbierający te badania tom Studies in Economic Dynamics. Przez pierwsze dwa miesiące 1945 przebywał we Francji, gdzie doradzał Pierre Mendèsowi France’owi, w rządzie tymczasowym Charlesa de Gaulle’a, w sprawie reglamentacji towarów. Ze stanowiska na Uniwersytecie Oksfordzkim odszedł w marcu 1945, zawiedziony pominięciem go przy wyborze nowego dyrektora Instytutu Statystyki. W marcu 1945 wyjechał z żoną do Montrealu, gdzie został zatrudniony w Międzynarodowej Organizacji Pracy. Zajmował się tam problemami powojennej odbudowy, pełnym zatrudnieniem i inflacją. W sierpniu 1946 przyjechał na krótko do Polski. Dla ministra przemysłu Hilarego Minca i podsekretarza stanu Jakuba Bermana napisał wówczas artykuły poświęcone racjonowaniu i systemowi cen, oszczędnościom i obiegowi pieniężnemu oraz zestawił plany finansowe na II półrocze 1946 i I półrocze 1947. Z dniem 30 grudnia 1946 objął stanowisko zastępcy dyrektora Działu Stabilizacji i Rozwoju Gospodarczego w Departamencie Gospodarczo-Społecznym Sekretariatu ONZ w Nowym Jorku, wszedł także w skład Międzynarodowej Rady Konsultacyjnej powołanej przez Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju. Jako ekspert ekonomiczny doradzał rządowi Dawida Ben Guriona w Izraelu (1950) i rządowi Adolfa Ruiza Cortinesa w Meksyku (1953). W 1954 r. wydał książkę Theory of Economic Dynamics. An Essay on Cyclical and Long-Run Changes in Capitalist Economy opartą na tekstach wcześniejszych, ale zmodyfikowaną i rozszerzoną. W 1954 r. uznał, że przygotowane zmiany organizacyjne jego działu ograniczają jego kompetencje i zrezygnował z dniem 1 stycznia 1955 z pracy w ONZ.
Ponownie w Polsce W lutym 1955 zamieszkał wraz z żoną w Warszawie. Początkowo został doradcą ówczesnego wicepremiera Hilarego Minca. W październiku 1956 został wiceprzewodniczącym rządowej komisji, która miała sformułować propozycje odpowiedniego ukształtowania tworzących się oddolnie rad robotniczych. W styczniu 1957 wszedł w skład Komisji Planowania przy Radzie Ministrów, został także członkiem Rady Ekonomicznej przy Radzie Ministrów (działającej do 1961). We wrześniu 1957 został przewodniczącym Komisji Głównej Planu Perspektywicznego, w październiku 1957 przewodniczącym polskiej delegacji do Komisji Ekonomicznej RWPG. Doradzał także rządowi Jawaharlala Nehru w Indiach (1959–1960) i rządowi Fidela Castro na Kubie (1960). Od lat 60. jego relacje z decydentami politycznymi w Polsce pogarszały się. W 1962 r. skrytykował założenia planu pięcioletniego na lata 1966–1970. Z końcem 1963 r. odszedł z Komisji Planowania, w lipcu 1964 ze stanowiska w Komisji Ekonomicznej RWPG.
W czerwcu 1956 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego, został zatrudniony w Instytucie Ekonomii Polskiej Akademii Nauk. Od października 1961 pracował w Szkole Głównej Planowania i Statystyki, od 1962 jako profesor zwyczajny w Katedrze Ekonomii Politycznej. Kierował Międzyuczelnianym Zakładem Problemów Gospodarki Krajów Słabo Rozwiniętych SGPiS i Uniwersytetu Warszawskiego (do likwidacji w 1968). Od 1960 do likwidacji w 1968 r. przewodniczył Komitetowi Badań nad Zagadnieniami Społecznymi Polski Ludowej PAN. W 1963 r. opublikował książkę Zarys teorii wzrostu gospodarki socjalistycznej.
W grudniu 1965 doznał zawału serca. W wyniku antysemickiej nagonki w 1968 r. złożył w październiku tego roku rezygnację z zajmowanych stanowisk i przeszedł na wcześniejszą emeryturę. Zmarł na udar mózgu.
Wyróżnienia W 1958 r. został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, w 1966 roku został członkiem rzeczywistym akademii. Otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego (1964) i Wyższej Szkoły Ekonomicznej we Wrocławiu (1965). W 1968 r. został członkiem zagranicznym Churchill College w Cambridge. Był laureatem nagrody państwowej I stopnia (1966Nowiny Rzeszowskie, nr 170 (5306), 20 lipca 1966, s. 2., za pracę Zarys teorii wzrostu gospodarki socjalistycznej) oraz Nagrody im. Oskara Langego (1967) przyznawanej przez Polskie Towarzystwo Ekonomiczne. Został również odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy (1964) oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
W 1970 r. był kandydatem do Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii.
Poglądy Prace naukowe Kaleckiego dotyczyły analizy cykli koniunkturalnych, efektywności inwestycji, teorii dochodu narodowego, teorii wzrostu w gospodarce socjalistycznej, ekonometrii i metodologii planowania.
W 1933 r. opublikował Próbę teorii koniunktury (1933), w której podjął kwestię wpływu popytu globalnego na rozmiary i strukturę dochodu narodowego, wskazując w niej na decydującą rolę inwestycji. Swoje tezy, występujące później w The General Theory of Employment, Interest and Money Johna Maynarda Keynesa (wyd. 1936), pogłębił, wbudowując je w model niedoskonałej konkurencji. W Theory of Economic Dynamics (1954) zawarł syntezę badań nad procesami wzrostu gospodarki rynkowej. W swoich analizach problemów ekonomicznych krajów rozwijających się zwracał uwagę na centralne znaczenie reformy rolnej oraz opodatkowania właścicieli ziemskich i klasy średniej. Był sceptyczny wobec potencjału inwestycji zagranicznych jako środka stymulującego rozwój ekonomiczny. Interesowała go matematyka, którą zajął się naukowo pod koniec swej aktywności twórczej. W wieku 66 lat uzyskał wybitne wyniki w teorii liczb, m.in. związane z twierdzeniami o asymptotycznej gęstości liczb pierwszychJ. Oderfeld, A. Schinzel, O pracach matematycznych Michała Kaleckiego, „Roczniki Polskiego Towarzystwa Matematycznego”, Seria II «Wiadomości Matematyczne», t. 16 (1973), s. 71–73..
Publikacje Próba teorii koniunktury (1933) Szacunek dochodu społecznego w roku 1929 (1934, z Ludwikiem Landauem) Dochód społeczny w roku 1933 i podstawy badań periodycznych nad zmianami dochodu (1935, z Landauem) A Macrodynamic Theory of Business Cycles (w: Econometrica, nr 3/1935) The Determinants of Distribution of the National Income (w: Econometrica, nr 6/1938)