Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie „Młot i Sierp”

Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie „Młot i Sierp” (w literaturze spotyka się także nazwę Centralny Komitet Rad Robotniczych i Chłopskich Polski) – konspiracyjna organizacja powstała z inicjatywy komunistów i radykalnych ludowców działająca w Generalnym Gubernatorstwie od jesieni 1939 do marca 1942. Po rozbiciu przez gestapo, większość „młotowców” zasiliła Polską Partię Robotniczą. Pismo: „Młot i Sierp”Tadeusz Łepkowski, Słownik historii Polski. Warszawa 1973, s. 255..

Geneza W wyniku rozwiązania przez Komintern Komunistycznej Partii Polski w roku 1938 komuniści polscy znaleźli się bez organizacji, struktur i płynących wcześniej z ZSRR funduszy na działalność. Brak kontaktów z radzieckimi towarzyszami uniemożliwiał także nadążanie za zmianami taktyki Kominternu. Po pakcie Ribbentrop-Mołotow dyrektywy VII kongresu Kominternu o antyfaszyzmie stały się nieaktualne. Nie znając jednak nowych dyrektyw, przebywający w kraju komuniści, częstokroć ograniczający swą działalność do luźnych kontaktów towarzyskich, poczęli się organizować. Poza „Młotem i Sierpem” powstały wówczas i inne organizacji, często o lokalnym lub środowiskowym jedynie zasięgu, Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR, tzw. dzika KPP w Wielkopolsce, Czyn Chłopsko-Robotniczy w rejonie Rzeszowa oraz grupa młodzieży żydowskiej z Warszawy, Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus”.

Działalność W oparciu o kontakty towarzyskie między byłymi członkami KPP, a także innych, współpracujących z nią partiach i organizacjach, jak Niezależna Partia Chłopska, Komunistyczny Związek Młodzieży Polski oraz części radykalnych socjalistów PPS, a także dzięki dysponowaniu częścią sprzętu, w tym poligraficznego, po KPPTamże, s. 56., udało się utworzyć struktury poza Warszawą na Lubelszczyźnie, Mazowszu, rejonie Rzeszowa i Kielc. W maju 1940 grupa warszawskich komunistów utworzyła Komitet Organizacyjny RRR-Ch „Młot i Sierp”, którego przewodniczącym został Stanisław ZającJan Ptasiński, Na północ od Warszawy. Szkice z dziejów ruchu oporu 1939–1945, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1984, s. 45..

W początkach 1941 z Julianem Wieczorkiem nawiązał kontakt i współpracę Stanisław Poleczko – prominentny działacz Barykady Wolności. Następnie w maju 1941 roku, Poleczko doprowadził do powtórnego rozłamu wewnątrz „Barykad Wolności”A.Kuczyński, Zarys problematyki działań polskiego podziemia komunistycznego na Mazowszu w latach okupacji, Polish Press Limited, Winnipeg, 1983., na skutek którego grupa członków skupionych wokół niego przeszła do organizacji „Młot i Sierp”, znacząco zasilając tę ostatnią. „Młot i Sierp”, do tej pory praktycznie pozbawiona wpływów i nieobecna poza terenami Warszawy, rozpoczęła teraz ożywioną działalność organizacyjną i propagandową w rejonie działań grupy Poleczki, czyli w Płońskiem. Już 21 lipca 1941 roku powołano KP „Młot i Sierp” powiatu płońskiego B.Syzdek, Organizacja „Młot i Sierp” na Północnym Mazowszu, w: Notatki Płockie t.5 n17/18, 1960 r..

Od wiosny 1941 r. „Młot i Sierp” dysponował własną organizacją wojskową – Czerwoną Milicję, która liczyła wówczas około tysiąca ludzi. Organizacją Czerwonej Milicji miał zająć się Stefan Jędra. Jej działalnością z ramienia KC RRR-Ch kierował Marian Kubicki. Na północnym Mazowszu dowódcą Milicji był Czesław MałkowskiJan Ptasiński, Na północ od Warszawy. Szkice z dziejów ruchu oporu 1939–1945, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1984, s. 47.. Najliczniejsza organizacja „Młota i Sierpa” istniała w powiecie płockimJan Ptasiński, Na północ od Warszawy. Szkice z dziejów ruchu oporu 1939–1945, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1984, s. 49..

Grupa ta identyfikowała toczącą się wojnę z wojną z lat 1914–1918, opisując ją jako „spisek międzynarodowego kapitału” wymierzonego w interesy klasy robotniczejP. Gontarczyk, op. cit. s. 55., co było sprzeczne z ówczesną wykładnią Kominternu. Organem prasowym organizacji było pismo „Młot i Sierp”. Poza ograniczoną działalnością propagandową (w tym kolportowanie ulotek zbieranych po rozrzuceniu ich nad Generalnym Gubernatorstwem przez radzieckie samoloty) RRR-Ch nie rozwinęły szerszej działalności.

Oficjalne powojenne publikacje PRL wskazują na rolę organizacji „Młot i Sierp” w tworzeniu PPR: Organizacja „Młota i Sierpa” na północnym Mazowszu odegrała dużą rolę w organizowaniu oporu wobec hitlerowskiego okupanta, zaszczepianiu wiedzy o ZSRR i niesieniu pomocy jeńcom radzieckim, a przede wszystkim w przygotowaniu pod względem ideologicznym i organizacyjnym warunków dla powstania Polskiej Partii Robotniczej. Aktyw, który wyrósł w tej organizacji, stanowił główne oparcie PPR na północnym Mazowszu. Dzięki temu PPR na tych terenach mogła w krótkim czasie rozwinąć szeroką działalność.

23 czerwca 1941 gestapo aresztowało dwóch czołowych działaczy organizacji – Stanisława Zająca i Stefana Jędrę, a 8 lipca przewodniczącego KC Juliana WieczorkaJan Ptasiński, Na północ od Warszawy. Szkice z dziejów ruchu oporu 1939–1945, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1984, s. 62–63.. W marcu 1942 r. Komitety Powiatowe „Młota i Sierpa” przekształciły się w Komitety Powiatowe PPR.

Niektórzy działacze Józef Balcerzak Franciszek Bloch Franciszek Błaszkiewicz Bronisław Chyszpański Władysław Domagalski Piotr Gruszczyński Stefan Jędra Jakub Krajewski Marian Kubicki Teodor Kufel Ignacy Kwarta Stanisław Lachtara „Łysy Stach” Jan Orliński Antoni Parol Józef Konopka Edmund Pietraszewski Stanisław Poleczko Jan Ptasiński Zygmunt Rogowski Bolesław Skowroński Roman Hartenberger Julian Wieczorek Zygmunt Wolski „Zygmunt” Stanisław Zając Michał Żymierski „Rola”

Przypisy

Kategoria:Partie i ugrupowania konspiracyjne w okupowanej Polsce 1939–1945 Kategoria:Komunistyczne organizacje podziemne na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej Kategoria:Polska Partia Robotnicza Kategoria:Polskie organizacje rewolucyjne