Dwudniowa bitwa pod Gotlandią – starcie między flotą szwedzką a duńsko-lubecką, stoczone 30–31 maja 1564 między wyspami Gotlandia i Olandia, zakończone taktyczną porażką Szwedów, którzy utracili okręt flagowy Mars.
Tło Późną wiosną 1564 wojska duńskie wznowiły natarcie w południowej Szwecji, usiłując dotrzeć do Sztokholmu. Równocześnie operacje podjęła flota duńsko-lubecka, pod dowództwem Herlufa Trollego, którego zastępcą był komendant eskadry lubeckiej, Friedrich Knebel. Liczyła ona 33 okręty (w tym 10 lubeckich) lub 27 okrętów (w tym 6 lubeckich). Zadaniem floty sojuszniczej była blokada floty szwedzkiej i zapobieżenie jej wypadowi pod wybrzeża duńskie, a w przyszłości – wsparcie armii w szturmie na Sztokholm. Dowodzący eskadrą szwedzką (23 okręty) adm. , bezpieczny wśród sztokholmskich szkierów, miał bronić stolicy, a w sprzyjających okolicznościach wydać sprzymierzonym bitwę. Zdecydował się na to pod koniec maja, gdy Trolle minął Olandię i podszedł pod wybrzeża Gotlandii.
Bitwa Siły obu stron były mniej więcej wyrównane. Eskadra szwedzka walczyła w tradycyjnym szyku roju, podczas gdy Trolle, innowator w zakresie taktyki walki morskiej, uformował swoje okręty w szyku klina. Duńczycy zamierzali przede wszystkim abordażować jednostki wroga, a szyk ten miał zapewnić współpracę między tworzącymi go kolejnymi trójkami okrętów i szybkie wprowadzenie do walki najsilniejszych okrętów. Jego wadą było utrudnione użycie artylerii, coraz ważniejszej w walce morskiej oraz konieczność ciągłego i skomplikowanego manewrowania.
30 maja doszło do pierwszego starcia. Duńczycy dążyli do abordażu, ale Szwedzi uchylali się, ostrzeliwując wroga z dział. Trudny w utrzymaniu szyk klina łamał się, Duńczycy tracili czas na jego porządkowanie, a Szwedzi starali się wymanewrować przeciwnika; chaotyczne walki ciągnęły się cały dzień. Trolle na pokładzie swego okrętu flagowego „Fortuna” atakował szwedzki okręt flagowy „Mars”, ale utracił reję grota i został odparty.
Następnego dnia walkę podjęto na nowo i miała ona równie chaotyczny przebieg. W jednym ze starć klin duński wbił się w szyk szwedzki, a pierwsza i druga trójka okrętów sprzymierzonych zdołała otoczyć szwedzki okręt flagowy. W starciu, większe na ogół okręty duńskie i lubeckie miały przewagę nad spieszącymi na pomoc jednostkami szwedzkimi, którym niższe burty utrudniały abordaż. Gdy Duńczycy i Lubeczanie wdarli się na pokład „Marsa”, Szwedzi wysadzili okręt, by nie wpadł w ręce wroga (możliwe, że pożar, który spowodował eksplozję prochu i zatonięcie okrętu, wraz z większością załogi i ok. 300 napastnikami, był przypadkowy).
Admirał Bagge przeżył, by dostać się do niewoli. Dowodzenie przejął , który zarządził odwrót do Älvsnabben, gdzie uszkodzone okręty naprawiono. Taktyczne zwycięstwo odnieśli sprzymierzeni topiąc wrogi okręt flagowy, za cenę niewielkich strat w ludziach (lub także jednego okrętu lubeckiego, zatopionego pierwszego dnia bitwy). Zwycięstwo nie było jednak decydujące, a zatopienie jednego okrętu po dwóch dniach walki wykazało, że szyk Trollego nie był lepszy od dawnej taktyki roju. Strategicznie, sytuacja niewiele się zmieniła, a flota szwedzka podjęła kolejne działania dość szybko, bo już w lipcu.
Przypisy
Kategoria:Bitwy morskie w historii Szwecji Kategoria:Bitwy morskie w historii Danii Kategoria:Wydarzenia 1564 Kategoria:Gotlandia Kategoria:Olandia Kategoria:Bitwy w XVI wieku Kategoria:Bitwy na Morzu Bałtyckim