mały|Odmiana 'Alba' mały|Odmiana 'Aureomarginata' mały|Odmiana 'Cahill' mały|Odmiana 'Ralph Shugert' Barwinek pospolity (Vinca minor L.) – gatunek rośliny z rodziny toinowatych (Apocynaceae). Rośnie dziko w zachodniej, południowej i środkowej Europie oraz na Kaukazie. Introdukowany rośnie na północy i wschodzie kontynentu, w Tunezji, na Syberii, Sachalinie, w Chinach i Azji Mniejszej oraz w Ameryce Północnej. Jest jedynym gatunkiem barwinka występującym w Polsce w stanie dzikim. Jest szeroko rozprzestrzeniony na niżu z wyjątkiem północnego wschodu, rzadki jest też w górach. Jest często uprawiany i na wielu stanowiskach rośnie jako zdziczały.
Morfologia Pokrój Zimozielona krzewinka o pędach drewniejących, płożących i korzeniących się w węzłach, osiągających do 1 m długości. Pędy kwiatonośne wzniesione, osiągają do 20 cm wysokości. Liście Naprzeciwległe, krótkoogonkowe, skórzaste i zimozielone, całobrzegie, eliptyczne, ciemnozielone i błyszczące, do 5 cm długości. Kwiaty W pąku skręcone. Niebieskie lub jasnofioletowe, obupłciowe, o średnicy około 2,5–3 cm, wyrastające pojedynczo w pachwinach liści. Kielich kwiatowy pięciodzielny, znacznie krótszy od rurki korony, jego łatki nagie, wąskolancetowate. Korona o rurce w dole mocno zwężonej, wyżej lejkowatej i płasko rozpostartych łatkach. Łatki te są odwrotnie jajowate i skośnie ucięte. Pięć pręcików przyrośniętych jest do rurki korony. Słupek na szczycie pierścieniowato zgrubiały. Owoce Dwa cylindryczne mieszki zrośnięte u dołu, zawierające nieliczne nasiona. Gatunek podobny Spotykany w uprawie i w naturze na południe od Polski barwinek zielny ma liście orzęsione na brzegach, więdnące na zimę.
Biologia i ekologia Roślina wieloletnia, chamefit. Kwitnie od marca do maja. Kwiaty owadopylne, zapylane przez pszczoły i motyle. Nasiona rozsiewane głównie przez mrówki (myrmekochoria). Z powodu płożących i korzeniących się pędów rozprzestrzenia się w skali lokalnej głównie wegetatywnie.
Rośnie w lasach i zaroślach liściastych. Doskonale znosi zacienienie. Przeważnie występuje na żyznych, zasobnych w wapń i kwaśnych glebach, o odczynie pH 4,9–6,5). Często tworzy zwarte łany. Najwyższe zanotowane jego stanowiska znajdują się w Bieszczadach, gdzie sięga do wysokości 1100 m n.p.m.
Cała roślina jest lekko trująca: Zawiera wininę, pubescynę i minorynę. Objawami zatrucia są: zmniejszenie ciśnienia krwi, zaburzenia pracy serca i oddychania. Liczba chromosomów 2n = 48.
Zagrożenia i ochrona Roślina była objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślinRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (). Od 2014 roku nie podlega ochronie – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin.
Jako zagrożenie dla gatunku wskazywane jest wykopywanie roślin ze stanowisk naturalnych do uprawy w celach ozdobnych.
Zastosowanie Roślina ozdobna, często uprawiana. Używana jako roślina okrywowa na kobierce, obwódki, często sadzona na cmentarzach. Ma bardzo małe wymagania zarówno co do gleby jak i oświetlenia. Obok bluszczu i kopytnika najlepiej znosi zacienienie. Roślina lecznicza: Surowiec zielarski: ziele barwinka – Herba Vincae pervincae (Herba Vincae minoris, Herba Pervincae). Skład: Zawiera alkaloidy: winkaminę, izowinkaminę, perwincynę; kwas ursolowy, gorycz (wincynę), leukoantocyjanidyny, flawonoidy (robininę), garbniki, kwasy organiczne, pektyny, trójterpeny, sole mineralne. Działanie: obniża ciśnienie krwi (hypotonicum), stosuje się go w przypadkach krwawień, stanów zapalnych błon śluzowych oraz w leczeniu egzem. Napar ziela stosuje się w zakrzepowym zapaleniu żył, stanach osłabienia oraz niedotlenienia serca i mózgu, zawrotach głowy, uporczywych migrenach, szumie w uszach, nerwicach wegetatywnych, padaczce, chorobach płuc, krwawieniach wewnętrznych i macicznych. Zbiór: od maja do sierpnia. Zebrany surowiec suszy się naturalnie, w miejscu przewiewnym i suchym W krajach o cieplejszym klimacie jako surowiec dla przemysłu farmaceutycznego wykorzystuje się Vinca erecta, który ma więcej tych samych substancji aktywnych.
Odmiany uprawne W uprawie znajduje się szereg kultywarów: 'Alba' – o białych kwiatach, 'Argenteovariegata' – o białopstrych liściach, wolniej rosnąca, 'Aureovariegata' – żółtopstra, 'Bowes Variety' – o większych kwiatach, bujniej rosnąca, ale bardziej zwarta ze względu na krótsze rozłogi, 'Rosea' – o różowych kwiatach i wolniejszym wzroście. 'Cahill' - o pstrej, żółtej barwie liści z zielonym brzegiem blaszki. Wyhodowana przez 1995 r. przez Christy A. Hensler z Newport w USA. W przeciwieństwie do innych, ta odmiana dobrze znosi pełne nasłonecznienie, rośnie przy tym równie dobrze w półcieniu i w miejscach zacienionych. Roślina mrozoodporna całkowicie w Polsce (strefa mrozoodporności 5a). Nadaje się do uprawy jako roślina rabatowa oraz okrywowa. Pędy są trwałe i dlatego mogą być używane jako uzupełnienie różnych kompozycji florystycznych.
Przypisy
Kategoria:Toinowate Kategoria:Ozdobne półkrzewy i krzewinki Kategoria:Rośliny trujące Kategoria:Rośliny lecznicze Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza