thumb|Pokrój Tricyrtis macranthopsis thumb|Kwiat trójsklepki owłosionej Trójsklepka (Tricyrtis Wall.) – rodzaj wieloletnich, naziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny liliowatych, obejmujący 23 gatunki występujące w Azji, od Himalajów do Azji Wschodniej. Gatunek trójsklepka owłosiona został introdukowany w stanach Massachusetts i Pensylwania w USA.
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów (tri – trzy) i (kyrtos – wypukły), odnosząc się do miodników położonych u nasady trzech zewnętrznych listków okwiatu.
Morfologia Pęd podziemny Krótkie lub długie i płożące się kłącze, zwykle tworzące stolony.
Łodyga Wzniesiona lub opadająca, niekiedy rozgałęziająca się dystalnie.
Liście Liście łodygowe, skrętoległe, niemal siedzące, zwykle u nasady okalające łodygę.
Kwiaty Kwiaty zebrane w kłos złożony, rzadziej w grono, wzniesione lub rzadziej zwisłe. Okwiat pojedynczy, dzwonkowaty lub trąbkowaty, sześciolistkowy. Listki okwiatu wolne, białe lub żółte z purpurowymi kropkami, zwykle dystalnie odgięte; zewnętrzne woreczkowate lub ostrogowate. U nasady trzech zewnętrznych listków okwiatu obecne są miodniki, tworzące kuleczkowate woreczki lub krótkie ostrogi. Pręciki osadzone u nasady listków okwiatu. Nitki pręcików lekko spłaszczone, proksymalnie nachylone ku sobie i tworzące krótką rurkę. Główki pręcików elipsoidalne. Zalążnia wąsko elipsoidalna, trzykomorowa. Szyjka słupka kolumnowata, zakończona wyraźnie trójklapowym, rozwartym znamieniem, niekiedy o rozszczepionych klapach.
Owoce Szeroko cylindryczne, wyraźnie trójkanciaste torebki. Nasiona liczne, jajowate do okrągłych, spłaszczone, drobne.
Genetyka Liczba chromosomów 2n = 26, rzadziej 24.
Systematyka Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzaj zaliczany do podrodziny Calochortoideae w rodzinie liliowatych Liliaceae, należącej do kladu liliowców w obrębie jednoliściennych.
Pozycja rodzaju według systemu Takhtajana (1997 i 2009) Rodzaj zaliczany do monotypowej rodziny Tricyrtidaceae w rzędzie zimowitowców w 1997. W 2009 umieszczonej w rzędzie liliowców Liliales.
Pozycja rodzaju według systemu Kubitzkiego (1998) Rodzaj ujęty w plemieniu Tricyrtideae w rodzinie Calochortaceae w rzędzie liliowców.
Gatunki Tricyrtis affinis Makino Tricyrtis chinensis Hir.Takah.bis Tricyrtis flava Maxim. Tricyrtis formosana Baker – trójsklepka tajwańska Tricyrtis hirta (Thunb.) Hook. – trójsklepka owłosiona Tricyrtis imeldae Guthnick Tricyrtis ishiiana (Kitag. & T.Koyama) Ohwi & Okuyama Tricyrtis lasiocarpa Matsum. Tricyrtis latifolia Maxim. – trójsklepka szerokolistna Tricyrtis macrantha Maxim. Tricyrtis macranthopsis Masam. Tricyrtis macropoda Miq. – trójsklepka wielkołodygowa Tricyrtis maculata (D.Don) J.F.Macbr. Tricyrtis nana Yatabe Tricyrtis ohsumiensis Masam. Tricyrtis ovatifolia S.S.Ying Tricyrtis perfoliata Masam. Tricyrtis pseudolatifolia Hir.Takah.bis & H.Koyama Tricyrtis ravenii C.I Peng & Tiang Tricyrtis setouchiensis Hir.Takah. Tricyrtis stolonifera Matsum. Tricyrtis suzukii Masam. Tricyrtis viridula Hir.Takah.bis
Zastosowanie Rośliny spożywcze Liście i młode pędy trójsklepki szerokolistnej, owłosionej i wielkołodygowej są spożywane po ugotowaniu.
Rośliny ozdobne Z uwagi na atrakcyjne kwiatostany trójsklepka tajwańska i owłosiona są uprawiane jako rośliny ogrodowe, przy czym najbardziej rozpowszechniony w uprawie jest mieszaniec między nimi. Z uwagi na mrozoodporność (strefy mrozoodporności 4–9) w Polsce mogą być uprawiane w gruncie (zaleca się jednak okrywanie przed zimą). Rośliny wymagają wilgotnej, żyznej i dobrze przepuszczalnej gleby i stanowiska od jasnego do pełnego cienia. Co kilka lat trójsklepki można rozmnażać przez podział kłączy. Na obszarach o wystarczająco długim lecie rośliny rozmnażają się same, przez wysiew nasion.
Przypisy
Kategoria:Liliowate