Stanisław Bretsznajder (ur. 19 lipca 1907 w Mikołajowie, zm. 14 kwietnia 1967 w Warszawie) – polski chemik, nauczyciel akademicki i naukowiec, uznawany za prekursora zastosowań modelowania matematycznego w technologii chemicznej i twórcę oryginalnej polskiej szkoły naukowej.
Życiorys Stanisław Bretsznajder urodził się w 1907 roku. Skończył gimnazjum w Radomiu (1926), inżynierskie studia chemiczne w Warszawie (1930) i uzupełniające studia w zakresie technicznej elektrochemii w Wiedniu. Odbył liczne staże przemysłowe, m.in. w Berlinie. W czasie II wojny światowej współpracował z AK pod pseudonimem „Chemik” (przygotowywanie akcji sabotażowych). Pracował, w Politechnice Warszawskiej (1931–1939, 1949–1967) i Politechnice Śląskiej (1945–1949), jako nauczyciel akademicki i naukowiec ściśle współpracujący z przemysłem chemicznym. Kolejne stopnie naukowe uzyskał w latach: doktorat (1933), habilitacja (1936), profesor nadzwyczajny (1946), profesor zwyczajny (1955).
Zmarł w Warszawie w 1967 roku, po ciężkiej chorobie. Został pochowany w alei zasłużonych (grób 73) na cmentarzu Powązkowskim.
Okres przed wybuchem II wojny światowej Stanisław Bretsznajder był synem inżyniera kolejowego. Urodził się w 1907 roku w Mikołajowie nad Morzem Czarnym. Uczył się w Gimnazjum im. Tytusa Chałubińskiego w Radomiu (1926), równocześnie pracując w Miejskim Laboratorium Analitycznym (1923-1925).
thumb|left|150px|Budynek główny Politechniki Warszawskiej thumb|left|150px|Wydział Chemiczny PW
W latach 1926–1930 studiował chemię w Politechnice Warszawskiej (PW). Po uzyskaniu dyplomu inżyniera-chemika uzupełniał wykształcenie w zakresie elektrochemii technicznej w Wiedniu, jako stypendysta u znanego specjalisty – prof. J. Billitera. Odbył też staż przemysłowy w kilku zakładach polskich i w firmie „Crebs” w Berlinie.
W 1931 roku został starszym asystentem w Katedrze Technologii Chemicznej Nieorganicznej PW i zaczął, pod kierunkiem prof. Józefa Zawadzkiego, pracę doktorską na temat dysocjacji termicznej ciał stałych. Stopień doktora nauk technicznych uzyskał w 1933 roku, po czym, po kolejnych praktykach w przemyśle (Mościce, Szopienice, Szarlej, Trzebinia), rozpoczął badania nad wytwarzaniem aluminium z krajowych glin. Wyniki tych badań stały się podstawą dwóch decyzji: o budowie fabryki tlenku glinu (do realizacji tych planów nie doszło z powodu wybuchu wojny) oraz o przyznaniu S. Bretsznajderowi habilitacji i stopnia docenta (1936). Powierzono mu m.in. prowadzenie wykładów nt. „Podstawy procesów przemysłowych”, wcześniej nie powadzonych, łączących w systematyczną całość aspekty fizykochemiczne, technologiczne i inżynieryjne, związanych z powstającą w tym czasie dyscypliną naukową – inżynierią chemiczną. Bretsznajder prowadził też wykłady z elektrochemii technicznej oraz technologii cementu i materiałów wiążących dla studentów PW, a dla studentów Uniwersytetu Warszawskiego – wykłady z technologii chemicznej. Na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UW zaczął organizować Katedrę Technologii Chemicznej.
Okres II wojny światowej W czasie II wojny światowej (1940-1944) S. Bretsznajder pracował w fabryce odczynników chemicznych J. Tobis w Warszawie. Współpracując z AK produkował, jako „Chemik”, materiały chemiczne do akcji sabotażowych. W okresie powstania warszawskiego przebywał poza Warszawą.
Okres po zakończeniu II wojny światowej thumb|150px|Wydział Chemiczny II PŚl thumb|150px|Wydział Chemiczny I PŚl
W latach 1945–1949 S. Bretsznajder pełnił m.in. funkcję doradcy technicznego i kierownika naukowego w zespole odbudowującym zniszczone Państwowe Zakłady Syntezy Chemicznej w Dworach k. Oświęcimia. W tym samym czasie pracował na Politechnice Śląskiej, jako kierownik Katedry Technologii Nieorganicznej; był też dziekanem Wydziału Chemicznego.
W 1949 roku S. Bretsznajder wrócił do Warszawy i objął stworzoną dla niego Katedrę Inżynierii Chemicznej II, którą w 1951 nazwano Katedrą Projektowania Technologicznego. W Katedrze prowadził zajęcia dydaktyczne oraz nowatorskie badania, związane z projektowaniem procesów technologicznych, w tym np. z modelowaniem i powiększaniem skali procesów, kinetyką reakcji kontaktowych i topochemicznych. Wykłady S. Bretsznajdera dotyczyły również zagadnień projektowania reaktorów chemicznych, co w Polsce miało znaczenie przełomowe.
W latach 1950–1952 Bretsznajder był dziekanem Wydziału Chemicznego PW, a od 1965 roku – członkiem Senatu uczelni.
Dorobek naukowy W dorobku naukowym Stanisława Bretsznajdera znajduje się m.in.: 171 publikacji w czasopismach krajowych i zagranicznych, 17 monografii, książek oraz rozdziałów w zbiorowych opracowaniach książkowych, 36 patentów (w tym 6 zastrzeżonych w innych krajach), 2 przekłady monografii oraz liczne wystąpienia na krajowych i międzynarodowych konferencjach, zjazdach i kongresach.
Książkę Stanisława Bretsznajera „Własności gazów i cieczy” przetłumaczono na język angielski, a „Zasady ogólne technologii chemicznej” – na język rosyjski i słowacki.
S. Bretsznajder był opiekunem ponad 150 magisterskich prac dyplomowych, 10 prac doktorskich i trzech prac habilitacyjnych.
Działalność pozauczelniana mały|Grób Stanisława Bretsznajdera na cmentarzu Powązkowskim W latach 1949–1965 S. Bretsznajder był m.in.: dyrektorem naukowo-technicznym Głównego Instytutu Chemii Przemysłowej, kierownikiem Zakładu Fizykochemicznych Podstaw Technologii Chemicznej w Instytucie Chemii Fizycznej PAN, przewodniczącym Podsekcji Chemii i Technologii Nieorganicznej PAN, przewodniczącym Sekcji Inżynierii i Aparatury Chemicznej w Polskim Komitecie Normalizacyjnym, wiceprezesem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1953-56).
Był też członkiem: Rad Naukowych Instytutu Chemii Fizycznej PAN, Instytutu Chemii Ogólnej i Instytutu Badań Jądrowych, Komitetu Nauk Chemicznych PAN, Rady Ekonomicznej przy Urzędzie Rady Ministrów, Głównej Rady Chemii w Komitecie Nauki i Techniki, Rady Naukowo-Technicznej przy Ministrze Przemysłu Chemicznego.
Członkiem korespondentem PAN został w 1954 roku, a członkiem rzeczywistym – w 1961 roku.
Odznaczenia, nagrody, opinie Stanisław Bretsznajder został odznaczony: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) Otrzymał również liczne nagrody, w dziedzinie nauki i postępu technicznego, m.in.: Nagrodę Ministra Szkolnictwa Wyższego I stopnia, Nagrodę Ministra Przemysłu Chemicznego, Nagrodę Specjalną „Mistrza Techniki”.
Józef Szarawara, profesor Politechniki Śląskiej, autorytet w zakresie technologii chemicznej, napisał:
W 1977 przez Politechnika Warszawska, Instytut Chemii w Płocku, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego (Oddział przy Zakładzie Głównym PKN Orlen SA) i Polskie Towarzystwo Kalorymetrii i Analizy Termicznej rozpoczęły organizację cyklicznych Seminariów Analizy Termicznej im. Stanisława Bretsznajdera. Pierwsze seminarium tego cyklu zorganizowano w Płocku w 1977 roku. Kolejne seminaria, cieszące się rosnącym zainteresowaniem, odbyły się w latach 1977, 1979, 1983, 1986, 1989, 1993, 1998, 2002, 2007 (termin 10th International Seminar on Thermal Analysis and Calorimetry to the memory of Prof. St. Bretsznajder – 28–30 września 2011) i 2016.
Przypisy
Warszawa r.
IX Krajowe Seminarium im. Prof. St. Bretsznajdera, red. Barbara Pacewska, wyd. Instytut Chemii, Politechnika Warszawska, Wydział Budownictwa, Mechaniki i Petrochemii w Płocku (materiały seminaryjne), Płock 2007, isbn 8391011941, 9788391011942 (według books.google.com, obecnie niedostępne).
Kategoria:Absolwenci Politechniki Warszawskiej Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Polscy przedstawiciele technologii i inżynierii chemicznej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Śląskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 1967 Kategoria:Ludzie urodzeni w Mikołajowie