thumb|Zrekonstruowany autobus więzienny NKWD typu „czornyj woron” wykorzystany w filmie Katyń (2007) w reżyserii Andrzeja Wajdy, na ekspozycji w Muzeum Powstania Warszawskiego Czornyj woron (, dosłownie „czarny kruk”; również czarna Marusia, akhmatova.org [dostęp 2011-09-20]. Wydanie polskie: Akme znaczy szczyt. Gumiłow, Achmatowa, Mandelsztam w przekładach Leopolda Lewina, Warszawa 1986 (edycja dwujęzyczna), s. 297. .) – potoczna, powszechnie stosowana nazwa radzieckiej karetki więziennej do przewozu aresztowanych,
Historia Czornyj woron miał formę autobusu czarnej barwy, podzielonego na jednoosobowe celki. Środkiem biegł wąski korytarz, po którego obu stronach znajdowały się liczne, wąskie drzwiczki. Poszczególne cele były nieoświetlone i tak ciasne, że ledwo mieścił się w nich skulony człowiek. Okna zamalowywano, by więźniowie niczego nie widzieli. Wejście znajdowało się z tyłu.
Autobusy więzienne tego typu, używane w okresie stalinizmu i budzące postrach wśród mieszkańców ZSRRRafał Geremek: Diabelski rozkaz, [w:] Newsweek, 9 maja 2010 [dostęp 2011-09-20]., były w 1940 roku stosowane przez NKWD między innymi do przewozu polskich jeńców wojennych, ofiar zbrodni katyńskiej, ze stacji kolejowej Gniezdowo do Katynia, gdzie dokonywano egzekucjiMichał Synoradzki, Jacek Grodecki, Victoria Plewak, Katyń. Modus operandi katyn.org.au [dostęp 2011-08-19].. Przejazd takim autobusem został opisany między innymi przez Stanisława Swianiewicza. Określenie „czornyj woron” jest stosowane w polskich publikacjach na temat zbrodni katyńskiej, między innymi w raporcie Zbrodnia katyńska w świetle dokumentówZbrodnia katyńska w świetle dokumentów, Londyn 1989, s. 203. i książkach Józefa MackiewiczaJózef Mackiewicz, Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary, tom I, Warszawa 1997, s. 34–35, 124, 148. .. Pojawia się dosyć często jako „Czarny kruk” w powieści Sergiusza Piaseckiego Nikt nie da nam zbawienia – trzeciej części tak zwanej „Trylogii złodziejskiej”. Zwrot „czarna Marusia” pojawia się między innymi w poemacie Requiem Anny Achmatowej.
Zobacz też kibitka tiepłuszka
Przypisy
Bibliografia Franz Kadell: Kłamstwo katyńskie. Historia pewnej manipulacji. Fakty, dokumenty, świadkowie, Wrocław 2008, s. 18. . Федор Лапшин: , [w:] Авторевю, №7, 2007 [dostęp 2011-09-20]
Linki zewnętrzne
Kategoria:Więziennictwo Kategoria:NKWD Kategoria:Zbrodnia katyńska Kategoria:Autobusy