thumb|Pracownia Karola Tchorka w oficynie kamienicy przy ul. Smolnej 36 lok. 10 w Warszawie thumb|Rzeźba Warszawska jesień (1975) mały|Sygnatura artysty na rzeźbie Warszawska Jesień thumb|Grób Karola Tchorka na cmentarzu Powązkowskim Karol Tchorek (ur. 30 października 1904 w Serocku, zm. 10 kwietnia 1985 w Warszawie) – polski rzeźbiarz, marszand i kolekcjoner sztuki. Projektant pomników, działacz ZPAP, odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Życiorys Pochodził z biednej rodziny chłopskiej, był synem Szczepana i Anny z Michalczyków. Wykształcenie ogólne zakończył na 4 klasach gimnazjum. W wieku 15 lat, jako ochotnik, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. We wczesnej młodości pracował m.in. jako piaskarz na Wiśle. W 1920 ochotniczo służył w Wojsku Polskim.
Edukację artystyczną rozpoczął w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie (1921–1925), a kontynuował w stołecznej Szkole Sztuk Pięknych (1926–1932). Jego nauczycielami byli m.in. Jan Szczepkowski i Tadeusz Breyer. Od 1929 pozostawał członkiem Spółdzielni Rzeźbiarskiej Forma. Współpracował z Towarzystwem Popierania Przemysłu Ludowego, rozpoczął też kolekcjonowanie wycinanek kurpiowskich. W 1932 był stypendystą Funduszu Kultury Narodowej. Z 1937 pochodzi jego projekt sarkofagu Józefa Piłsudskiego.
W czasie II wojny światowej zniszczeniu uległy dwie jego pracownie – na warszawskim Powiślu i w Broku. Stracił też swój dom i prowadzony przez siebie w latach 1943–1944 Salon Sztuki Nike. Jego działalność kontynuował w okresie 1945–1951. Nike stanowiła de facto połączenie prywatnej galerii sztuki z nieoficjalnym antykwariatem. W roku 1945 wziął udział w I Walnym Zjeździe Delegatów ZPAP w Krakowie, dzięki czemu został sekretarzem Prezydium Zarządu Głównego organizacji. Funkcję tę pełnił w latach 1945–1946. W tym czasie pomagał m.in. ludowemu rzeźbiarzowi, Leonowi Kudle, którego prace kolekcjonował. W późniejszym okresie pełnił funkcje kierownicze w Sekcji Rzeźby Okręgu Warszawskiego ZPAP.
W 1949 Karol Tchorek wygrał ogłoszony rok wcześniej przez SARP konkurs na realizację tablic upamiętniających publiczne egzekucje wykonywane w Warszawie podczas II wojny światowej. Do dziś w stolicy Polski znajduje się ok. 200 tablic zaprojektowanych przez artystę. Z kolei w 1952 brał udział w pracach przy MDM-ie, czego efektem było powstanie płaskorzeźby Macierzyństwo przy ul. Marszałkowskiej. Z 1959 pochodzi wykonany przez niego pomnik żołnierzy i partyzantów w Ostrowi Mazowieckiej. W 1970 dla brytyjskiego miasta Perth wykonał pomnik żołnierzy polskich, a w 1975 rzeźbę Warszawska jesień, która znajduje się na skwerze Bohdana Wodiczki na tyłach Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie.
Od 4 czerwca 1936 był żonaty z Zofią z Kochanowiczów, artystką-tkaczką. Mieli dwoje dzieci – Olafa i Mariusza (1939–2004), krytyka sztuki i współzałożyciela Galerii Foksal w Warszawie. Po II wojnie światowej cała rodzina mieszkała przy ul. Miedzeszyńskiej na Saskiej Kępie w Warszawie, natomiast w latach 70. XX wieku artysta pracował w Warszawie, w oficynie kamienicy przy ul. Smolnej 36 lok. 10.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 255-2-17).
Wybrane dzieła 1937 – projekt sarkofagu Józefa Piłsudskiego 1949 – projekt tablic upamiętniających Miejsca walki i męczeństwa 1952 – Macierzyństwo 1959 – pomnik żołnierzy i partyzantów w Ostrowi Mazowieckiej 1962 – nagrobek Władysława Strzemińskiego 1965 – nagrobek Jana Szczepkowskiego 1970 – pomnik żołnierzy polskich w Perth (Wielka Brytania) 1975 – Warszawska jesień
Tablice w Warszawie
thumb|Tablica wg projektu Tchorka wmurowana w ścianę gmachu Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego przy al. J.Ch. Szucha 25
Jako zwycięzca ogólnokrajowego konkursu z 1948 Karol Tchorek stał się projektantem tablic upamiętniających miejsca straceń z okresu II wojny światowej w Warszawie. W mieście znajduje się ok. 200 tablic wykonanych według projektu z 1949. Część z nich zawiera błędne informacje, np. w odniesieniu do liczby ofiar, w związku z czym interwencje podejmowała m.in. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Wykonana została m.in. inwentaryzacja tablic, jednak błędne napisy nie zostały oficjalnie poprawione.
Wybrane wystawy X Salon. Malarstwo, grafika, rzeźba (1938) I Ogólnopolska Wystawa Plastyki II Ogólnopolska Wystawa Plastyki III Ogólnopolska Wystawa Plastyki Plastycy w walce o pokój (1950) Rzeźba warszawska 1945–1958 Rzeźba polska 1945–1960 Rzeźba w XV-lecie PRL XX lat Ludowego Wojska Polskiego w twórczości plastycznej Rzeźbiarze Saskiej Kępy wczoraj i dziś (2011) Sztuka wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904–1944 (2012)
Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1980) Srebrny Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1966)
Upamiętnienie W Serocku, rodzinnym mieście rzeźbiarza, znajduje się ulica nazwana jego imieniem.
W 1990 warszawska pracownia Karola Tchorka przy ul. Smolnej 36 m. 10 została wpisana do rejestru zabytków. Pracownią oraz spuścizną po artyście opiekowała się Fundacja Tchorek-Bentall, założona przez artystkę Katharine Bentall, wdowę po Mariuszu Tchorku, synu rzeźbiarza. W 2021 prace Karola Tchorka i wyposażenie jego pracowni zostały przekazane na rzecz miasta przez jego synową i spadkobierczynię Katharine Bentall.
Galeria
Przypisy Wykaz obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - Warszawa, nid.pl, s.47 [dostęp: 30 sierpnia 2012]
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Członkowie Związku Polskich Artystów Plastyków Kategoria:Ludzie urodzeni w Serocku Kategoria:Ludzie związani z Ostrowią Mazowiecką Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy kolekcjonerzy sztuki Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1985