Jan Jaakow (Jakub) Szelubski, ps. Leszek, Janek (ur. w Lidzie, zm. 4 czerwca 1985 w Izraelu) – uczestnik wojny 1939, jeniec a następnie uczestnik ruchu oporu w szeregach Milicji Ludowej RPPS. Uczestnik powstania warszawskiego. Odznaczony w trakcie walk powstańczych Orderem Virtuti Militari V klasy przez gen. Bora-Komorowskiego. Po wojnie od 1946 do 1968 dyplomata.

Życiorys Młodość Urodził się w żydowskiej rodzinie Tewela (Tefel lub Tuwii) i Miriam (lub Mirel). Ukończył szkołę Tarbut, a następnie Gimnazjum Państwowe Koedukacyjne im. Jana Karola Chodkiewicza. Był członkiem organizacji skautowej „Ha-Szomer Ha-Cair”, przygotowującej do tworzenia kibuców w Palestynie. Jedna z sióstr Szelubskiego, Jochewed, wyemigrowała w 1935. On również w 1935 udał się do Palestyny w ramach programu dla absolwentów szkół średnich „Hachshara”, przygotowując się do emigracji. Musiał jednak powrócić, aby pomóc rodzinie w trudnej sytuacji materialnej, podejmując zatrudnienie jako robotnik w fabryce gumy „Ardal” S.A. w Lidzie.

II wojna światowa Lubelszczyzna W 1938 został powołany do służby wojskowej w 1 pułku artylerii lekkiej Legionów w Wilnie. Brał udział w wojnie obronnej 1939, w stopniu kaprala, lub według innej wersji w stopniu podporucznika rezerwy. Dostał się do niewoli 24 września 1939 i został osadzony w obozie jenieckim w Oświęcimiu. Dwa tygodnie później został umieszczony w Stalagu IVA Elsterhorst, gdzie żołnierze pochodzenia żydowskiego zostali oddzieleni i zmuszeni do pracy w kopalni. W styczniu 1941 wraz z pozostałymi żołnierzami pochodzenia żydowskiego został wysłany do obozu w Lublinie przy ul. Lipowej 7, należącego do SS Deutsche Ausruestungswerke (Niemieckie Zakłady Zaopatrzenia), na przełomie 1943/44 przekształconego w filię KL Majdanek. Tam, wraz z Romanem Fiszerem, Samuelem Jegerem, Samuelem Mieczysławem Gruberem, Przysuckim, Goldbergiem i Reifem stanął na czele konspiracji obozowej.

Szelubski w sierpniu lub październiku 1942 znalazł się w jednej z grup uciekinierów z obozu dowodzonej przez Wolfa Glanchera. Grupa znalazła się w okolicach Janowa Lubelskiego, około 80 km na południe od Lublina. W grupie tej uciekło wtedy 40 osób, które utworzyły oddział partyzancki, ale nie podejmowali żadnych akcji bojowych, mimo że mieli nawiązany kontakt z miejscową Armią Krajową i byli zaopatrzeni w broń od Socjalistycznej Organizacji Bojowej. Przez długi czas uważano, że w październiku 1942 w niewyjaśnionych okolicznościach grupa ta została wymordowana przez oddział Gwardii Ludowej, kierowany przez Grzegorza Korczyńskiego, lub przez podszywającą się pod podziemie niepodległościowe bandę rabunkową. W 2011 roku Dariusz Libionka w oparciu o pomijane wcześniej źródła ustalił, że za zbrodnię odpowiedzialność ponosił oddział Narodowej Organizacji WojskowejDariusz Libionka, Narodowa Organizacja Wojskowa i Narodowe Siły Zbrojne wobec Żydów pod Kraśnikiem - korekta obrazu [w:] Zagłada Żydów. Studia i Materiały R. 2011, nr. 7, Warszawa 2011, s. 23–63.. Z oddziału uratowała się jedna osoba oraz Szelubski, który przebywał w tym czasie w Lublinie. Zgłosił się wówczas dobrowolnie ponownie do obozu, z którego ponownie zbiegł. Trafił do Warszawy, gdzie podjął działalność w drukarni w Robotniczej Partii Polskich Socjalistów, a następnie jako „Janek” w stopniu porucznika w Milicji Ludowej RPPS.

W 1943 współtworzył kilkudziesięcioosobowy oddział partyzancki Milicji RPPS w rejonie Garwolin – Puławy – Ryki, dowodzony początkowo przez Bronisława Baranowskiego „Czarny”, a następnie przez por. Jana Szelubskiego, który 23 sierpnia 1943 r. wspólnie z oddziałem Gwardii Ludowej dowodzonym przez Henryka Lejbka ps. Heniek stoczył w lasach staszyńskich (powiat Puławy) całodzienną walkę z silną obławą niemiecką, liczącą ok. 400 ludzi. Odparto ataki wroga, zabijając 8 i raniąc ok. 20 żołnierzy nieprzyjacielskich. Poległ 1 gwardzista. W oddziale tym przebywało wielu żołnierzy z września 1939 żydowskiego pochodzenia, uwolnionych przez oddział. Według Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, powołującego się na relację Jana Mulaka, większość oddziału została wymordowana w październiku 1943 przez Narodowe Siły Zbrojne. Według Piotra Gontarczyka żydowskich partyzantów wymordowali ich współtowarzysze. Wersję tę potwierdza relacja Jana Szelubskiego z 1950. W swojej relacji Szelubski pisze jednak: „Później wyszło na jaw, że byli oni w zmowie z bandą NSZ Zagończyka”AAN, t. os 8142, k. 28.. Sprawcy zbrodni na partyzantach żydowskich, których Szelubski podaje z pseudonimów, mieli po zbrodni napaść jeszcze na oddział Gwardii Ludowej i zabić kilku partyzantów żydowskich.

Okres warszawski Od kwietnia 1944 wraz z połączeniem części Milicji Ludowej z Armią Ludową został szefem sztabu Okręgu Warszawskiego AL, choć funkcja ta miała charakter formalny. W trakcie powstania warszawskiego początkowo z nieuzbrojoną grupą AL przebywał na terenie Elektrowni na Powiślu, a następnie jako por. „Leszek” zorganizował drużynę AL, która weszła w skład 2 plutonu „Bończa”, 1 kompanii „Bradla” w batalionie „Miłosz”, walcząc w okolicach placu Trzech Krzyży i ul. Wiejskiej. 22 września 1944 został osobiście odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari przez gen. Tadeusza Komorowskiego „Bór”, Komendanta Głównego AK. Zostało to potwierdzone rozkazem nr 453 z 24 września z uzasadnieniem: „za wyjątkową odwagę i poświęcenie się podczas walk o Warszawę”.

Po kapitulacji opuścił Warszawę z ludnością cywilną i poprzez Kraków, udał się do oddziału AL Izaaka Gutmana („Zygmunt”) na Podhalu, gdzie pracował w Dowództwie AL do czasu wyzwolenia.

Po wojnie Od 17 lutego 1945 do 18 marca 1946 w stopniu majora pełnił funkcję zastępcy komendanta ds. administracyjno-gospodarczych Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Lublinie. Tam dowiedział się, że jego ojciec został zastrzelony przez hitlerowców w Lidzie, zaś jego matka i druga siostra, Sonia, zmarły w getcie wileńskim.

Od 1946 przeszedł do służby dyplomatycznej, m.in. w 1964 był radcą handlowym Ambasady w Wiedniu. W wyniku wydarzeń marcowych zwolniony z pracy w 1968. W 1971 wyemigrował do Izraela, gdzie zmarł.

Ordery i odznaczenia Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1944) Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 22 lipca 1951 „za zasługi w pracy zawodowej”., 20 lipca 1954 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy zawodowej w dziedzinie służby zagranicznej”.) Srebrny Krzyż Zasługi (11 maja 1946) „za zasługi położone w walce z okupantem i za udział w pracach konspiracyjnych w okresie okupacji”. Medal za Warszawę 1939–1945 (17 stycznia 1946) „w pierwszą rocznicę wyzwolenia Warszawy zasłużonym w walce o wyzwolenie i odbudowę Stolicy (...)”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (10 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 10 stycznia 1955 r. nr 0/60 - na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych. Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (23 maja 1967)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Ha-Szomer Ha-Cair Kategoria:Członkowie Robotniczej Partii Polskich Socjalistów Kategoria:Emigranci marcowi Kategoria:Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Lidzie Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1944–1989) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy Żydzi – żołnierze II Rzeczypospolitej Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski Ludowej w Austrii Kategoria:Radcy handlowi Polski Ludowej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1985 Kategoria:Żołnierze Armii Ludowej