Xi’an JH-7 (FBC-1; ;Kod NATO:Flounder – flądra) – chiński samolot uderzeniowy, łączący w sobie cechy samolotu myśliwsko-bombowego, zaprojektowany i zbudowany w latach 70. i 80. XX wieku. Maszyna weszła na uzbrojenie chińskiej marynarki i sił powietrznych.
Historia Geneza Od początku swojego istnienia lotnictwo Chin jako priorytetowe traktowało pozyskanie i rozwój samolotów myśliwskich. W pierwszej kolejności były to maszyny pozyskane od największego sojusznika jakim był na początku istnienia ludowych Chin, Związek Radziecki. Na początku lat 50. XX wieku zaczęły pojawiać się w Chinach pierwsze samoloty bombowe, Tu-2, Tu-4, które w zupełności wystarczały do wypełniania zadań stawianych tej części chińskiego lotnictwa. Z czasem tłokowe maszyny zostały zastąpione przez samoloty odrzutowe Ił-28 i Tu-16. Jednak w latach 60. pojawiła się potrzeba posiadania samolotu uderzeniowego, zdolnego do realizacji zadań bliskiego wsparcia, do których nie nadawały się klasyczne bombowce używane w Chinach. Lata 60. to również okres pogorszenia się stosunków ze Związkiem Radzieckim. W zaistniałej sytuacji nie można było już liczyć na pozyskanie odpowiednich samolotów od tradycyjnego dostawcy. Aby rozwiązać problem braku odpowiednich maszyn Chińczycy rozpoczęli program budowy tego typu maszyny na bazie istniejących i dostępnych konstrukcje. Na podstawie samolotu Shenyang J-6 (licencyjnej wersji radzieckiego MiG-19), stworzyli udany samolot szturmowy Nanchang Q-5. Q-5 miał swoje ograniczenia, a największym z nich był zbyt mały udźwig jak na potrzeby chińskiego lotnictwa. Wzrost masy przenoszonego uzbrojenia uzależniony był od odpowiedniego napędu, którego w Chinach brakowało. Przełomowym momentem okazało się zakupienie 50 silników Rolls-Royce Spey RB.168 Mk 202 oraz licencji na ich budowę w Chinach. Dysponując odpowiednim napędem, rozpoczęto prace nad nowym samolotem uderzeniowym.
Projekt Prace nad dwuosobową maszyną uderzeniową rozpoczęto pod koniec 1973 roku w wytwórni w Xi’an we współpracy z Lotniczym Instytutem Konstrukcyjno Badawczym. Początkowo układ konstrukcyjny nowego samolotu przypominał F-4 Phantoma II, zwłaszcza że brytyjskie Phantomy FG1 napędzane były silnikami Rolls-Royce Spey, a chińscy specjaliści dość dokładnie zapoznali się z konstrukcją tego samolotu podczas wojny w Wietnamie. Mieli wówczas dostęp do podzespołów zestrzelonych maszyn a według niepotwierdzonych informacji dysponowali również kompletną maszyną. Prace projektowe oficjalnie rozpoczęły się w 1977 roku.
Z biegiem czasu zaczęto odchodzić od układu konstrukcyjnego Phantoma, a nowy samolot zaczął coraz bardziej upodabniać się do innej zachodniej maszyny, samolotu SEPECAT Jaguar. Było to efektem dobrej współpracy pomiędzy Chinami a Rumunią, która we współpracy z Jugosławią opracowała samolot bliskiego wsparcia IAR-93, efektem tych prac po stronie jugosłowiańskiej był samolot SOKO J-22 Orao. W pracach nad samolotami sięgnięto po rozwiązania zastosowane w Jaguarze, którego część dokumentacji technicznej Francja przekazała Rumunii. Z kolei rumuńscy specjaliści przekazali swoje doświadczenia zebrane podczas prac nad samolotami IAR-95/Orao, Chinom. Prace trwały wyjątkowo długo. Pierwsze doniesienia o nowym samolocie oznaczonym jako JH-7 pojawiły się podczas Farnborough International Airshow w 1988 roku kiedy to również ujawniono model samolotu. 14 grudnia tego samego roku w powietrze wzniósł się po raz pierwszy prototyp samolotu. Według niepotwierdzonych źródeł zbudowano łącznie sześć prototypów, z których jeden uległ wypadkowi. Pierwsze zdjęcia JH-7 pojawiły się w 1995 roku, a w 1998 roku, podczas China International Aviation & Aerospace Exhibition Chiny po raz pierwszy pokazały gotowy samolot, ale ze zmienionym oznaczeniem FBC-1 Flying Leopard. Była to nazwa skierowana dla potencjalnych zagranicznych odbiorców samolotu. W 1999 roku rozpoczęto prace nad zmodernizowaną wersją samolotu oznaczoną jako JH-7A. Jego makietę po raz pierwszy publicznie ujawniono w 2001 roku. W tym samym roku, po negocjacjach z brytyjską Disposal Sales Agency, Chinom udało się pozyskać kolejna partię silników Rolls-Royce Spey. Spowodowane było to opóźnieniami prac nad własną wersją brytyjskiego napędu, silnikiem WS-9, który zdołano ukończyć dopiero w 2003 roku.
Służba Według niektórych źródeł pierwsze samoloty trafiły do jednostki liniowej w 1992 roku. Był to 16. Pułk 6 Dywizji lotnictwa marynarki stacjonujący w Dachang. Były to maszyny przedprodukcyjne, których zdaniem było zaznajomienie pilotów z samolotami oraz przeprowadzenie badań samolotu w warunkach eksploatacji liniowej. W 1995 roku chińska telewizja ujawniła zdjęcia z prowadzonych przez marynarkę ćwiczeń, na których pojawiły się samoloty JH-7. Na początku XXI wieku, w latach 2002–2004 kolejne samoloty trafiły do 14. Pułku lotnictwa marynarki w Laiyang i 27. Pułku lotnictwa marynarki stacjonującego w Lingshui na wyspie Hajnan. W 2004 roku do jednostek zaczęły trafiać wersje JH-7A, weszły do służby liniowej zarówno w jednostkach marynarki wojennej, jak również w jednostkach sił powietrznych, 15. Pułku z Weifang, 82. Pułku z Hangzhou, 31. Pułku z Siping oraz 110 Samodzielnej Brygady z Urumczi.
Wersje thumb|250px|JH-7A JH-7 – podstawowa wersja przedprodukcyjna. Samolot wyposażony jest w wielofunkcyjny radar 232H, cyfrowo-analogowy system sterowania KF-1, system nawigacyjny oparty na układzie bezwładnościowo-satelitarnym HG-563GB, układzie dopplerowskim Typ 210 oraz systemie transmisji danych 483D. Identyfikator „swój-obcy” 605B (niektóre źródła podają, iż jest to system HGY-10B), system ostrzegający o opromieniowaniu KJ-8602, system zakłócający urządzenia radiolokacyjne Typ 960-2, wyrzutnie flar zamontowaną w tyle kadłuba. Załoga siedzi w fotelach wyrzucanych HTY-4 klasy 0-0, umożliwiających bezpieczne katapultowanie na wysokości 0 m i przy prędkości 0 km/h. Kabina wyposażona w ciekłokrystaliczne wyświetlacze. JH-7A – zmodernizowana wersja JH-7A. Nowa maszyna ma zwiększoną liczbę węzłów do podwieszania uzbrojenia (do jedenastu) podnoszącą masę przenoszonego uzbrojenia. Zainstalowano dwa dodatkowe zamki podskrzydłowe i dwa podkadłubowe. Usunięto grzebienie aerodynamiczne ze skrzydeł. Na podkadłubowych węzłach samolot może przenosić zasobniki nawigacyjno celownicze umożliwiające wykonywanie zadań z użyciem bomb naprowadzanych laserowo. Jednoczęściowy wiatrochron kabiny pilota, nowy, cyfrowy system sterowania Fly-by-wire, radar JL-10A ze szczelinową anteną zdolny do równoczesnego śledzenia czternastu celów, układ ostrzegający RW-1045 i stacje zakłócającą KG-8605. JH-7A był pierwszym chińskim samolotem zaprojektowanym przy użyciu cyfrowych systemów projektowych. W konstrukcji samolotu zastosowano na szerszą w porównaniu do JH-7 skale materiały kompozytowe. FBC-1 Flying Leopard – wersja eksportowa samolotu JH-7. FBC-1A Flying Leopard II – wersja eksportowa samolotu JH-7A.
Uzbrojenie Wersja JH-7 ma siedem węzłów do podwieszania uzbrojenia, wersja JH-7A jedenaście. Uzbrojenie strzeleckie składa się z dwulufowego działka GSz-23Ł kalibru 23 mm z zapasem 300 pocisków. Samolot może przenosić całą rodzinę chińskich kierowanych pocisków rakietowych powietrze-powietrze PL-2, PL-5, PL-8, PL-9. Rakiety przeciwokrętowe YJ-8K, rakiety niekierowane przenoszone w zasobnikach kalibru 57 i 90 mm, niekierowane bomby, jak również wersja JH-7A, bomby sterowane laserowo. Ogólna masa przenoszonego uzbrojenia wynosi około 9000 kg.
Konstrukcja JH-7 jest wolnonośnym, dwumiejscowym górnopłatem o mieszanej, kompozytowo-metalowej konstrukcji. Trapezowe skrzydła o zmiennym skosie z uskokiem na krawędzi natarcia. Uskok wraz z grzebieniami aerodynamicznymi (usuniętymi w wersji JH-7) ma zapobiegać wcześniejszemu oderwaniu się strug powietrza. Skrzydło wyposażone w lotki i jednoczęściowe klapy. Usterzenie klasyczne, płytowe stateczniki poziome. Podwozie trójpodporowe z przednim podparciem, chowane. Przednia zdwojona goleń do wnęki w kadłubie, podwozie główne, również zdwojone i również do wnęk w kadłubie. Półeliptyczne wloty powietrza do silników z nieruchomymi oddzielaczami warstwy przyściennej powietrza umieszczono po obu stronach kadłuba tuż za kabiną pilota.
Bibliografia Tomasz Szulc, „Latający Leopard Chiński samolot uderzeniowy, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 10 (2002), s. 49–54, ISSN 1230-1655.
Kategoria:Chińskie samoloty szturmowe Kategoria:Samoloty Xi’an Kategoria:Samoloty szturmowe z napędem odrzutowym