Wyróżnienia i kary stosowane w Wojsku Polskim – sposób sprawowania władzy dyscyplinarnej w Wojsku Polskim.

W ludowym Wojsku Polskim Wyróżnienia stosowane w ludowym Wojsku Polskim thumb|240px|Żołnierz wyróżniony zdjęciem wykonanym na tle rozwiniętego sztandaru thumb|240px|List uznania do rodziny thumb|150px|Srebrna odznaka „Wzorowy Żołnierz” (I stopnia) thumb|150px|Złota odznaka „Wzorowy Żołnierz” (II stopnia) thumb|150px|Odznaka „Wzorowy Dowódca” thumb|150px|Odznaka „Wzorowy Żołnierz WOP” Dekret z 1945 roku "Wojskowe przepisy dyscyplinarne"Dz. U. 1945 nr 37 poz. 219 przewidywał dla żołnierzy następujące wyróżnienia: pochwała ustna pochwała przed frontem oddziału lub na zbiórce podoficerów lub oficerów oddziału pochwała z ogłoszeniem w rozkazie udzielenie urlopu poza kolejnością lub dodatkowego darowanie kary dyscyplinarnej obdarowanie upominkiem lub nagroda pieniężną odznaczenie awans o jeden stopień

Regulamin dyscyplinarny z roku 1970 przewidywał dla żołnierzy następujące wyróżnienia:

pochwała pochwała przed frontem pododdziału (oddziału) lub na zbiórce podoficerów, chorążych, oficerów pochwała w rozkazie jednorazowa przepustka zawiadomienie rodziny o wzorowym wykonywaniu obowiązku żołnierskiego zawiadomienie zakładu pracy, organizacji politycznej lub społecznej albo prezydium gromadzkiej (miejskiej, dzielnicowej) rady narodowej lub rady narodowej osiedla o wzorowym wykonywaniu obowiązku żołnierskiego krótkoterminowy urlopNie mógł przekraczać łącznie 15 dni w każdym roku służby wręczenie pisma pochwalnego nagroda pieniężna lub rzeczowa; nadanie odznaki: "Wzorowy Żołnierz", "Wzorowy Marynarz", "Wzorowy Kierowca" lub "Wzorowy Żołnierz WOP" wręczenie żołnierzowi jego zdjęcia, wykonanego na tle rozwiniętego sztandaru jednostki wpisanie nazwiska i zasług żołnierza do kroniki jednostki nagrodzenie białą bronią wyznaczenie na wyższe stanowisko służbowe nadanie medalu przez ministra obrony narodowej mianowanie na kolejny wyższy stopień wojskowy w drodze wyróżnienia Wyróżnieniem było również skreślenie z ewidencji poprzednio wymierzonej kary dyscyplinarnej.

Kary stosowane w ludowym Wojsku Polskim Dekret z 1945 roku "Wojskowe przepisy dyscyplinarne" przewidywał dla żołnierzy następujące kary:

upomnienie nagana ustna nagana ustna przed frontem oddziału, na zbiórce podoficerów, względnie oficerów nagana z ogłoszeniem w rozkazie zakaz oddalania się z miejsca zakwaterowania oddziału lub z okrętu roboty i prace poza kolejnością pominięcie w przedstawieniu do jednego kolejnego awansu areszt domowy areszt zwykły areszt ścisły obniżenie o jeden stopnia wojskowego przeniesienie na niższe stanowisko skierowanie do oddziału karnego degradacja

Regulamin dyscyplinarny z roku 1970 przewidywał dla żołnierzy następujące kary:

upomnienie nagana nagana przed frontem pododdziału lub oddziału, na zbiórce podoficerów, chorążych lub oficerów nagana w rozkazie praca porządkowa poza kolejnością - do 7 razy zakaz opuszczania koszar (okrętu) lub innego miejsca zakwaterowania - na okres do 21 dni areszt zwykły - do 21 dninie stosowało się do żołnierzy, którzy nie ukończyli 18 lat życia i do żołnierzy-kobiet areszt ścisły - do 14 dninie stosowało się do żołnierzy, którzy nie ukończyli 18 lat życia i do żołnierzy-kobiet zmniejszenie lub pozbawienie urlopu okresowego, przysługującego żołnierzowi zasadniczej służby wojskowej służba w oddziale dyscyplinarnym - przez czas od 1 do 3 miesięcy ostrzeżenie o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe ostrzeżenie o niepełnej przydatności da wojskowej służby zawodowejtylko w czasie pokoju obniżenie stopnia wojskowegow stosunku do żołnierzy zawodowych tylko na wniosek sądu honorowego usunięcie z wojskowej służby zawodowejtylko w czasie pokoju

Uprawnienia przełożonych do wymierzania kar dyscyplinarnych Na podstawie Regulaminu dyscyplinarnego Sił Zbrojnych PRL Szt. Gen. 501/70 s. 41-49

Dowódca drużyny: szeregowym: upomnienie nagana nagana przed frontem drużyny praca porządkowa poza kolejnością - do 3 razy zakaz opuszczania koszar - do 3 dni podoficerom: upomnienie nagana. Pomocnik dowódcy plutonu: szeregowym: upomnienie nagana nagana przed frontem plutonu praca porządkowa poza kolejnością - do 4 razy zakaz opuszczania koszar - do 6 dni podoficerom: upomnienie nagana Szef kompanii: szeregowym: upomnienie nagana nagana przed frontem kompanii praca porządkowa poza kolejnością - do 5 razy zakaz opuszczania koszar - do 9 dni areszt zwykły - do 3 dni podoficerom: upomnienie nagana nagana na zbiórce podoficerów zakaz opuszczania koszar - do 3 dninie wymierza się podoficerom zawodowym Dowódca plutonu: szeregowym: upomnienie nagana nagana przed frontem plutonu praca porządkowa poza kolejnością - do 6 razy zakaz opuszczania koszar - do 12 dni areszt zwykły - do 5 dni podoficerom ZSW upomnienie nagana nagana przed frontem podoficerów zakaz opuszczania koszar - do 6 dni podoficerom zawodowym: upomnienie nagana nagana na zbiórce podoficerów zawodowych dowódca kompanii szeregowym: upomnienie nagana nagana przed frontem kompanii nagana w rozkazie praca porządkowa poza kolejnością - do 7 razy zakaz opuszczania koszar - do 15 dni areszt zwykły - do 7 dni areszt ścisły - do 5 dni podoficerom ZSW upomnienie nagana nagana na zbiórce podoficerów nagana w rozkazie zakaz opuszczania koszar - do 9 dni areszt zwykły - do 5 dni areszt ścisły - do 3 dni podoficerom zawodowym: upomnienie nagana nagana na zbiórce podoficerów nagana w rozkazie zakaz opuszczania miejsca zakwaterowania - do 5 dni chorążym i oficerom młodszym: upomnienie nagana nagana na zbiórce chorążych (oficerów) nagana w rozkazie zakaz opuszczania miejsca zakwaterowania - do 3 dni dowódca batalionu: szeregowym: upomnienie nagana nagana przed frontem batalionu nagana w rozkazie zakaz opuszczania koszar - do 18 dni areszt zwykły - do 14 dni areszt ścisły - do 7 dni podoficerom ZSW upomnienie nagana nagana na zbiórce podoficerów nagana w rozkazie zakaz opuszczania koszar - do 12 dni areszt zwykły - do 10 dni areszt ścisły - do 5 dni podoficerom zawodowym: upomnienie nagana nagana na zbiórce podoficerów zawodowych nagana w rozkazie zakaz opuszczania miejsca zakwaterowania - do 10 dni chorążym i oficerom młodszym: upomnienie nagana nagana na zbiórce chorążych (oficerów) nagana w rozkazie zakaz opuszczania miejsca zakwaterowania - do 5 dni oficerom starszym: upomnienie nagana nagana na zbiórce oficerów nagana w rozkazie dowódca pułku: szeregowym: upomnienie nagana nagana przed frontem pułku nagana w rozkazie zakaz opuszczania koszar - do 21 dni areszt zwykły - do 21 dni areszt ścisły - do 14 dni zmniejszenie lub pozbawienie urlopu okresowego, służba w oddziale dyscyplinarnym - 1 miesiąc obniżenie stopnia wojskowegotylko starszym szeregowcom podoficerom ZSW upomnienie nagana nagana na zbiórce podoficerów nagana w rozkazie zakaz opuszczania koszar - do 15 dni areszt zwykły - do 15 dni areszt ścisły - do 10 dni zmniejszenie lub pozbawienie urlopu okresowego służba w oddziale dyscyplinarnym - 1 miesiąc obniżenie stopnia wojskowegożołnierzom w stopniu do starszego kaprala włącznie podoficerom zawodowym: upomnienie nagana nagana na zbiórce podoficerów zawodowych nagana w rozkazie zakaz opuszczania miejsca zakwaterowania - do 15 dni ostrzeżenie o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym wyznaczenie na niższe stanowisko służbowewedług posiadanych kompetencji chorążym i oficerom młodszym: upomnienie nagana nagana na zbiórce chorążych (oficerów), nagana w rozkazie zakaz opuszczania miejsca zakwaterowania - do 10 dni oficerom starszym: upomnienie nagana nagana na zbiórce oficerów nagana w rozkazie zakaz opuszczania miejsca zakwaterowania - do 5 dni

W Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Wyróżnienia stosowane w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Art. 11 ust. 1 ustawy o dyscyplinie wojskowej z dnia 9 października 2009 roku wymieniał następujące wyróżnienia: zatarcie ukarania przed upływem terminu określonego w ustawie pochwała list gratulacyjny pismo pochwalne ze zdjęciem wyróżnionego żołnierza na tle: flagi państwowej Rzeczypospolitej Polskiej lub wojskowej, sztandaru jednostki wojskowej lub bandery wojennej urlop nagrodowy nagroda rzeczowa nagroda pieniężna wpisanie zasług żołnierza do kroniki jednostki wojskowej odznaka honorowa tytuł honorowy honorowa broń biała wpisanie zasług żołnierza do Księgi Honorowej Wojska Polskiego.

Art. 424 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny z dnia 11 marca 2022 roku przewiduje identyczne wyróżnienia.

Wzory odznak tytułów honorowych (2002)

Wzory odznak honorowych i odznak tytułów honorowych (2010)

Wzory odznak honorowych i odznak tytułów honorowych (2022)

Kary dyscyplinarne stosowane w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Art. 22 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o dyscyplinie wojskowej przewidywał następujące kary: upomnienie nagana kara pieniężna zakaz opuszczania wyznaczonego miejsca przebywaniaKary nie wymierza się żołnierzom zawodowym areszt koszarowy areszt izolacyjny ostrzeżenie o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe ostrzeżenie o niepełnej przydatności do nadterminowej zasadniczej służby wojskowej lub do czynnej służby wojskowej pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego albo do zawodowej służby wojskowej usunięcie z nadterminowej zasadniczej służby wojskowej lub z czynnej służby wojskowej pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego albo z zawodowej służby wojskowej.

Art. 24 ustawy o dyscyplinie wojskowej z dnia 9 października 2009 roku wymieniał następujące kary dyscyplinarneUstawa funkcjonuje w warunkach pełnego uzawodowienia Wojska Polskiego: upomnienie nagana kara pieniężna ostrzeżenie o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym odwołanie z zajmowanego stanowiska służbowego ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby kandydackiej, służby przygotowawczej, okresowej służby wojskowej albo do zawodowej służby wojskowej usunięcie ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej, z okresowej służby wojskowej albo zawodowej służby wojskowej. Art. 33 ust. 1 ustawy określał, że środkami dyscyplinarnymi są: zobowiązanie do przeproszenia pokrzywdzonego; zobowiązanie do wykonania dodatkowych zadań służbowych zobowiązanie do naprawienia wyrządzonej szkody pozbawienie prawa do noszenia odznaki honorowej lub odznaki tytułu honorowego oraz udziału w uroczystościach wojskowych i państwowych z udziałem wojska podanie informacji o ukaraniu do wiadomości innych osób.

Art. 362 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny z dnia 11 marca 2022 roku jako kary dyscyplinarne przewiduje:

upomnienie naganę karę pieniężną ostrzeżenie o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym zwolnienie z zajmowanego stanowiska służbowego i wyznaczenie na inne stanowisko służbowe ostrzeżenie o niepełnej przydatności do dobrowolnych form służby wojskowej zwolnienie z dobrowolnych form służby wojskowej.

Środki dyscyplinarne są w myśl art. 373 ust. 1 identyczne ze środkami dyscyplinarnymi przewidzianymi w poprzednio obowiązującej ustawie.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Zbigniew Moszumański, Stanisław Piwowar, Witold Rawski, Dyscyplina wojskowa. Rys historyczny ewolucji przepisów dyscyplinarnych, Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, Warszawa 2012. Regulamin dyscyplinarny Sił Zbrojnych PRL, Szt. Gen. 501/70, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1970. Regulamin dyscyplinarny Sił Zbrojnych PRL, Szt. Gen. 792/76, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1977. Podręcznik dowódcy drużyny, Szkol 378/69, Inspektorat Szkolenia, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1971.