Mord na Wzgórzach Morzewskich – masowa zbrodnia popełniona w czasie II wojny światowej przez funkcjonariuszy Gestapo na 40 osobach narodowości polskiej i 2 osobach narodowości niemieckiej na Wzgórzach Morzewskich, 7 listopada 1939 roku.
Przeciw zamordowanym nie toczyło się żadne dochodzenie. Nie było też żadnego sądu nad nimi. Z dwóch zamordowanych Niemców Paul Dreikant z Lipin zginął, bo przed wojną publicznie drwił z Niemców, a nauczyciel religii ewangelickiej z Wyszynek Oskar Fuhrman został zamordowany za to, że był ppor. rezerwy Wojska Polskiego.
Gdy w 1944 roku zbliżały się wojska radzieckie, Niemcy ekshumowali ciała ofiar i spalili je w celu zatarcia śladów. Nie wiedzieli, że Antoni Zabel, szwagier jednego z zabitych, Władysława Kai, kierownika szkoły w Budzyniu, obserwował rozstrzelanie ukryty w kopie siana. Jeszcze tego samego dnia wieczorem Joanna Kaja, żona Władysława, dowiedziała się o tragedii (przebywała wtedy z trójką dzieci w domu brata ok. 1000 m od miejsca mordu).
Na miejscu mordu utworzono Miejsce Pamięci Narodowej, wpisane 23 listopada 1993 roku do rejestru zabytków pod numerem A-748.
Zeznanie Antoniego Zabla przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich
Oprawcy Sekretarz kryminalny
Franz Wolf z Kolonii
Asesorzy kryminalni
Karl Kreis z Osnabrück
Willy Meyer z Osnabrück
Karl Tag z Reichenbergu
Urzędnicy kryminalni
Helmut Stiemert z Koblencji
Karl Urferer z Linzu
Ofiary thumb|350px|Niemiecka lista rozstrzelanych na Wzgórzach Morzewskich Jest kilka list ofiar: oryginalna lista chodzieskiego gestapo, jej tłumaczenie znajdujące się w broszurze Wielkopolskiego Obywatelskiego Komitetu Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, lista z kroniki J. A. Kai (maszynopis), lista zamieszczona w artykule Z. Szymankiewicza oraz kilka innych, które można spotkać w internecie lub na starych zdjęciach grobu ofiar. Osoby z listy niemieckiej są wyróżnione symbolem (n). Liczba ofiar podawana w różnych źródłach zmieniała się w okresie powojennym w zakresie od 41 do 45, bowiem niektóre rodziny nie wiedziały, że ich krewni zostali aresztowani i nie pojawili się w domu po wojnie. Takie osoby były dołączane do ofiar Wzgórz Morzewskich, bo wiadomo było, że tam rozstrzelano więźniów więzienia chodzieskiego. Dopiero po jakimś czasie ludzie ci wrócili do kraju z Niemiec. Wtedy skorygowano dane i obecnie przyjmuje się, że lista niemiecka jest poprawna. Zapis nazwisk jest zgodny z publikacjami J. A. Kai i Z. Szymankiewicza (z wyjątkiem nazwiska Fuhrman, które występuje tam jako Furman). thumb|350px|Ostatni list, wyrzucony przez Władysława Kaję z ciężarówki wywożącej go na rozstrzelanie (z archiwum Józefa Andrzeja Kai, syna Władysława): Wywieźli nas! Żegnajcie moi kochani i módlcie się za mną. Wasz Tatuś! Cho 7/XI 39.
Stefan Borkowski z Chodzieży, ur. 13.08.1920 (n) Jan Czerwieński z Sułaszewa, ur. 03.05.1914 (n) Władysław Dominiak z Chodzieży, ur. 26.11.1893 (n) Paul Dreikant z Lipin, ur. 25.07.1912 (n) Oskar Fuhrman z Wyszynek, ur. 07.06.1907 (n) Franciszek Gapiński z Margonina, ur. 17.06.1888 (n) Leon Garczyński z Chrustowa, ur. 03.11.1921 (n) Michał Garstecki z Chodzieży, ur. 21.09.1906 (n) Józef Grams z Chodzieży, ur. 18.02.1906 (n) Edward GrencelW publikacji Kaczmarka, op. cit., jest niemiecki sposób zapisu Gruencel z Chodzieży, ur. 20.09.1919 (n) Antoni Hoppe z Ujścia, ur. 13.06.1920 (n) Jan Hoffmann z Chodzieży, ur. 12.05.1904 (n) Antoni Janowicz z Chodzieży, ur. 06.07.1886 (n) Władysław Kaja, kierownik szkoły w Budzyniu, ur. 10.10.1894 (n) Leon Kluck z Równegopola, ur. 20.02.1903 (n) Tadeusz Koppe, burmistrz Chodzieży, ur. 01.02.1882 (n) Franciszek Kowalski z Równopola, ur. 09.11.1897 (n) Antoni Kozieł z Laskowa, ur. 10.03.1892 (n) Władysław KrugerW publikacji Kaczmarka, op. cit., jest niemiecki sposób zapisu Krüger z Równopola, ur. 15.09.1888 (n) Józef Krzemieniewski z Muranowa, ur. 21.03.1906 (n) Franciszek Kutzner z Atanazyna, ur. 04.06.1892 (n) Roch Lenz z Chodzieży, ur. 28.07.1917 (n) Leon LorenckiW publikacji Kaczmarka, op. cit., jest zapis Loręcki z Chodzieży, ur. 31.05.1912 (n) Stanisław Łakota, proboszcz z Budzynia, ur. 28.10.1886 (n) Franciszek Maczyński ze Strzelec, ur. 14.04.1900 (n) Leon Misiak z Radwanek, ur. 10.02.1906 (n) Stefan Nowak z Budzynia, ur. 25.07.1909 (n) Antoni Pawlicki z Szamocina, ur. 21.05.1902 (n) Józef Peksa z Chrustowa, ur. 01.02.1922 (n) Władysław Podolski z Szamocina, ur. 11.05.1906 (n) Piotr Rajek z Równopola, ur. 16.06.1896 (n) Stanisław Rybarczyk z Chodzieży, ur. 25.08.1897 (n) Michał Sieradzki, sołtys z Zacharzyna, ur. 30.08.1893 (n) Tomasz Skręty, policjant z Budzynia, ur. 15.12.1885 (n) Franciszek Świderski z Chodzieży, ur. 04.11.1892 (n) Michał Tymoczko z Chodzieży, ur. 25.09.1891 (n) Grzegorz Ul z Prosny, ur. 02.09.1919 (n) Michał Urban z Chodzieży, ur. 04.08.1894 (n) Michał Weyhan, wójt z Chodzieży, ur. 20.01.1888 (n) Alfons Wienke z Kamionki, ur. 13.03.1897 (n) Stanisław Zygmunt ze Strzelec, ur. 08.11.1888 (n) Jan Rybarczyk z Ujścia, ur. 1892Według J. A. Kai, op. cit.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia (maszynopis)
Linki zewnętrzne
Kategoria:1939 w Kraju Warty Wzgórza Morzewskie Wzgórza Morzewskie