thumb|Sala Tradycji JWK (marzec 2024) Jednostka Wojskowa Komandosów – oddział Wojsk Specjalnych stacjonujący w Lublińcu.
Historia Jednostka Wojskowa 4101 jest najstarszą jednostką wojskową polskich komandosów. Została sformowana w 1961.
Poprzednia, znacząca zmiana etatu, skutkująca zmianą JW 4101 z batalionu na pułk była efektem Zarządzenia Szefa SG WP z 8 października 1993 JW 4101 stała się 1 Pułkiem Specjalnym. Zarządzenie przeformowało 1 Samodzielny Batalion Szturmowy. Wyróżnik Komandosów pułk otrzymał w 1995.
W 2001, oddział rozpoczął uzawodowienie i doskonalenie zespołów bojowych, korzystając z wzorów sił specjalnych wojsk USA i UK. Od tej pory pododdziały bojowe kompletowano wyłącznie w drodze selekcji i spośród żołnierzy zawodowych. Pierwszym użyciem wydzielonego pododdziału żołnierzy zawodowych JW 4101 była Operacja Amber Fox w Macedonii, żołnierze pełnili służbę należąc do Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Macedonii.
Pułk w latach 1993–2007 podlegał rozkazom Dowódcy Wojsk Lądowych i był w owym czasie jedyną samodzielną jednostką specjalną SZ RP (poza Gromem okresu 1999–2007).
W 2010, po raz pierwszy wyłoniono Dowódcę JW 4101 przez konkursKomandosi z Lublińca świętują Dzień Jednostki Wojskowej. Najlepszy okazał się ówczesny zastępca dowódcy JW 4101 ppłk Ryszard Pietras. Choć wywodził się on z wojsk chemicznych (dowodził 5 Tarnogórskim Batalionem Chemicznym), przyczynił się do znaczącego rozwoju sił i środków podległej mu JW 4101. 5 września 2012 z powodu wyjazdu zagranicznego na studia płk Pietras przekazał dowodzenie dotychczasowemu Zastępcy D-cy ppłk. Sławomirowi Drumowiczowi. Pułkownik Pietras podjął studia podyplomowe polityki obronnej w Royal College of Defence Studies w Londynie.
W 2007, 1 Pułk Specjalny Komandosów został przeniesiony z Wojsk Lądowych w skład Wojsk Specjalnych.
Lubliniecki oddział w okresie 2007–31.12.2013 podlegał Dowództwu Wojsk Specjalnych. W związku z rozformowaniem DWS 1 stycznia 2014 oddział przeszedł w podporządkowanie Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych.
JW 4101 współpracuje z Wojskowym Klubem Biegacza Meta, współorganizując m.in. Bieg KatorżnikaArtykuł prasowy o biegach współorganizowanych przez JW 4101.
W pięćdziesięciolecie Jednostki Wojskowej 4101 został zmieniony jej etat i nazwa.
Nazwy Jednostki Wojskowej 4101 Nazwy jednostki wojskowej na przestrzeni lat: 1961–1964 – 26 Batalion Dywersyjno-Rozpoznawczy 1964–1993 – 1 Samodzielny Batalion Szturmowy 1993–1995 – 1 Pułk Specjalny 1995–2011 – 1 Pułk Specjalny Komandosów od 1 października 2011 – Jednostka Wojskowa Komandosów.
Tradycje dziedziczone przez JWK
Jednostka Wojskowa Komandosów dziedziczy tradycje: tzw. 1 Samodzielnej Kompanii / 6 Troop 10 Commando (1942–1944); tradycje dziedziczy ZB B Batalionu Armii Krajowej „Parasol” (1943); tradycje dziedziczy ZB C Batalionu Armii Krajowej „Zośka” (1943); tradycje dziedziczy pododdział dowodzenia i zabezpieczenia Polskiego Samodzielnego Batalionu Specjalnego (1943–1944); tradycje dziedziczy ZB A Batalion „Miotła” (1944); tradycje dziedziczy ZB A, na podstawie decyzji podpisanej 17 lutego 2014 przez wiceministra Macieja Jankowskiego 1 Samodzielnego Batalionu Szturmowego; Dziwnów, Lubliniec (1964–1993) 62 Kompanii Specjalnej ; Bolesławiec (1967–1994) 1 Pułku Specjalnego Komandosów ; Lubliniec (1995–2011).
Wręczenie sztandaru 2 grudnia 1995 Zastępca Szefa SG WP ds. planowania strategicznego gen. dyw. Marian Robełek w imieniu prezydenta RP Lecha Wałęsy wręczył Dowódcy 1 Pułku Specjalnego Komandosów podpułkownikowi Zbigniewowi Kwintalowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo ziemi lublinieckiej.
Przeniesienie Orderu Wojennego Virtuti Militari Z inicjatywy Środowiska Weteranów Batalionu AK „Zośka” 7 października 2005 za akceptacją Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari zostały przeniesione insygnia OWVM na sztandar pułku. Środowisko weteranów reprezentował prezes prof. inż. Tytus Karlikowski, a 1 PSK Dowódca płk Piotr Patalong. Przeniesienie odznaczenia wojennego na sztandar 1 PSK jest odnotowane w dokumentach Kancelarii Prezydenta RP.
Wizyty Prezydenta RP Szczególną wizytę złożył żołnierzom pułku Prezydent RP. Uroczystą wizytą uhonorował prezydent Lech Kaczyński 15-lecie powstania 1 Pułku. Prezydent spotkał się z żołnierzami i rodzinami żołnierzy pełniących służbę w Afganistanie. Prezydent odznaczył żołnierzy Gwiazdami Iraku i Gwiazdami Afganistanu, którzy służyli w PKW Irak i PKW Afganistan. Wygłosił przemówienie do żołnierzy na placu apelowym, o zasługach pułku i komandosów dla Polski. Życzył sukcesów na niwie żołnierskiej i w życiu prywatnym. Zwierzchnik Sił Zbrojnych RP złożył wieniec pod pomnikiem ku pamięci poległych żołnierzy 1 PSK i jednostek specjalnych. Lech Kaczyński zwiedził także Salę Pamięci JW 4101 oraz wpisał się do księgi pamiątkowej lublinieckiego oddziału. Prezydentowi Lechowi Kaczyńskiemu towarzyszyli m.in. Szef SG WP gen. F. Gągor, Szef BBN W. Stasiak.
18 lutego 2011 Prezydent RP Bronisław Komorowski odwiedził JW 4101. Towarzyszyli mu: Minister ON B. Klich, Szef SG WP gen. M. Cieniuch, Dowódca WS gen. bryg. P. Patalong i inni goście. Wizyta najwyższego zwierzchnika SZ RP rozpoczęła się od złożenia meldunku przez Dowódcę JW 4101 płk. Ryszarda Pietrasa i powitania przez kompanię honorową. Następnie prezydent i goście wysłuchali meldunku, który złożył Dowódca Wojsk Specjalnych. Prezydent obejrzał pokaz strzelecki pododdziału na strzelnicy jednostki i pokaz wojennego ratownictwa medycznego. Pokaz wykonywali żołnierze biorący udział w ćwiczeniu Skorpion IX, certyfikującego Zadaniowe Zespoły Bojowe Wojsk Specjalnych do służby w ISAF. Prezydent odznaczył pięciu żołnierzy Krzyżami Kawalerskimi Orderu Krzyża Wojskowego za czyny bojowe w Afganistaniehttp://www.psk.mil.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=324&Itemid=448..
Pomnik ku czci żołnierzy walczących z hitlerowskimi Niemcami thumb|Pomnik poświęcony polskim żołnierzom pododdziałów specjalnych (1996) Na terenie JW 4101 jest pomnik poświęcony polskim żołnierzom pododdziałów specjalnych, których tradycje JW 4101 dziedziczy. Kamień pamiątkowy jest poświęcony polskim żołnierzom i partyzantom walczącym z Wehrmachtem i RSHA by wyzwolić Polskę spod okupacji niemieckiej lat 40. XX w.
Ma on formę głazu z piaskowca. Na pomniku umieszczone są oznaki rozpoznawcze Commando, „Parasola”, PSBS, „Zośki” oraz „Miotły”. Ponadto zawiera wizerunek Polskiego orła wojskowego i Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Na kamieniu pamiątkowym poświęconym walecznym Polakom, zwalczającym niemieckiego agresora działaniami specjalnymi, działaniami nieregularnymi widnieje tekst im poświęcony. Na tablicy miedzianej widnieje inskrypcja:
NASZYM POPRZEDNIKOM ZA MĘSTWO I KREW PRZELANĄ W WALCE Z HITLEROWSKIM OKUPANTEM POLSKI
Pod napisem jest tablica fundatora z napisem:
Kadra i żołnierze służby zasadniczej Pułku ?.?.1996uzupełnić dzień i miesiąc
U spodu pomnika jest symbolizująca nagrobek płyta granitowa z tabliczkami metalowymi z imieniem, nazwiskiem i datą śmierci żołnierzy 1 Pułku Specjalnego Komandosów, Jednostki Wojskowej Komandosów poległych w czasie operacji wojskowej i tych, którzy zginęli pełniąc obowiązki służbowe poza działaniami.
Charakterystyka Jednostka Wojskowa Komandosów działa w czasie pokoju, kryzysu i wojny, zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami. Żołnierze przechodzą szkolenie ogólnowojskowe, w tym w walce wręcz, górskie, spadochronowe, nurkowe, w prowadzeniu działań w terenie zurbanizowanym, SERE i inne. Na podstawie potrzeb JWK i predyspozycji żołnierza, który wstąpił do jednostki jest on kierowany do specjalizowanych komórek organizacyjnych Jednostki. JWK jest jednostką wojskową, w której pełnią służbę spadochroniarze, wykonujący również HALO/HAHO, płetwonurkowie, radiooperatorzy, snajperzy i żołnierze innych specjalności wojskowych. Oddział wykonuje działania specjalne, takie jak: rozpoznanie specjalne, akcja bezpośrednia np. walka w przestrzeniach zamkniętych, działania rajdowe, działania podjazdowe, wsparcie militarne, wsparcie walki partyzanckiej i jej zwalczanie, atak i rozpoznanie przy użyciu płetwonurków bojowych na wodach śródlądowych i inne. JW 4101 ma potencjał do prowadzenia działań w środowisku lądowym, wód śródlądowych i z powietrza. Żołnierze posiadają umiejętności taktycznego ratownictwa medycznego, wspinaczki i alpinizmu podziemnego. W taktyce posługują się także zjazdem. Przy desantowaniu, wprowadzaniu i wydobywaniu sekcji za pomocą śmigłowca posługują się także m.in. techniką szybkiej liny i . Jednostka Wojskowa 4101 jest przeznaczona do prowadzenia działań taktycznych poziomu taktycznego, poziomu operacyjnego oraz strategicznego. Działania może prowadzić samodzielnie jak i wspierając związki taktyczne i związki operacyjne. Lubliniecki oddział może prowadzić działania zaczepne na głębokie zaplecze przeciwnika, dokonywać przenikaniahttps://web.archive.org/web/20130717231832/http://www.wcnjk.wp.mil.pl/plik/file/AAP_6_2011_PL.pdf s. 204 definicja infiltracji z AAP-6(2011) oraz https://web.archive.org/web/20130717231832/http://www.wcnjk.wp.mil.pl/plik/file/AAP_6_2011_PL.pdf s. 157 definicja eksfiltracji z AAP-6(2011). thumb|Przewodnik z psem służbowym K9 – JWK (marzec 2024) Oddział używa psów służbowych. Posiada zdolność do realizacji zadań rozpoznawczych i zbliżonych w terenie skażonym CBRN, wydzielając zespół pobierania skażonych prób (ang. CBRN Multirole Exploitation and Reconnaissance Team – CBRN MERT). Jednostka posiada kwalifikowanych Wysuniętych Nawigatorów Naprowadzania Lotnictwa (WNNL) (ang. skrótowiec JTAC), kierujących lotniczym wsparciem ogniowym.
JW 4101 jak i Wojska Specjalne podlegały pod rozkazy Dowódcy Wojsk Specjalnych w okresie 2007–31 grudnia 2013. Od 1 stycznia 2014 podległość JW 4101 jest rozbita na dowodzenie operacyjne i ogólne. Lubliniecki oddział podlega Centrum Operacji Specjalnych-Dowództwu Komponentu Wojsk Specjalnych / Dowództwu Operacyjnemu Rodzajów Sił Zbrojnych na czas operacji i Dowództwu Generalnemu Rodzajów Sił Zbrojnych / Inspektoratowi Wojsk Specjalnych poza operacją. Cisi i Skuteczni wchodzą w skład Wojsk Specjalnych. Żołnierze oddziału noszą ciemnozielone berety Wojsk Specjalnych z Orłem Wojsk Specjalnych umieszczonym na berecie nad lewym okiem, na berecie nie umieszcza się stopnia wojskowego, inaczej niż w Wojskach Lądowych.
Przeznaczenie Żołnierze JW 4101 posiadają umiejętności prowadzenia działań specjalnych (taktyka zielona), działań w terenie zabudowanym, walka w przestrzeniach zamkniętych (taktyka czarna), działań na akwenach śródlądowych (taktyka niebieska) i ratownictwa medycznego na polu walki (taktyka czerwona). mały|Znak taktyczny 1 PSK
Jednostka Wojskowa Komandosów przeznaczona jest do prowadzenia działań głównie w ramach tzw. taktyki zielonej. W ramach prowadzenia działań specjalnych jednostka wykonuje zadania z zakresu: SR – (Special Reconnaissance) – rozpoznanie specjalne, m.in. zbieranie informacji specjalistycznych, ocena efektów uderzeń w przeciwnika na cele operacyjne, strategiczne UW – (Unconventional Warfare) – działania nieregularne, prowadzenie walki partyzanckiej, działań przeciwdywersyjnych DA – (Direct Action) – akcja bezpośrednia np. dywersja, zasadzka PR – (Personnel Recoverydokument USA o PR.) – wchodzi w to m.in. CSAR – (Combat Search and Rescue), odzyskiwanie zaginionego, uprowadzonego personelu służbowego z terenów objętych działaniami (ewakuacja). CT – (Counterterrorism) – kontrterroryzm, zwalczanie przeciwnika asymetrycznego. MS – (Military Assistance) – wsparcie militarne – szkolenie wojsk sojuszniczychprzykład działania afgańskich policjantów wyszkolonych przez żołnierzy JW 4101. CSAR – (Combat Search and Rescue) – Prowadzenie bojowych akcji ratowniczo-poszukiwawczych. MOOTW – (Military Operations Other Than War) Operacje reagowania kryzysowego HR – (Hostage Rescue), czyli uwalnianie zakładników. CPP – (Close Personal Protection), czyli ochrona osobista VIP.
Skład JW 4101 Dowództwo Sztab