Bój o Żory – starcie zbrojne, które miało miejsce 1 września 1939 na Górnym Śląsku na terytorium miasta Żory, jako część bitwy pszczyńskiej. Bój, podobnie jak walki na pozycji przesłaniającej Rybnik i Boża Góra, miał na celu opóźnić natarcie sił niemieckich na polski Górny Śląsk.
Skład W szturmie na miasto udział wzięły: jednostki 5 Dywizji Pancernej Wehrmachtu5 Dywizja Pancerna w Leksykonie Wehrmachtu.: 14 pułk strzelców (Schützen-Regiment 14) Oberstleutnant Oberst Joachim Degener 15 pułk pancerny (Panzer-Regiment 15) Oberstleutnant Johannes Streich 2 batalion 116 pułku artylerii (Artillerie-Regiment 116) Oberstleutnant Bruno Gerloch 53 pułk 14 Dywizji Piechoty Wehrmachtu Oberstleutnant Adalbert Lontschar53 Pułk Wehrmachtu w Leksykonie Wehrmachtu.. W obronie Żor wzięły udział: jednostki 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty: 5 bateria II dywizjonu 23 pal pod dowództwem kpt. Mikołaja Józefa Stranza uzbrojona w 4 armaty kal. 75 mm wz. 1897 w składzie: działo nr 1 ulokowano na Rynku (działonowy kpr. Józef Wyderko), działo nr 2 ulokowano w pobliżu cegielni przy ul. Rybnickiej (działonowy kpr. Stanisław Puto), działo nr 3 ulokowano wpierw na peronie dworca kolejowego, później cofnięto na pozycję zajmowaną przez działo nr 4; działo nr 4 ulokowano pomiędzy lasem a stawem Śmieszek (dow. por. Karol Orłowski) pluton 56 kompanii kolarzy (dow. ppor S. Reyman), 1 pluton 53 samodzielnej kompanii karabinów maszynowych i broni towarzyszącej por. Bolesława Piotrowskiego uzbrojona w 6 rusznic ppanc oraz ckm-y na taczankach (ulokowany w Kleszczowie oraz na ul. Rybnickiej), 54 baon Obrony Narodowej „Rybnik” pod dowództwem mjr Tadeusza Kwiatkowskiego w składzie: 7 kompania „Żorska” kpt. Edwarda Rychłowskiego (obsadziła zachodnie i południowe przedpole miasta), 8 kompania „Pszczyńska” kpt. Stanisława Urbanowskiego (pluton ppor. Franciszka Mosza ulokowano na dworcu kolejowym, pluton ppor. Jerzego Matuszewicza ulokowano pomiędzy stawem Śmieszek a stawem Kleszczowiak, pluton ppor. Aleksandra Bukko ulokowano w Kleszczowie jako odwód).
KalendariumM. Małecki, Z dziejów wojny obronnej Polski 1939 r. Bitwa Graniczna pod Pszczyną, 2003, .B. Cimała, J. Delowicz, P. Porwoł, Żory. Zarys dziejów. Wypisy., Żory 1994.. 24 sierpnia 1939 r. – ogłoszono alarm bojowy i wycofano większość II dywizjonu 23 pułku artylerii lekkiej do Mikołowa; w Żorach pozostaje jedynie 5 bateria II dywizjonu w sile 4 armat; 1 września 1939 r.: o godz. 4:45 siły niemieckie uderzają na Rybnik o godz. 5:00 nad Żorami ukazały się niemieckie samoloty zwiadowcze o godz. 10:00 siły niemieckie uderzają na Żory od strony Rybnika o godz. 11:00: ewakuacja działonu kpr. Puto; podczas tej ewakuacji ginie 4 kanonierów, a kpr. Puto zostaje ranny; Niemcy rozbijają pluton 7 kompanii ON broniący się w rejonie cegielni (pomiędzy ul. Rybnicką a ul. Folwarecką); w czasie walk śmierć poniósł dowódca plutonu ppor. rez. Władysław Pawlikowski wraz z sześcioma podkomendnymi siły niemieckie uderzają na Żory od strony Boryni około godz. 11:30 czołgi niemieckie zaczęły wdzierać się do miasta 12:30 odwrót do Kleszczowa o godz. 14.00 siły niemieckie w sile 69 czołgów uderzają na Kleszczów; odwrót pozostałych jednostek na Kobiór. 15:30 Niemcy oficjalnie wkraczają do Żor 16:35 gen. Heinrich von Vietinghoff wraz ze sztabem lokuje się w Kleszczowie
Ocena bitwy W założeniach dowódców Armii Kraków, a w szczególności gen. Jana Sadowskiego dowodzącego Grupą Operacyjną „Śląsk” celem działań operacyjnych Wojska Polskiego w powiecie rybnickim było opóźnienie natarcia sił niemieckich. Ponadto przed obrońcami obu pozycji przesłaniających, tj. Rybnika i Żor, postawiono zadanie prowadzenia skutecznej obrony przy jednoczesnym zachowaniu garnizonu polskiego. Oba cele operacyjne zostały osiągnięte. 5 Dywizja Pancerna oraz 53 pułk piechoty w dniu 1 września zdobyły jedynie ziemie powiatu rybnickiego i dały czas na zorganizowanie obrony powiatu pszczyńskiego.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Bój o Żory Kategoria:Bitwy II wojny światowej z udziałem Niemiec Kategoria:Bitwy kampanii wrześniowej Kategoria:Obrona Śląska (1939)