Normatywne teorie rachunkowości – teorie rachunkowości, które próbują udzielić odpowiedzi na pytanie „jak być powinno”Szychta, A., Teoria rachunkowości Richarda Mattessicha w świetle podstawowych kierunków rozwoju nauki rachunkowości. Studium metodologiczne, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1996, s. 43.. Obok pozytywnych teorii rachunkowości należą do dwóch głównych typów teorii w rachunkowości.

Charakterystyka normatywnych teorii rachunkowości Teorie normatywne rachunkowości powstają w oparciu o badania naukowe typu dedukcyjnego, nazywanego także badaniem a prioriSzychta, A., Teoria rachunkowości Richarda Mattessicha w świetle podstawowych kierunków rozwoju nauki rachunkowości. Studium metodologiczne, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1996, s. 44.Mattessich, R. (1992), On the history of normative accounting theory: paradigm lost, Paradigm Regained?. W: Collected Papers, The Sixth World Congress of Accounting Historians in Kyoto (s. 937–973). Kyoto.. Najbardziej intensywny rozwój tych teorii rachunkowości miał miejsce w tzw. złotym wieku badań metodologicznych w rachunkowości, który przypada na lata 1950–1960Humphrey, C., Lee, B.,The Real Life Guide to Accounting Research. A Behind The Scenes View of Using Qualitative Research Methods, Elsevier Ltd, Oxford 2008, s. 64.. Cechą charakterystyczną badań dedukcyjnych w ramach omawianych teorii normatywnych jest to, że wysuwane hipotezy badawcze nie są testowane. Brak weryfikacji hipotez niekiedy uważa się za największą wadę tych teorii rachunkowości, uznając je za mniej naukowe niż teorie pozytywne (bazujące na empirycznej weryfikacji).

Główne typy normatywnych teorii rachunkowości W literaturze przedmiotu ugruntowany został podział normatywnych teorii rachunkowości na trzy główne typySzychta, A., Teoria rachunkowości Richarda Mattessicha w świetle podstawowych kierunków rozwoju nauki rachunkowości. Studium metodologiczne, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1996, s. 75.: etyczno-normatywne teorie rachunkowości, pragmatyczno-normatywne teorie rachunkowości, warunkowo-normatywne teorie rachunkowości.

Etyczno-normatywne teorie rachunkowości powstały w latach siedemdziesiątych XX wieku, których głównym przedstawicielem był . Jednym z najważniejszych postulatów badaczy zajmujących się tym typem teorii rachunkowości był postulat uwzględnienia rachunkowości jako elementu składowego otoczenia, w którym funkcjonują podmioty gospodarczeHopwood, A.G., Miller, P., Accounting as Social and Institutional Practice, Cambridge University Press, Cambridge, 1994, s. 228.. W znacznej mierze teorie etyczno-normatywne powstały w oparciu o dorobek nauk humanistycznych, a przede wszystkim filozofii, której jednym z najważniejszych przedmiotów zainteresowania jest etyczny aspekt gospodarowania i zachowania jednostki.

W ramach etyczno-normatywnych teorii rachunkowości wyróżnia się podejście umiarkowane i radykalneGarstecki, D., Charakterystyka i systematyka normatywnych teorii rachunkowości, [w:] Obszary badawcze współczesnej rachunkowości, red. W.Gabrusewicz, J.Samelak, Zeszyty Naukowe 233, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań 2012, s. 44–45.. W literaturze spotkać można także trzeci „nurt”, nazywany rachunkowością odpowiedzialności społecznej. W ramach tego nurtu badacze podejmują próbę określenia odpowiedzialności rachunkowości, na przykład względem ochrony środowiska naturalnego i oddziaływania na zrównoważony rozwójPearce, D., Atkinson, G., Measuring Sustainable Development, [w:] The Handbook of Environmental Aconomics, red. Bromley, D., Cambridge: Blackwell, 1995..

Pragmatyczno-normatywne teorie rachunkowości klasyfikowane są ze względu na okres, w którym powstawały. Uznaje się, że teorie pragmatyczno-normatywne powstały w latach 1955–1975.

Warunkowo-normatywne teorie rachunkowości stanowią ważny dorobek na gruncie teorii rachunkowości. Jednym z najważniejszych przedstawicieli i współtwórców teorii warunkowych jest . Teorie te konstruowane są poprzez wykorzystanie narzędzi analitycznych, przede wszystkim dorobku nauk ścisłych.

Rachunkowość rozwoju zrównoważonego w świetle teorii normatywnych Założenia teorii normatywnych pozwalają – obok pozytywnych teorii rachunkowości – na interpretację rachunkowości rozwoju zrównoważonego.

Rachunkowość rozwoju zrównoważonego wobec wyzwań sprawozdawczości z dokonań na rzecz rozwoju zrównoważonego Niewiele jest prób stworzenia ram teoretycznych rachunkowości pod wpływem zmian sprawozdawczości z dokonań na rzecz rozwoju zrównoważonego, a istniejące mają bardzo ogólny charakter. W związku z tym rozwiązań normatywnych w zakresie rachunkowości wspierającej sprawozdawczość z dokonań na rzecz rozwoju zrównoważonego doszukuje się w standardach i wytycznych obowiązujących w praktyce oraz propozycjach nauki. Obowiązujące w praktyce sprawozdawczości standardy nie wyznaczają bezpośrednio roli i zakresu rachunkowości, natomiast w piśmiennictwie naukowym są prezentowane różne ujęcia normatywne rachunkowości ukierunkowanej na poszczególne aspekty rozwoju zrównoważonego, w tym w szczególności rachunkowości środowiskowej.

Rachunkowość rozwoju zrównoważonego w zarządzaniu przedsiębiorstwem w świetle koncepcji rozwoju zrównoważonego Kierowane wobec zarządczej rachunkowości zrównoważonej oczekiwania dotyczą głównie jej wsparcia rozrachunku z odpowiedzialności w koncepcji accountability za pomocą pomiaru dokonań na rzecz rozwoju zrównoważonego. Organizacja zarządczej rachunkowości zrównoważonej, w tym jej umiejscowienie w systemie zarządzania przedsiębiorstwem działającym na rzecz rozwoju zrównoważonego, powinna być ukierunkowana na zapewnienie informacji potrzebnych do podejmowania decyzji strategicznych, dotyczących podstawowych założeń prowadzenia działalności, w tym:

–– określania przedmiotu działalności zgodnie z triadą celów koncepcji rozwoju zrównoważonego;

–– wytyczania kierunków rozwoju przedsiębiorstwa zgodnych z podstawowymi założeniami rozwoju zrównoważonego i możliwościami legitymizacji instytucjonalnej i strategicznej;

–– alokacji zasobów przedsiębiorstwa przy założeniu harmonizowania celów ekonomicznych, społecznych i środowiskowych;

–– wyboru technologii wytwarzania pozwalającej minimalizować oddziaływania na środowisko naturalne, przy uwzględnieniu posiadanych przez przedsiębiorstwo zasobów finansowych i ludzkich;

–– zmian organizacyjnych przedsiębiorstwa pozwalających na instytucjonalizację nowych struktur rachunkowości zarządczej;

–– długookresowego zarządzania pozostającymi do dyspozycji kapitałami przedsiębiorstwa – kapitałem finansowym, kapitałem produkcyjnym, kapitałem naturalnym oraz kapitałem intelektualnym, obejmującym kapitał organizacyjny, ludzki, społeczny i relacyjny.

Przypisy

Kategoria:Rachunkowość