E-10 (E10, Citedis) – centrale telefoniczne systemu E-10 firmy CIT-Alcatel, w jednej z wersji produkowane także w całości w Polsce w Wielkopolskich Zakładach Teleelektronicznych im. K. Świerczewskiego "Telkom-Teletra" w Poznaniu. Centrale tego typu należały do systemu PLATON i wykonywane były w produkcyjnych wersjach E-10A, E-10B (OCB-181) oraz 1000 E10 (OCB-283). thumb|Pakiet stojakowy Historia thumb|Centrale E-10 na terenie Wielkopolski w 1994 roku Prace nad centralą E-10 ukierunkowane były na stworzenie systemu E-1 cechującego się przede wszystkim: komutacją czasową, sterowaniem programowym, zastosowaniem łącznicy PCM. W ramach E-1 realizowano centrale eksperymentalne, takie jak: SOCRATE, ARISTOTE, PLATON oraz PERICLES. Centrale PLATON zostały wprowadzone do produkcji.

W 1972 zakupiono licencję we francuskiej firmie CIT-Alcatel, dzięki której w Wielkopolskich Zakładach Teleelektronicznych im. K. Świerczewskiego "Telkom-Teletra" w Poznaniu rozpoczęto produkcję elektronicznych central telefonicznych E-10A oraz systemów teletransmisyjnych PCM TCK-30. Pierwszą centralę tej serii uruchomiono w Poznaniu 17 maja 1975, podłączając próbnie 25 abonentów na osiedlu Przyjaźni (Winogrady)Kronika Miasta Poznania nr 3/1975. W okresie szczytowym zainstalowanych było ponad 1,5 mln numerów w 550 centralach E-10A w Polsce. W 1991 w Poznaniu została zainstalowana pierwsza w Polsce, w całości importowana, centrala typu 1000 E-10 .

Centrale instalowano jako miejskie, międzymiastowe i tranzytowe. W Polsce opracowano i wdrożono do produkcji centralę międzynarodową opartą na systemie E-10A.

Oprócz nazw produkcyjnych (E-10B, 1000 E-10) centrale posiadały nazwy związane z ich parametrami, na przykład: OCB181OrganControlwersja Bcentrala 1 generacjiprocesor 8100OCB283OrganControlwersja Bcentrala 2 generacjiprocesor 8300

Następcą centrali E-10 miał zostać system E-12.

Cechy charakterystyczne central E-10 E-10A Centrale E-10A były jedynymi w pełni elektronicznymi centralami telefonicznymi produkowanymi w krajach b. "demokracji ludowej". W latach produkcji w WZT Teletra w Poznaniu podlegały szeregu istotnym modyfikacjom i ulepszeniom przez polskich konstruktorów w granicach dostępnej technologii. Cechami charakterystycznymi centrali były: stosowanie układów scalonych TTL małej i średniej skali integracji w układach cyfrowych, elementów dyskretnych w układach kanałowych i koderach i dekoderach PCM; zdolność obsługi ruchu telefonicznego 1500 erlangów / 50000 BHCA, sygnalizacja międzycentralowa liniowa kodem R2 (szesnasta szczelina czasowa ramki PCM G.704) i rejestrowa R2-MFC w kanale telef., temperatura otoczenia +10 °C do +30 °C (temperatury graniczne: 0 °C do 45 °C), wilgotność max. 90% przy 30 °C koncentracja 512 abonentów /60 kanałów PCM realizowana kontaktronami (początkowo), centralne nieblokowalne pole komutacyjne przestrzenno-czasowe, zdecentralizowane sterowanie (wiele specjalizowanych procesorów, komunikujących się ze sobą za pomocą synchronicznych telestrad), kodowanie kanałów telefonicznych PCM G.711 A-law, koncentratory lokalne CSAL i wyniesione na traktach PCM 2048 kb/s CSAD pozwalajace na podłączanie do sieci telefonicznej odległych dzielnic, osiedli, a nawet małych miast; typizacja sprzętu, elastyczność eksploatacji i rozbudowy, mała pracochłonność w eksploatacji, automatyczną kontrola pracy sprzętu oraz diagnostyka uszkodzeń, łatwość dodawania nowych usług. E-10B Wersja E-10B wprowadzana jednostkowo do polskiej sieci PSTN od 1990 roku była dalece inną konstrukcją w całości importowaną z Francji, a wewnątrz stosowane były układy scalone TTL i MOS MSI i LSI. Centrale tego typoszeregu mogły obsługiwać m.in. także ukierunkowaną na usługi ISDN sygnalizację CCITT nr 7 (SS7), jak i sygnalizację kodem R2 z centralami wcześniejszych generacji.Stowarzyszenie Inżynierów Telekomunikacji - "Kartki z historii telekomunikacji" (dostęp 2011-12-18)) 1000 E-10 Centrala 1000 E-10 prod. hiszpańskiego oddziału Alcatel wprowadzana była do polskiej sieci telefonicznej masowo po dopuszczeniu przez rząd polski trzech producentów do polskiego rynku telekomunikacyjnego. Alcatel zdecydował o wprowadzaniu tego typoszeregu zamiast E10B mimo przekonania polskich specjalistów o mniejszym zaawansowaniu tej konstrukcji. Niektóre podzespoły były produkowane w polskich fabrykach (m.in. w Poznaniu) po ich wykupieniu przez koncerny zachodnie. Centrale cechowały się następującymi parametrami: możliwość podłączenia 3000 do 200000 numerów, 25000 erlangów / 800000-1000000 BHCA, 60000 połączeń, temperatura otoczenia +5 °C do +45 °C (optymalna: +22 °C), centralny system sterowania z wielokrotnością urządzeń sterujących i pomocniczych, PGS z graficznym formatem wyświetlania stanów urządzeń, możliwość obsługi ISDN, oparta na procesorze Motorola 8300 (Motorola 68020, 68030), terminale inteligentne, usługi telekomunikacyjne: konferencja (do 4 abonentów), numery skrócone, połączenie oczekujące (call waiting), oddzwanianie (call back on busy), identyfikacja złośliwych połączeń.

Budowa central E-10 E-10A i E-10B thumb|Schemat ogólny central E-10A i E-10B Wersje E-10A i E-10B składają się z 4 podstawowych bloków: 1. blok B1 – przyłączeniowy koncentratory (CSA), moduły synchronizacji wiązek łączy PCM (GS). 2. blok B2 – centrum komutacyjne pole komutacyjne (RCX), generator sygnałów (ETA). 3. blok B3 – sterujący cechownik (MQ), multirejestr (MR), przelicznik (TR), taryfikator (TX), generator impulsów – zegar - (BT), zespół kontrolny i współdziałania z blokiem B4 (OC/OL). 4. blok B4 – nadzorczy / zarządzania – centrum przetwarzania informacji (CTI), "Centrum Eksploatacji Technicznej (CET)" - wyposażenie: urządzenie do współpracy z blokiem B3 (ETM), pamięć zewnętrzna (PZ), minikomputer (K), dalekopisy (DP), urządzenie do współpracy komputera z jego urządzeniami zewnętrznymi (ULAM), stanowisko badania linii (SBL), stanowisko konserwacji, stanowisko obsługi abonentów (SOA).

Pomiędzy ww. blokami istnieją łącza cyfrowe PCM 30/32.

1000 E-10 thumb|Schemat ogólny centrali 1000 E-10 W wersji 1000 E-10 występują stacje procesorowe: 1. pola połączeniowe RCX (SMX) 2. stacje procesorowe z funkcjami (SMC): cechowników (MQ) przeliczników (TR) taryfikatorów (TX) multirejestrów (MR) pamięci połączeń pola RCX (GX) 3. stacje procesorowe pomocnicze (SMA): generatory i odbiorniki częstotliwości (ETA) stacja sygnalizacji SS7 (PU/PE) 4. stacje styków liniowych 2 Mb/s (PCM) (SMT) 5. stacje styków liniowych większych krotności niż 2 Mb/s (SMH) 6. stacja nadzoru i zarządzania (SMM) 7. zegar podstawy czasu (STS lub BT) 8. telestrady (MIS, MAS, MAL) 9. koncentratory abonenckie (CSN)

Podstawowe zespoły funkcjonalne central E-10 E-10A i E-10B Blok B1 – przyłączeniowy thumb|Schemat pola komutacyjnego (PK) koncentracji 512 abonentów do 64 łączy w koncentratorze (CSA) Koncentrator (CSA) stanowi stopień koncentracji przestrzenno-czasowej. Pośredniczy w przetwarzaniu sygnałów między telefonem abonenta a centrum komutacyjnym. W zależności od tego, czy znajduje się w pomieszczeniu centrali czy też jest od niej oddalony, stosuje się określenia koncentrator lokalny (CSAL) albo koncentrator wyniesiony (CSAD), zwany także centralą satelitową lub wyniesionym stopniem abonenckim (WSA). W swoim działaniu jest zależny od centrali nadrzędnej i nie dokonuje połączeń między abonentami dołączonymi do niego (sygnał między abonentami musi być skomutowany w cyfrowym polu komutacyjnym, które znajduje się w centrali). W ramach 1 koncentratora można podłączyć 512 numerów (zazwyczaj koncentrator obsługuje wtedy 500 abonentów). Koncentrator lokalny (CSAL) - w budowie i działaniu jest taki sam jak koncentrator odległy CSAD, jedynie informacje do centrali, z uwagi na małą odległość, są przesyłane telestradami, a nie traktem PCM 30/32.

Koncentrator składa się zasadniczo z 4 bloków: 1. pola komutacyjnego (PK) - składa się ono z 3 sekcji (A, B i C) zbudowanych z matryc kontaktronowych. Następuje tu stopniowy proces koncentracji liczby podłączonych numerów, w wyniku czego dla 512 linii abonenckich można zastosować tylko 60 translacji (oznacza to, że jednocześnie 60 z 512 abonentów ma możliwość korzystania z telefonu). Proces ten realizowany jest w sekcji A i B za pomocą ośmiu układów koncentracji (GC 64x16, każdy składa się z 4 modułów podstawowych MB 16x16, w których podstawowymi elementami są matryce kontaktronowe 4x4) - dla każdych 64 (łącznie 8*64=512) wejść następuje koncentracja do 16 (łącznie 8*16=128) wyjść, czyli 4-krotna. W sekcji C 16 matryc kontaktronowych (każda matryca po 8 wejść) koncentruje 128 linii do docelowej liczby 60 (z każdej matrycy 4 wyjścia). Stopnień koncentracji to 512 / = ~8 i jest to koncentracja przestrzenna (z większej liczby linii osiągnięta jest mniejsza kosztem równoczesności obsługi abonentów). Jeśli z pola komutacyjnego korzysta (rozmawia, wybiera numer) jednocześnie już 60 abonentów, to każdy następny nie zostanie obsłużony. 2. abonenckich zespołów liniowych (AZL) i zespołów połączeniowych (ZP): Każde łącze abonenckie posiada AZL, który jest pośrednikiem między abonentem a polem koncentracji PK i sterowaniem ELS. Na 1 koncentrator przypada 512 AZL. W związku z tak dużą liczbą zastosowano najtańsze rozwiązanie - 2 przekaźniki: liniowy (wykrycie zwarcia pętli abonenckiej i przekazanie tej informacji do ELS) i odłączony (załączany po zestawieniu pola, cechujący dany AZL na zajętość). Zespół połączeniowy ZP ma za zadanie: nadzór nad stanem łącza abonenckiego, zasilanie aparatu abonenta, wysyłanie prądu dzwonienia, przesyłanie impulsów wybierczych (dekadowych) do zespołów sterowania, przesyłanie informacji o opłatach za rozmowę do abonenta (tzw. teletaksa), zmiana biegunowości zasilania łącza abonenckiego (w przypadku zestawienia połączenia), wykrycie odłożenia mikrotelefonu przez abonenta i przesłanie tej informacji do multirejestru w sterowaniu. Sprawdzanie stanu linii abonenckiej realizowane jest poprzez cykliczne sprawdzanie zestyków ILS w każdym ZP w rytmie podstawy czasu. W przypadku gdy do linii abonenckiej podłączony został aparat o wybieraniu tonowym, to częstotliwości DTMF nie były dekodowane w koncentratorze, lecz przesyłane wprost do centrum komutacyjnego do zespołów sygnalizacji ETA, a stamtąd do multirejestrów.