Podstoli (łac. subdapifer) – staropolski urząd, do XIV wieku urzędnik nadworny usługujący przy stole królewskim lub książęcym. Z biegiem czasu urząd ten stawał się coraz bardziej niepotrzebny, przez co od XIV w. stał się samodzielnym, honorowym urzędem ziemskim.
Historia Podstoli Pierwsza wzmianka o podstolim znajduje się w przywileju Przemysła z roku 1290. W dawnej Polsce do XIII wieku, podstoli pełnił funkcję urzędnika dworskiego i zastępcy stolnika. Podstoli poprzedzał stolnika, niosąc laskę – oznakę „stolnikowskiej” godności.
Porządek urzędników zajmujących się ucztami był następujący: kuchmistrz, stolnik, podczaszy, krajczy, podstoli, cześnik. W liczbie piętnastu urzędników ziemskich urząd podstolego był co do starszeństwa ósmym.
Dzieciom podstolego przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów był to podstolicJózef Łukaszewicz. Krótki opis historyczny Kościołow parochialnych (...) w dawnej dyecezyi Poznańskiej. Żupański, 1879, s. 30., a dla córek podstalankaHerbarz polski Kaspra Niesieckiego., Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1841, s. 303.. Żony miały prawo do tytułu odmężowskiego – podstolinaHerbarz polski Kaspra Niesieckiego., Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1841, s. 638..
Podstoli ziemski i wielki Z biegiem czasu urząd podstolego stawał się coraz bardziej bezużyteczny, z tego powodu od XIV wieku przekształcono go na honorowy urząd ziemski.
Podstolowie ziemscy byli nazywani po nazwach województw (nazwach ziem) i nazwach powiatów. Obok podstolich ziemskich byli też podstolowie wielcy, osobni dla Korony i Litwy.
podstoli wielki koronny podstoli wielki litewski
Pierwszy podstoli na Litwie pojawia się dopiero w połowie XVI wieku za czasów panowania Zygmunta II Augusta.
Podstolowie w I Rzeczypospolitej + Lista urzędów podstolich z uwzględnionym podziałem na województwapodstoliZiemiapodstoli dworski królewskipodstoli wielki koronnyKorona Królestwa Polskiegopodstoli wielki litewskiWielkie Księstwo Litewskiepodstoli bełski województwo bełskiepodstoli buskipodstoli grabowieckipodstoli horodelskipodstoli lubaczowskipodstoli brzeskokujawski województwo brzeskokujawskiepodstoli kowalskipodstoli kruszwickipodstoli przedeckipodstoli radziejowskipodstoli brzeskolitewski województwo brzeskolitewskiepodstoli pińskipodstoli bracławski województwo bracławskiepodstoli winnickipodstoli chełmskiwojewództwo chełmińskiepodstoli krasnostawskiwojewództwo chełmskiepodstoli czernihowskiwojewództwo czernihowskiepodstoli dorpackiwojewództwo dorpackiepodstoli inflanckiwojewództwo inflanckiepodstoli bydgoski województwo inowrocławskiepodstoli dobrzyńskipodstoli gniewkowskipodstoli inowrocławskipodstoli gnieźnieński województwo kaliskiepodstoli kaliskipodstoli kijowski województwo kijowskiepodstoli owruckipodstoli żytomierskipodstoli dobczyński województwo krakowskiepodstoli krakowskipodstoli oświęcimskipodstoli zatorskipodstoli brzeziński województwo łęczyckiepodstoli inowłódzkipodstoli orłowskipodstoli łęczyckipodstoli lubelski województwo lubelskiepodstoli parczewskipodstoli urzędowskipodstoli łukowskipodstoli malborskiwojewództwo malborskiepodstoli ciechanowski województwo mazowieckiepodstoli czerskipodstoli liwskipodstoli nurskipodstoli przasnyskipodstoli różańskipodstoli warszawskipodstoli wiskipodstoli wyszogrodzkipodstoli zakroczymskipodstoli łomżyńskipodstoli miński województwo mińskiepodstoli mozyrskipodstoli rzeczyckipodstoli mścisławskiwojewództwo mścisławskiepodstoli nowogrodzki województwo nowogrodzkiepodstoli słonimskipodstoli wołkowyskipodstoli parnawskiwojewództwo parnawskiepodstoli bielskopodlaski województwo podlaskiepodstoli drohickipodstoli latyczowskipodstoli mielnickipodstoli podlaskipodstoli czerwonogrodzki województwo podolskiepodstoli kamienieckipodstoli latyczowskipodstoli podolskipodstoli płocki województwo płockiepodstoli raciąskipodstoli zawkrzeńskipodstoli połockiwojewództwo połockiepodstoli pomorskiwojewództwo pomorskiepodstoli poznański województwo poznańskiepodstoli wschowskipodstoli poznański (kaliski)?podstoli gostyński województwo rawskiepodstoli gąbińskipodstoli mszczonowskipodstoli sochaczewskipodstoli rawskipodstoli chełmski województwo ruskiepodstoli halickipodstoli lwowskipodstoli przemyskipodstoli samborskipodstoli sanockipodstoli trembowelskipodstoli żydaczowskipodstoli chęciński województwo sandomierskiepodstoli opoczyńskipodstoli pilzneńskipodstoli radomskipodstoli sandomierskipodstoli stężyckipodstoli wiślickipodstoli żarnowskipodstoli ostrzeszowski województwo sieradzkiepodstoli piotrkowskipodstoli sieradzkipodstoli szadkowskipodstoli wieluńskipodstoli smoleński województwo smoleńskiepodstoli starodubskipodstoli grodzieński województwo trockiepodstoli kowieńskipodstoli trockipodstoli upickipodstoli wendeńskiwojewództwo wendeńskiepodstoli brasławski województwo wileńskiepodstoli lidzkipodstoli oszmiańskipodstoli wileńskipodstoli wiłkomierskipodstoli zawilski (?)podstoli orszański województwo witebskiepodstoli witebskipodstoli krzemieniecki województwo wołyńskiepodstoli wołyńskipodstoli żmudzkiKsięstwo Żmudzkie
Zobacz też podkomorzy podczaszy
Przypisy
Kategoria:Podstolowie ziemscy Kategoria:Urzędy dworskie I Rzeczypospolitej Kategoria:Urzędy staropolskie Kategoria:Urzędy ziemskie