Kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca w Grojcu – obecnie nieużytkowany, zabytkowy, drewniany kościół w Grojcu. Poświęcony w 1767, przebudowany w XIX i na początku XX wieku. Do roku 2000 kościół parafialny parafii św. Wawrzyńca w Grojcu, później zastąpiony nowym, murowanym kościołem pw. Matki Bożej Miłosierdzia (Ostrobramskiej). Znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa małopolskiego.
Historia Wybudowany został z fundacji Franciszka Jakuba Szembeka, ówczesnego właściciela miejscowości, na miejscu poprzedniego kościoła z 1680. Szembek sprowadził do Grojca nieznanego z imienia i nazwiska architekta i podpisał z nim umowę. W 1765 położono fundamenty, ale po śmierci Franciszka Jakuba Szembeka projekt został przekształcony przez architekta, podług gustu wdowy po fundatorze - Anny z Potockich Szembekowej. 2 sierpnia tego samego roku serce zmarłego Szembeka, zgodnie z jego wolą, zostało złożone przez żonę w grojeckim kościele. W połowie czerwca 1766 rozpoczęto budowę, wykorzystując środki zapisane przez fundatora na ten cel, jak również pieniądze zebrane przez Annę. Został poświęcony 5 czerwca 1767 przez krakowskiego sufragana Dominika Józefa Kiełczewskiego Biskupa. W 2. połowie XIX wieku i na początku XX wieku rozbudowano kościół - od południa wzniesiono murowane aneksy, a od północy kaplicę św. Barbary i zakrystię. W 1913 z ofiar parafian zakupiono nowe obrazy do ołtarzy. Józef i Zofia Jaszczykowie podarowali obraz Matki Boskiej Różańcowej przeznaczony do ołtarza głównego. Ołtarze boczne zyskały nowe obrazy z przedstawieniem św. Franciszka, św. Józefa i św. Antoniego. W 1920 wykonano kompleksowe renowacje wewnątrz kościoła pod kierownictwem Stanisława Durańczyka. Wówczas powstała nowa dekoracja malarska ścian, uzupełniono także ubytki starszej. Namalowano w technice olejnej na blachach cynkowych malowidła na stropie ukazujące Tajemnice Różańca świętego i Ewangelistów. Z czasem kościół okazał się być zbyt mały dla potrzeb parafii, dlatego też po drugiej stronie drogi wybudowano nowy kościół parafialny pw. Matki Bożej Miłosierdzia, z kolei kościół św. Wawrzyńca przestał być od 2000 użytkowany. W latach 2008–2010 mgr Wojciech Odrzywolski wykonał konserwację ambony. W latach 2020–2022 przeprowadzono prace konserwatorskie wystroju i wyposażenia wnętrza świątyni, w tym polichromii, ołtarza głównego, ołtarzy bocznych, konfesjonału i prospektu organowego, w związku z włączeniem kościoła do Beskidzkiego Muzeum Sakralnej Architektury Drewnianej Diecezji Bielsko-Żywieckiej
Architektura Kościół jest orientowany, w konstrukcji zrębowej poza wieżą, która jest konstrukcji słupowo-ramowej. Po stronie wschodniej znajduje się prezbiterium, a od północy przylega doń murowana zakrystia, z kolei z którą i z nawą połączona jest murowana kaplica. Nawę i prezbiterium przykrywa dwuspadowy dach o formie pośredniej między typem śląskim a małopolskim, jednokalenicowy, lecz o różnym nachyleniu połaci dachowych nad nawą i prezbiterium. Dach wieży kryty jest blachą i zwieńczony jest pozorną latarnią.
Wnętrze Płaski strop nad prezbiterium i nawą oraz ściany są wymalowane polichromią o tematyce roślinnej. Ponadto nad nawą znajduje się malowidło Matki Bożej z Dzieciątkiem w towarzystwie kilkunastu scen z jej życia. Oprócz rokokowego ołtarza głównego w kościele znajdują się dwa barokowe ołtarze boczne. Na podstawie podobieństw formalnych i stylistycznych wydaje się, ze projektantem wyposażenia był najprawdopodobniej włoski architekt działający w Krakowie i okolicach - Franciszek Placidi. Charakterystyczne dla niego są motywy dwóch wolut zwróconych do siebie i spiętych muszlą, wyłamany gzyms, skośnie ujęty w narożach, konsole na pilastrach, bogato zdobione motywem kwiatowym. Ołtarze boczne wykazują najwięcej podobieństw z ołtarzem w kaplicy Olbrachta przy katedrze na Wawelu oraz ołtarzem bocznym w kościele w Świątnikach Górnych. Niemal identyczny odpowiednik ambony grojeckiej, zapewne wykonanej przez ten sam warsztat, można znaleźć w kościele św. Bartłomieja w Porębie Wielkiej. W wyposażeniu kościoła znajdują się również trzy wielkie zasłony wielkopostne wykonane przez Wojciecha Poziemskiego, którego obraz Matki Bożej Niepokalanie Poczętej z 1771 mieści się również w bocznej kaplicy. W świątyni znajduje się kilka epitafii, z XVII i XVIII wieku, a także z niemożliwymi do odczytania inskrypcjami w posadzce przed ołtarzem głównym.
Galeria zdjęć
Przypisy
Bibliografia
Magdalena Klamka, Późnobarokowe wyposażenie kościoła św. Wawrzyńca w Grojcu, praca licencjacka napisana pod kierunkiem dr hab. Józefa Skrabskiego na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, Kraków 2024.
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie) Kategoria:Szlacheckie fundacje kościelne Kościół Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Wawrzyńca Kategoria:Drewniane kościoły w województwie małopolskim Kategoria:Kościoły w diecezji bielsko-żywieckiej Kategoria:Obiekty sakralne w gminie wiejskiej Oświęcim Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie oświęcimskim Kategoria:Zdesakralizowane kościoły w województwie małopolskim