Grigorij Jakowlewicz Sokolnikow (ros. Григорий Яковлевич Сокольников, właściwie Hirsz Jankielewicz Brilliant; ur. w Romnach, zm. 21 maja 1939 w Wierchnieuralsku lub w Tobolsku) – działacz partii bolszewickiej (członek Biura Politycznego KC RKP(b)Pierwsze Politbiuro-1917, zastępca członka 1924-1925, członek Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b)1917–1919 i 1922–1930. W latach 1930–1936 zastępca członka KC), urzędnik państwowy ZSRR w randze komisarza ludowego, dyplomata.
Życiorys W SDPRR od 1905, członek frakcji bolszewików. Studiował prawo na Uniwersytecie Moskiewskim. Aresztowany w 1907, zesłany na Syberię, w 1909 zbiegł z zesłania za granicę. W 1914 ukończył studia prawnicze na Sorbonie, uzyskał doktorat nauk ekonomicznych. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu wrócił do Rosji. Uczestnik przewrotu bolszewickiego w listopadzie 1917, członek pierwszego Biura Politycznego KC RKP(b). W wolnych wyborach w listopadzie 1917 wybrany na deputowanego do Konstytuanty z listy bolszewików. W 1918 przewodniczył delegacji RFSRR w negocjacjach z Państwami Centralnymi zakończonych podpisaniem układu pokojowego w Brześciu Litewskim.
W czasie wojny domowej w Rosji służył w Armii Czerwonej. Dowodził 8 Armią na Froncie Kaukaskim, podczas operacji na pocz. 1920 r., które doprowadziły do wyparcia Sił Zbrojnych Południa Rosji z Kaukazu Północnego (operacja dońsko-manycka, operacja tichoriecka, operacja kubańsko-noworosyjska)Dono-Manyczskaja opieracija 1920 [w:] Grażdanskaja wojna i wojennaja intierwiencija w SSSR. Encikłopiedija, Sowietskaja Encikłopiedija, Moskwa 1983.Tichorieckaja opieracija 1920 [w:] Grażdanskaja wojna i wojennaja intierwiencija w SSSR. Encikłopiedija, Sowietskaja Encikłopiedija, Moskwa 1983.Kubano-noworosijskaja opieracija [w:] Grażdanskaja wojna i wojennaja intierwiencija w SSSR. Encikłopiedija, Sowietskaja Encikłopiedija, Moskwa 1983..
Od 1920 był przewodniczącym Komisji Turkiestańskiej Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego, członkiem Rady Komisarzy Ludowych RFSRR. Od 1921 był zastępcą ludowego komisarza finansów faktycznie kierującym ministerstwemNominalny komisarz finansów Nikołaj Krestinski był jednocześnie posłem RFSRR i ZSRR w Niemczech i stale przebywał w Berlinie., a w latach 1922–1926 ludowym komisarzem finansów, twórcą reformy monetarnej w ZSRR. W 1922 brał udział w Konferencji Haskiej. Od 1926 był zastępcą przewodniczącego Gosplan-u, a od 1928 przewodniczącym konsorcjum naftowego (Нефтесиндикат).
W latach 1929–1932 poseł ZSRR w Wielkiej Brytanii, w 1932 wicekomisarz spraw zagranicznych ZSRR. W latach 1935–1936 był pierwszym zastępcą Ludowego Komisarza Przemysłu Leśnego ZSRR. Ofiara wielkiej czystki. W lipcu 1936 wykluczony z partii, 26 lipca 1936 aresztowany przez NKWD. W styczniu 1937 oskarżony w procesie pokazowym wraz z Jurijem Piatakowem i Karolem Radkiem (tzw. „proces siedemnastu” – oficjalnie „Proces alternatywnego antysowieckiego centrum trockistowskiego”), skazany na 10 lat więzienia przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR. Zamordowany w więzieniu (przez współwięźniów na zlecenie NKWD, lub bezpośrednio przez NKWD), zrehabilitowany w 1988.
Władał biegle sześcioma językami.
Przypisy
Bibliografia Robert Conquest, Wielki Terror Warszawa 1997, Grigorij Sokolnikow na portalu hrono.ru(język rosyjski).
Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Rosyjscy komuniści Kategoria:Deputowani do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji 1918 Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Członkowie Biura Politycznego KC RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Radzieccy ministrowie Kategoria:Rosyjscy politycy Kategoria:Ambasadorowie ZSRR w Wielkiej Brytanii Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Ofiary zabójstw w Związku Radzieckim Kategoria:Ludzie urodzeni w Romnach Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Zmarli w 1939