Wyższy Urząd Górniczy – centralny urząd administracji rządowej, nadzorowany przez ministra właściwego ds. przemysłu. Jest jednym z dwóch urzędów centralnych mających swoją siedzibę poza Warszawą. Urzędem kieruje prezes, którego powołuje i odwołuje premier.

Głównym zadaniem Wyższego Urzędu Górniczego oraz podległych mu okręgowych urzędów górniczych jest nadzór i kontrola zakładów górniczych w Polsce w celu ochrony życia i zdrowia górników, ochrony środowiska na terenach eksploatacji górniczej, a także rekultywacji gruntów pogórniczych.

Historia Wyższy Urząd Górniczy w Katowicach ustanowiony został rozporządzeniem Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 czerwca 1922 r.Rozporządzenie Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 czerwca 1922 w przedmiocie utworzenia Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach. (). Ten dzień uznaje się za powstanie współczesnego polskiego nadzoru górniczego.

W okresie międzywojennym funkcjonowały trzy wyższe urzędy górnicze: w Katowicach, Krakowie i Warszawie. W roku 1936 po likwidacji urzędu warszawskiego utworzono WUG we Lwowie. W obrębie Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach znajdowały się cztery okręgowe urzędy górnicze: w Rybniku, Królewskiej Hucie (dzisiejszy Chorzów), Katowicach i Tarnowskich Górach. W 1930 roku wprowadzono rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 29 listopada 1930 roku pierwsze po rozbiorach polskie Prawo Górnicze.

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 roku, polski nadzór górniczy został przejęty przez okupanta niemieckiego (WUG w Katowicach i Krakowie).

1 lipca 1946 roku weszło w życie pierwsze powojenne rozporządzenie Rady Ministrów o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej wyższych urzędów górniczych oraz obwodów działania dwóch wyższych urzędów górniczych w Katowicach i Krakowie. W 1951 roku ustanowiono jeden Wyższy Urząd Górniczy z siedzibą w Katowicach. W PRL obowiązywało prawo górnicze ustanowione dekretem z dnia 6 maja 1953 r.

Zasadnicze regulacje pozycji prawnej urzędów górniczych zostały ujęte w dekrecie z dnia 21 października 1954 r. o urzędach górniczychJerzy Markowski: Wyższy Urząd Górniczy w katowicach ma 100 lat (...) [w:] "Dziennik Zachodni", 24 czerwca 2022, s. 6 (Dz.U. 1954 nr 47 poz. 223Dekret z dnia 21 października o urzędach górniczych ). Dekret ten, wchodzący w życie z dniem 1 listopada 1954 r. normował zasady organizacji i działania urzędów górniczych, zaś Wyższy Urząd Górniczy, podległy dotychczas Ministrowi Górnictwa, przekształcał w urząd centralny, podległy Prezesowi Rady Ministrów. Zgodnie z dekretem, WUG sprawował kontrolę i nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy w zakładach górniczych, nad ochroną życia i zdrowia ludzkiego i interesu społecznego w związku z robotami górniczymi oraz nad zgodnością gospodarki złożem z obowiązującymi przepisami. Organami WUG zostały Okręgowe Urzędy Górnicze - ich siedziby i zakres terytorialny ustalił Prezes Rady Ministrów w drodze rozporządzenia.

Dekret powyższy został uchylony z dniem 1 września 1994 r. W latach 1994–2011 działalność nadzoru górniczego regulowała ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze.

Kierownictwo Piotr Litwa – prezes od 5 czerwca 2024 Piotr Wojtacha – wiceprezes od 11 września 2014 Aleksander Chowaniec – wiceprezes od 12 sierpnia 2024 Krystyna Samek-Skwara – dyrektor generalny

Prezesi Wyższego Urzędu Górniczego Zygmunt Malawski (1922–1939) Roman Brzeski (1945–1946) Łukasz Głuszczak (1946–1948) Tadeusz Rumanstorfer (1948–1955) Edmund Grabowski (1955–1957) Tadeusz Lasek (1957–1964) Edmund Grabowski (ponownie) (1964–1973) Adam Szczurowski (1973–1974) Eryk Porąbka (1974–1976) Włodzimierz Lejczak (1976–1977) Władysław Naglik (1977–1986) Jerzy Malara (1986–1990) Janusz Steinhoff (1990–1994) Marian Filipek (1994–1998) Wojciech Bradecki (1998–2006) Piotr Buchwald (2006–2008) Piotr Litwa (2008–2014) Mirosław Koziura (2014–2016) Piotr Wojtacha (2016–2017, wykonujący obowiązki Prezesa) Adam Mirek (2017–2024) Krzysztof Król (w 2024, wykonujący obowiązki Prezesa) Piotr Litwa (od 2024)

Podstawa prawna działania Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze. Zarządzenie Ministra Aktywów Państwowych z dnia 7 października 2022 r. w sprawie nadania statutu Wyższemu Urzędowi GórniczemuZarządzenie Ministra Aktywów Państwowych w sprawie nadania statutu Wyższemu Urzędowi Górniczemu [dostęp: 2022-10-19].

Okręgowe urzędy górnicze Okręgowe urzędy górnicze podlegają Prezesowi Wyższego Urzędu Górniczego i realizują podstawowe zadania nadzoru górniczego na wyodrębnionym obszarze kraju.

Obecnie okręgowe urzędy górnicze znajdują się w: Gdańsku (od 01.04.2015); Katowicach; Kielcach; Krakowie; Krośnie; Lublinie; Poznaniu; Rybniku; Warszawie; Wrocławiu.

Specjalistyczny Urząd Górniczy Specjalistyczny Urząd Górniczy (SUG) był specjalistycznym urzędem górniczym podlegającym Prezesowi Wyższego Urzędu Górniczego i – w przeciwieństwie do okręgowych urzędów górniczych – działał na obszarze całego kraju. SUG sprawował nadzór i kontrolę nad określonymi w art. 169 Prawa geologicznego i górniczego obiektami, maszynami i urządzeniami górniczymi w podziemnych zakładach górniczych. Z dniem 19 października 2022 r. został zlikwidowanyUstawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw .

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona internetowa Wyższego Urzędu Górniczego Zarządzenie Ministra Aktywów Państwowych z dnia 7 października 2022 r. w sprawie nadania statutu Wyższemu Urzędowi Górniczemu

Kategoria:Urzędy centralne w Polsce Kategoria:Organizacje związane z górnictwem