thumb|240px|Położenie Senegalu na mapie Afryki Wybory prezydenckie w Senegalu w 2012 roku – wybory na urząd prezydenta Senegalu przeprowadzone zostały w dwóch turach głosowania 26 lutego i 25 marca 2012. W pierwszej turze wyborów uczestniczyło 14 kandydatów, w tym urzędujący prezydent Abdoulaye Wade. Jego udział w wyborach i ubieganie się o trzecią z kolei prezydenturę doprowadziły do masowych protestów społecznych, które poprzedziły pierwszą turę głosowania i w wyniku których zginęło 6 osób a ponad 150 zostało rannych.
W pierwszej turze głosowania najwięcej głosów (34,81%) zdobył prezydent Wade. Nie zdołał jednak uzyskać ponad połowy oddanych głosów i do drugiej tury wyborów przeszedł razem z byłym premierem Mackym Sallem, który uzyskał 26,58% głosów. Kampania przed drugą turą wyborów przebiegła już w pokojowej atmosferze, a w jej trakcie kandydaturę Salla wsparli wszyscy pozostali kandydaci. W rezultacie Sall wygrał wybory, uzyskując 65,80% głosów poparcia. Prezydent Wade zaakceptował porażkę i pogratulował zwycięstwa rywalowi. Zaprzysiężenie nowego prezydenta odbyło się 2 kwietnia 2012.
Geneza i przepisy konstytucji W wyborach prezydenckich w lutym i marcu 2000 nowym prezydentem Senegalu wybrany został Abdoulaye Wade z Senegalskiej Partii Demokratycznej (Parti Démocratique Sénégalais, PDS), dotychczasowy wieloletni lider opozycji. Przekazanie władzy odbyło się w sposób pełni pokojowy. Senegal od czasu uzyskania niepodległości od Francji w 1960, w odróżnieniu od sąsiednich państw z regionu Afryki Zachodniej, nie doświadczył ani jednego zamachu stanu.
W referendum z 7 stycznia 2001 obywatele, większością 94% głosów, poparli projekt nowej konstytucji, która wprowadzała przepis o ograniczeniu liczby kadencji prezydenta do dwóch oraz skracała ich długość z 7 do 5 lat. W wyborach prezydenckich z 25 lutego 2007 prezydent Wade uzyskał reelekcję (zdobył 55,9% głosów) i objął mandat na drugą, już 5-letnią, kadencję. Oświadczył wówczas, że nie będzie się ubiegał o kolejny wybór na to stanowisko. W październiku 2008 parlament dokonał nowelizacji konstytucji, wydłużając kadencję prezydenta z 5 do 7 lat.
We wrześniu 2009 Wade zmienił zdanie, ogłaszając zamiar udziału w kolejnych wyborach w 2012. Argumentował, że zgodnie z zasadą nieretroaktywności prawa, przepisy nowej konstytucji mogą odnosić się tylko do jego drugiej kadencji. Zgodnie z tak przedstawioną argumentacją dowodził, że ma prawo ubiegać się o jeszcze jedną, tym razem 7-letnią kadencję prezydenta. Jego stanowisko popierała rządząca Senegalska Partia Demokratyczna (PDS). Zapowiedź prezydenta spotkała się z krytyką ze strony opozycji, która dodatkowo oskarżała go o próby zagwarantowania sukcesji dla syna, Karima Wade. W październiku 2010 Karim Wade został mianowany przez swego ojca ministrem energetyki – jednak prezydent zaprzeczał jakimkolwiek planom uczynienia go swoim następcą. Podkreślał przy tym, że jak każdemu obywatelowi, również i jego synowi przysługiwać może prawo udziału w wyborach prezydenckich.
Próba zmiany prawa i protesty W czerwcu 2011 rząd przedstawił projekt zmiany przepisów konstytucji i prawa wyborczego. W myśl proponowanych przepisów zmianie miał ulec próg poparcia konieczny dla zwycięstwa już w pierwszej turze wyborów. Nowe przepisy zakładały obniżenie progu z 50% do 25% głosów. Inną propozycją było wprowadzenie stanowiska wiceprezydenta, który przejmowałby władzę w państwie w przypadku opróżnienia urzędu prezydenta.
Obóz rządowy proponowane zmiany uzasadniał koniecznością wzmocnienia demokracji w kraju i potrzebą podziału obowiązków prezydenckich pomiędzy dwie instytucje. Opozycja, z Senegalską Partią Demokratyczną (Parti Socialiste du Sénégal, PS) na czele, była przeciwna zmianom w prawie. Oskarżała prezydenta o próbę zagwarantowania sobie kolejnej reelekcji oraz tworzenie nowego stanowiska z myślą o sukcesji dla syna.
23 czerwca 2011, w dniu głosowania zmian w Zgromadzeniu Narodowym, przed budynkiem parlamentu doszło do masowych protestów przeciwników nowelizacji prawa. Demonstrujący obrzucili kamieniami siedzibę Zgromadzenia oraz starli się z policją. Otaczające budynek służby porządkowe do rozpędzenia demonstrantów użyły gumowych kul, gazu łzawiącego i kanonierek wodnych. Do starć doszło także w innych częściach Dakaru. W wyniku całonocnych starć i zamieszek rannych zostało ponad 100 osób, w tym co najmniej kilkunastu policjantów. Do wystąpień doszło także w innych regionach kraju, w miastach Kolda, Ziguinchor i Saint-Louis. Były to największe protesty społeczne w Senegalu od czasu objęcia prezydentury przez Abdoulaye’a Wade. W reakcji na wydarzenia Unia Europejska ostrzegła senegalskie władze, że zmiana prawa bez przeprowadzenia szerszej debaty społecznej może przyczynić się do podważenia wiarygodności procesu wyborczego.
Pod wpływem presji społecznej prezydent Wade jeszcze tego samego dnia ogłosił wycofanie się z planów zmian prawnych. Swoją decyzję uzasadniał wynikami konsultacji z różnymi grupami społeczeństwa oraz przywódcami religijnymi.
Po czerwcowych protestach partie polityczne i organizacje społeczne sprzeciwiające się kandydaturze Wade’a w wyborach prezydenckich zawiązały wspólną koalicję pod nazwą Ruch 23 Czerwca (M23). Członkowie tego ruchu zapowiedzieli organizację kolejnej demonstracji 23 lipca 2011, w miesięcznicę wcześniejszych wydarzeń. Ze względów bezpieczeństwa władze zakazały zwoływania wieców w centrum stolicy, co zmusiło organizatorów do zmiany miejsca. 23 lipca 2011 kilka tysięcy osób demonstrowało przeciwko prezydentowi na placu Obelisku, graniczącym z centrum miasta. Tego samego dnia w Dakarze odbył się również wiec poparcia prezydenta, zorganizowany przez jego zwolenników.
Kandydaci 1 grudnia 2011, na konferencji koalicji Bennoo Siggil Senegaal, grupującej 30 lewicowych partii opozycji, jej przedstawiciele nie zdołali się porozumieć co do wyboru wspólnego kandydata w wyborach prezydenckich. 19 partii opowiedziało się za byłym premierem Moustaphą Niasse z Sojuszu Sił Postępu (Alliance des Forces de Progrès, AFP), podczas gdy pozostali wsparli kandydaturę Ousmane’a Tanora Dienga z Senegalskiej Partii Socjalistycznej. W rezultacie opozycja pozostała podzielona, a obaj politycy ogłosili swój udział w wyborach.
23 grudnia 2011 Abdoulaye Wade zaakceptował oficjalną nominację na kandydata Senegalskiej Partii Demokratycznej (PDS) w wyborach prezydenckich zaplanowanych na 26 lutego 2012. Dzień wcześniej w wyniku starcia przeciwników i zwolenników prezydenta w Dakarze śmierć poniosła jedna osoba. 23 stycznia 2012 Wade formalnie przedłożył swoją kandydaturę Radzie Konstytucyjnej.
thumb|150px|Youssou N’Dour, 2010 2 stycznia 2012 udział w wyborach zapowiedział senegalski muzyk Youssou N’Dour, występujący we wcześniejszych miesiącach z ostrą krytyką polityki prezydenta Wade’a. 25 stycznia 2012 złożył oficjalny wniosek do Rady Konstytucyjnej. Termin zgłaszania kandydatur do Rady Konstytucyjnej, 5-osobowego ciała powoływanego przez prezydenta i kompetentnego w sprawach wyborczych, mijał 26 stycznia 2012. Do tego czasu swoje kandydatury złożyli również Moustapha Niasse i Ousmane Tanor Dieng, a także byli premierzy Macky Sall oraz Idrissa Seck, należący w przeszłości do Senegalskiej Partii Demokratycznej (PDS), ale na skutek konfliktu z prezydentem startujący jako kandydaci niezależni. 24 stycznia 2012 minister spraw wewnętrznych Ousmane Ngom ogłosił 5-dniowy zakaz publicznych zgromadzeń i protestów, w celu zapewnienia bezpieczeństwa, przed ogłoszeniem oficjalnej listy kandydatów dopuszczonych do udziału w wyborach. Ruch 23 Czerwca zapowiedział przeprowadzenie nowej fali demonstracji w przypadku zatwierdzenia kandydatury prezydenta Wade’a.
27 stycznia 2012 Rada Konstytucyjna ogłosiła listę 14 kandydatów dopuszczonych do udziału w wyborach prezydenckich. Spośród 20 zgłoszonych kandydatów odrzuciła sześcioro. Zatwierdziła kandydaturę prezydenta Abdoulaye’a Wade, odrzuciła natomiast kandydaturę Youssou N’Doura, stwierdzając, że nie zebrał on wymaganych 10 tysięcy podpisów poparcia. Zakwestionowała 4 tysiące spośród 12 tysięcy podpisów przedłożonych przez jego sztab. Sztab N’Doura odrzucił decyzję członków Rady, zarzucając im podjęcie decyzji politycznej, niemającej nic wspólnego z prawem (wszystkich pięcioro członków Rady Konstytucyjnej powołuje z mocy prawa prezydent).
Lista 14 kandydatów w wyborach prezydenckich zatwierdzonych przez Radę Konstytucyjną:
Oumar Khassimou Dia (Parti Humaniste) – były minister planowania Diouma Diakhaté (Initiative Démocratique Jubël ) – projektantka mody Mor Dieng (Parti de l’Espoir) – ekonomista, urzędnik Ousmane Tanor Dieng (Senegalska Partia Socjalistyczna) – przewodniczący partii Cheikh Bamba Dièye (Front pour le Socialisme et la Démocratie/Benno Jubël) – deputowany do Zgromadzenia Narodowego od 2007 Ibrahima Fall (Taxaw Temm) – minister szkolnictwa wyższego w latach 1983–1984, minister spraw zagranicznych w latach 1984–1990 Cheikh Tidiane Gadio (Mouvement Politique Citoyen) – minister spraw zagranicznych w latach 2000–2009 Doudou Ndoye (Union pour la République) – minister sprawiedliwości w latach 1983–1986 Djibril Ngom (Taxawli Askan Wi) – minister ds. budżetu w 1990, ekonomista Moustapha Niasse (koalicja Benno Siggil Sénégaal) – minister spraw zagranicznych w latach 1978–1984, premier w latach 2000–2001 Macky Sall (koalicja Macky 2012) – premier w latach 2004–2007, przewodniczący Zgromadzenia Narodowego w latach 2007–2008 Idrissa Seck (koalicja Idy 4 Président) – premier w latach 2002–2004 Amsatou Sow Sidibé (Parti pour la Démocratie et la Citoyenneté ) – profesor prawa Abdoulaye Wade (Senegalska Partia Demokratyczna) – prezydent Senegalu od 2000
Protesty społeczne po ogłoszeniu kandydatur Zatwierdzenie przez Radę Konstytucyjną kandydatury Abdoulaye’a Wade wywołało protesty na ulicach Dakaru. Tysiące osób, zwolenników Ruchu 23 Czerwca, demonstrowało na Placu Obelisku w Dakarze, przyrównując go do Placu Tahrir z czasu rewolucji w Egipcie. W mieście doszło do starć z policją, przypadków podpaleń budynków i samochodów oraz innych aktów wandalizmu. Policja do rozpędzania demonstrantów używała gazu łzawiącego. Do demonstracji doszło także w Kaolack, gdzie podpalona została siedziba partii rządzącej, a także miastach Thiès i Mbour. Władze zapowiedziały tolerowanie protestów, pomimo wydanego w poprzednich dniach zakazu zgromadzeń. Prezydent Wade nazwał wystąpienia „pokazem kaprysów” i zapewnił o otwartości i uczciwości wyborów. W wyniku wystąpień w Dakarze od uderzenia cegłą w głowę zginął jeden policjant.
28 stycznia 2012 partie zrzeszone w Ruchu 23 Czerwca zapowiedziały kontynuację protestów, określając decyzję o dopuszczeniu Wade do wyborów mianem „konstytucyjnego zamachu stanu, stanowiącym preludium przed zamachem wyborczym”. Służby bezpieczeństwa wzmocniły swoje pozycje w stolicy, otaczając m.in. pałac prezydencki. 30 stycznia 2011 Rada Konstytucyjna odrzuciła apelację N’Doura i raz jeszcze potwierdziła opublikowaną listę kandydatów. W wyniku protestów i starć z policją w mieście Podor zginęły tego dnia dwie osoby. Według informacji Amnesty International, służby otworzyły ogień do protestujących.
W czasie protestów w stolicy 31 stycznia 2012 zginęła jedna osoba. Następnego dnia w Dakarze doszło do demonstracji studentów i młodzieży. Do protestów dochodziło również w kolejnych dniach. Opierając się na swych szacunkowych danych, według których w protestach brało udział nie więcej niż 10 tys. osób, władze bagatelizowały ich znaczenie. Prezydent Wade określił wystąpienia mianem „bryzy, będącej łagodnym wiatrem, który potrząsa liśćmi, ale nigdy nie stanie się huraganem”.
4 lutego 2012 ośmioro kandydatów na prezydenta podpisało wspólny pakt, zapowiadając podejmowanie działań na rzecz zmuszenia urzędującego prezydenta do wycofania swojej kandydatury. Pakt podpisali m.in. Macky Sall, Idrissa Seck, Moustapha Niasse, Ousmane Tanor Dieng, a także Youssou N’Dour.
Pierwsze reakcje międzynarodowe