De Stijl (z niderl. „styl“) – ugrupowanie artystyczne założone w 1917 roku w Lejdzie przez Theo van Doesburga (1883–1931) i Pieta Mondriana (1872–1944), skupiające artystów abstrakcyjnych reprezentujących neoplastycyzm – nowy kierunek w sztuce, stworzony w latach 20. XX w. przez Mondriana, charakteryzujący się użyciem linii pionowych i poziomych, które nachodząc na siebie, dzieliły płaszczyzny na kwadraty i prostokąty, oraz stosowaniem trzech barw podstawowych (żółtej, niebieskiej i czerwonej) i trzech tzw. nie-kolorów (czerni, bieli i szarości).

Nazwa grupy pochodzi od czasopisma De Stijl wydawanego w latach 1917–1931 przez Theo van Doesburga (1883–1931). Grupa rozpadła się po śmierci van Doesburga w 1931 roku.

Historia Grupa powstała w 1917 roku w Lejdzie a jej założycielami byli Piet Mondrian (1872–1944) i Theo van Doesburg (1883–1931), który w latach 1917–1931 wydawał czasopismo De Stijl. Grupa skupiała się wokół czasopisma, w którym jej członkowie publikowali, i którego tytuł De Stijl stał się formalną nazwą grupy.

Na łamach De Stijl Mondrian opublikował w 1917 roku serię artykułów, w których wyłożył swoje poglądy na sztukę, definiując neoplastycyzm (nider. De Nieuwe Beelding – pol. „tworzenie nowego obrazu”). W 1920 roku wydał broszurę Le Néo-plasticisme.

Mondrian zafascynowany był mistycznymi ideami teozofa M.H.J. Schoenmaekersa (1875–1944), którego później uważał za szarlatana. Jednocześnie był pod wpływem kubizmu, z którym zetknął się podczas pobytu w Paryżu przed 1914 rokiem. Według Mondriana sztuka powinna być odnaturalizowana, czysto abstrakcyjna, pozbawiona relacji z rzeczywistością.

Mondrian stworzył kierunek naznaczony pozytywną mistyką. Tajemne działanie świata polegało na zasadzie przeciwieństw: siły aktywnej – siły biernej, pionów – poziomów. Tak też w neoplastycyzmie wyróżnia się dwie podstawowe linie – pionową i poziomą – oraz trzy kolory zasadnicze: żółty, niebieski i czerwony oraz trzy nie-kolory: biel, czerń i szarość (mieszaninę bieli i czerni). Linia pionowa oznaczała dynamikę, czyli męskość, a pozioma stateczność – kobiecość.

W twórczości osób związanych z tym nurtem uwidaczniają się charakterystyczne cechy stylu – prostokątność i stosowanie czystych kolorów (czerwonego, niebieskiego, żółtego, czarnego, białego, szarego), brak dekoracji, wiara w abstrakcję i postawa odrzucająca naturę na rzecz dzieł rąk ludzkich.

Od roku 1929 głównym ośrodkiem działalności grupy był Paryż. Grupa rozpadła się po śmierci van Doesburga w 1931 roku.

Grupa utrzymywała bezpośrednie relacje z przedstawicielami polskiej awangardy artystyczno-literackiej, a od 1925 roku Warszawa była wymieniana na okładce De Stijl jako jedno z ważniejszych centrów sieci awangardy, obok Paryża, Lejdy czy Hanoweru.Michał Wenderski, Cultural Mobility in the Interwar Avant-Garde Art Network: Poland, Belgium and the Netherlands, Routledge, 2019, s. 28-30, ISBN 978-1-138-49354-4.

Członkowie De Stijl thumb|left|75px|Antony Kok thumb|left|75px|Piet Mondriaan thumb|left|75px|J.J.P. Oud thumb|left|70px|Theo van Doesburg thumb|left|70px|Vilmos Huszár thumb|left|70px|Gerrit Rietveld thumb|left|75px|Jan Wils thumb|left|70px|Gino Severini Członkami grupy byli: Piet Mondrian (1872–1944) – malarz Theo van Doesburg (1883–1931) – malarz Jacobus Johannes Pieter Oud (1890–1963) – architekt Gerrit Rietveld (1888–1964) – architekt Vilmos Huszár (1884–1960) – malarz Antony Kok (1882–1969) – poeta Bart van der Leck (1876–1958) – malarz, projektant Robert van ’t Hoff (1887–1979) – architekt, projektant mebli Georges Vantongerloo (1886–1965) – rzeźbiarz, malarz Jan Wils (1891–1972) – architekt Później do ugrupowania dołączyli: Gino Severini (1883–1966) – malarz Hans Arp (1887–1966) – malarz, grafik, poeta Constantin Brâncuși (1876–1957) – rzeźbiarz Cornelis van Eesteren (1897–1988) – architekt František Kupka (1871–1957) – malarz El Lissitzky (1890–1941) – malarz, grafik, architekt Man Ray (1890–1976) – fotografik, reżyser

Wybrane dzieła thumb|150px|Tableau I, Piet Mondrian, 1921, Kunstmuseum Den Haag thumb|150px|Czerwono-niebieskie krzesło, Gerrit Rietveld, 1918, Kunstmuseum Den Haag thumb|150px|Dom Rietvelda w Utrechcie, 1924 thumb|150px|Café Aubette w Strasburgu, Theo van Doesburg, 1927 Przykłady dzieł malarskich: 1916 – Kompozycja 1916 Nr. 4, Bart van der Leck, Kröller-Müller Museum 1916–1917 – Kompozycja w linie, Piet Mondrian, Kröller-Müller Museum 1918 – Rytm tańca rosyjskiego, Theo van Doesburg, Museum of Modern Art 1921 – Kompozycja z wielką czerwoną płaszczyzną, żółtym, czarnym, szarym i niebieskim, Piet Mondrian, Kunstmuseum Den Haag 1921 – Tableau I, Piet Mondrian, Kunstmuseum Den Haag

Przykłady prac architektonicznych: 1916 – Huis ter Heide van ’t Hoffa 1919 – niezrealizowany projekt destylarni Ouda 1923 – aksonometryczne studium domu van Doesburga i van Eesterena 1921–1924 – dom Rietvelda w Utrechcie 1924–1927 – osiedle robotnicze w Hoek van Holland Ouda

Przykłady wzornictwa użytkowego: 1918 – Czerwono-niebieskie krzesło, Gerrit Rietveld, Museum of Modern Art

Wpływ Prace grupy De Stijl silnie oddziaływały na Bauhaus oraz styl międzynarodowy w architekturze i wzornictwie. De Stijl miał wpływ m.in. na działalność architektów Ludwiga Mies van der Rohe i Paolo Portoghesiego.

W Polsce silne więzi z De Stijl łączyły ugrupowania Blok (1923–1926), Praesens (1926–1930), grupa „a.r.”. Wpływy holenderskiego ugrupowania widoczne są przede wszystkim w pracach Henryka Stażewskiego, jak i na łamach polskich awangardowych czasopism. Przykładem ewolucji założeń neoplastycyzmu w rzeźbie są prace czołowej artystki awangardowej Katarzyny Kobro. Założyciele ugrupowania Praesens, Barbara i Stanisław Brukalscy, zainspirowani pracami Rietvelda, zaprojektowali i zbudowali w 1929 roku dom własny w Warszawie, który w 1937 roku otrzymał brązowy medal na Międzynarodowej Wystawie „Sztuka i technika w życiu współczesnym” w Paryżu.

Pod wpływem De Stijl tworzyli również: Ilya Bolotowski (1907–1981) Marlow Moss (1890–1958) Amédée Ozenfant (1886–1966) Max Bill (1908–1994) Jean Gorin (1899–1981) Burgoyne Diller (1906–1965) Friedrich Vordemberge-Gildewart (1899–1962)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Abstrakcjonizm Kategoria:Czasopisma w języku niderlandzkim Kategoria:Czasopisma w Holandii

Kategoria:Historia architektury współczesnej Kategoria:Lejda Kategoria:Ruchy artystyczne